විදු නැන නුවණ – Science Literacy for All

රිබෝසෝම(Ribosomes): කෙටි හැඳින්වීමක්

රිබෝසෝම යනු පොලිපෙප්ටයඩ ලෙස ද හඳුන්වනු ලබන ප්‍රෝටීන එකලස්කරන වැඩපොලවල්ය. මෙම ප්‍රෝටීන එකලස්කරන ක්‍රියාදාමය හඳුන්වනු ලබන්නේ උත්තාරණය(translation) යනුවෙනි. DNA වලින් අනුපත්කරනු(transcribe) ලබන දුත RNA, හෙවත් mRNA තමයි ජීව විද්‍යාත්මක ක්‍රියාකාරිත්වයට අත්‍යවශ්‍ය ප්‍රෝටීන සංශ්ලේෂණය කිරීම සඳහා වන අච්චුව. උත්තාරණයෙදී, ඒකජ පොලිපෙප්ටයඩ දාමයක් සෑදෙන පරිදි අමිනෝ අම්ල එකට එක් කරනු ලැබේ. සමහරක් ප්‍රෝටීන,  වියුක්ත රිබෝසෝම මත නිෂ්පාදනය කෙරෙන අතර සෛලය ඇතුලතම  රැඳි පවතී. අනෙක් රිබෝසෝම සෑදෙන්නේ අන්තඃප්ලාස්මිය ජාලිකවෙහි(endoplasmic reticulum) මතුපිටට ඈඳී තිබෙන රිබෝසෝම මතය. (අන්තඃප්ලාස්මිය ජාලිකාවක් යනු සෛලයක් ඇතුළත පටල සහ ආශයිකා ජාලයකි). මෙම ප්‍රෝටීන එක්කෝ සෛල පටලය වෙත  පිටත් කර යවනවා විය හැකියි. නැතිනම් සෛලයෙන් පිටත ක්‍රියා කිරීම සඳහා පිටතට යැවේ. රිබෝසෝම ප්‍රෝටීන වල ජෛව සංශ්ලේෂණයට පහසුකම් සපයයි. ඒ, උත්තාරණය සඳහා පවතින mRNA මත ඇති ත්‍රෛ-පාදක  එක් එක් කෝඩෝන හඳුනා ගනු ලැබීමෙනි. සෑම කෝඩෝනයක්ම, පොලිපෙප්ටයඩ දාමයට එක් කල යුතු සුවිශේෂි වු ඇමයිනෝ අම්ලයක් පෙන්නුම් කරයි. වර්ධනය වෙන පොලිපෙප්ටයඩ දාමයට එක් එක් නව ඇමයිනෝ අම්ලය එක් කිරීම සඳහා වගකියන  එන්සයිමිය ක්‍රියාකාරිත්වයක් ද රිබෝසෝම සතුය. ඒවා mRNA ඔස්සේ 5’ සිට 3’ දිශාවක ගමන් කරන්නේ ඒකජ විලාශයකට අමියිනෝ අම්ල එක්කාසු කිරීමට ඉඩ සලසමිනි.

ribo

සෑම රිබෝසෝමයකටම කොටස් දෙකක් නැතිනම් උප-ඒකක දෙකක් ඇත. සුන්‍යෂ්ටිකවල(eukaryote) විද්‍යාඥයන විසින්  60- S(විශාල) සහ 40-S(කුඩා) උප-ඒකක හඳුනාගනු ලබා ඇත. විවිධ විශේෂ අතරේ රෝබෝසෝමවල සුළු වශයෙන්  වෙනස් ව්‍යුහයන් ඇතත් ඒවායේ ක්‍රියාකාරී ප්‍රදේශ සියල්ල එක සමානය. නිදසුනක් දක්වන්නේ නම් ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටිකයන්ගේ (prokaryotes) ඇත්තේ සුන්‍යෂ්ටිකවලට වඩා මදක් කුඩා රිබෝසෝමය. 60- S සහ 40-S ආකෘතිය සුන්‍යෂ්ටික සෛලවල මනාව ක්‍රියා කරන අතර ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික සෛලවල ඇත්තේ 50- S සහ 30-S උප-ඒකකවලින් සමන්විත රිබෝසෝමය. එය සුළු වෙනසක් බව සැබවි. එහෙත් එය දෙවර්ගයට අයත්  සෛලවල දැකිය හැකි වෙනස්කම් බොහොමයක් අතුරෙන් එකක් පමණකි. රිබෝසෝම ව්‍යුහයෙහි මෙකි වෙනස විද්‍යාඥයන් විසින් රෝග ඇතිකරන ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික ක්ෂුද්‍ර ජීවින් විනාශ කිරීම සඳහා භාවිත කර ඇත.

ප්‍රෝටීන ගොඩනැගීම සඳහා ගොඩනැගිලි ස්ථානයක් සපයයි. mRNA රිබෝසෝමිය සුපරික්ෂණයෙන් තොරවුවහොත්, කෝඩෝන-ප්‍රතිකෝඩෝන(codon-anticodon) ගැලපීම අසීරු, අකාර්යක්ෂම ක්‍රියාදාමයක් බවට පත්වේ; දුත RNA උපදෙස් උත්තාරණය නොවේ; එමෙන්ම, ප්‍රෝටීන සංශ්ලේෂනය කළ නොහේ.  උත්ප්‍රේරක  ක්‍රියාකාරිත්වය නොමැතිව  පෙප්ටයිඩමය සංක්‍රාමනවල බන්ධන සෑදීම සඳහා අවශ්‍ය සක්‍රියකරණ ශක්තිය දැරිය නොහැකි තරමට වැඩිවේ. සෛළ විභාජනය, පරිවෘත්තිය සහ සෛලමය ස්වශනය ඇතුළුව සෛලයේ පැවැත්ම සඳහා අවශ්‍ය කාර්ය ඉටුකරන්නේ ප්‍රෝටීනය. ප්‍රෝටීන නොමැතිව අප දන්නා  අකාරයෙන් ජිවය පැවතිය නොහැක. එමෙන්ම රිබසෝම නම් වූ ඉතා කුඩා සෛලමය දෙය නැතිනම් ස්ථිතිය නොමැතිව ප්‍රෝටීන සෑදීමක් ද නොවේ!

Actforlibraries.org  හි Understanding Ribosomes  Function & Definition  ලිපිය ඇසුරෙනි

ප්‍රතිචාරයක් ලබාදෙන්න

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ WordPress.com ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න / වෙනස් කරන්න )

Twitter picture

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ Twitter ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න / වෙනස් කරන්න )

Facebook photo

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ Facebook ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න / වෙනස් කරන්න )

Google+ photo

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ Google+ ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න / වෙනස් කරන්න )

Basic HTML is allowed. Your email address will not be published.

Subscribe to this comment feed via RSS

%d bloggers like this: