සැමට විදු නැන නුවණ – Science Literacy for All

Posts tagged ‘පරිණාමය’

පුංචි සතුන්ගේ සංක‍්‍රමණ රටා

සීත සමය ගෙවා දැමීමට පිටරට සිට මෙහි පැමිණෙන්නේ අපේ නෑ සිය මිතුරන් පමණක් නොවේ. ගමනාගමන පහසුකම් වැඩිදියුණු වී ඇති මේ අවධියේ එය ඔවුනට එතරම් අපහසු කාර්යයක්…

ලෝකයේ පැරණිතම ගල් ආයුධ අහම්බෙන් සොයාගැනේ

කෙන්යාවේ සුවිභේද නිම්නයේ කැනීම් කටයුතුවල නිරත පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් ලෝකයේ පැරණිතම ගල් ආයුධ සොයා ගනු ලැබ ඇත. මේවායේ වයස වසර මිලියන 3.3ක් සේ සැලකේ. මෙයට කලින් පැරණිතම…

ජීව විද්‍යාත්මක අනුවර්තනය යනු කුමක්ද?

ජීව විද්‍යාත්මකව සළකන විට අනුවර්තනය(Adaptation) කියන්නේ ජීවියෙකු තම පරිසරයට වඩා හොඳින් ගැළපීමයි. එම ගැළපීමේ ක්‍රියාදාමයේ ප්‍රතිඵලයට ද අනුවර්තනය යන්න යෙදෙයි. බොහෝ ජීවීන් තුළ ව්‍යුහාත්මක, කාර්යබද්ධ (ප්‍රායෝගික)…

මිනිසුන් දෙපයින් ඇවිදින්නේ ඇයි?

බොහෝ කාලයක් මුළුල්ලේ විද්‍යාඥයන් හා හාන්සි පුටු දාර්ශිකයන් අතර කතා බහට මෙන්ම වාද විවාදවලට බඳුන් වන පරිණාමීය ගැටළුවක් ලෙස මෙය දැක්විය හැකියි. ඇත්තටම මිනිසුන් හතර ගාතයෙන්…

මිනිසෙකුටත් වඩා විශාල හිකනලෙක් වැනි සතෙක්

ඩයිනසෝරයන් බිහිවිමට පෙර පෘථිවියේ පැවැති පැන්ජියා නමැති සුවිසල් මහාද්වීපයේ නිවර්තන කලාපවල විසු දැවැන්ත හිකනලෙක් වැනි උභයජීවී සත්වයෙක් , ගොදුරුභක්ෂකයන් අතර එවකට සිටි විශලාතමයෙක් වශයෙන් දැන් හඳුනාගෙන…

ජල අර්බුදයකින් නොපෙලෙන ඔස්ට්‍රෙලියා නගරයක් නැතිතරම්

ඉන්ටර්නැෂනල් බිස්නස් ටයිම්ස් පුවත් පතේ පළවූ වාර්තාවකට අනුව කාබන් විමෝචනය (carbon emissions) නිසා ඔස්ට්‍රෙලියාව පුරා බොහෝ පෙදෙස් වියලී යාමේ තර්ජනයට මුහුණ දී සිටී. මැතකදි කළ අධ්‍යනයකට අනුව…

පාෂාණීභූත ශේෂ හෙවත් ෆොසිල (fossil) හැදෙන්නේ කෙසේද?

ෆොසිල අප බොහෝ දෙනාට නුහුරු වචනයක් නොවේ. “වසර මිලියන 130කට පැරණි ෆොසිලයක්” එහෙමත් නැතිනම් “ෆොසිල ඉන්ධන” ආදී වශයෙන් මේ වචනය අපට වරින් වර අසන්නට ලැබේ. ආදි…

ජීවීන් අතර ඇති අපූරු සහජීවනය

මිනිස් සමාජයේ සහ සත්ව හා ශාක ප‍්‍රජාවන් අතර සහජීවනයේ වෙනසක් ඇත්ද? කිසියම් ජීව විශේෂ දෙකකට අයත් ජීවීන් දෙදෙනෙකු, අනෝන්‍ය වශයෙන් වාසි ලබමින් ශාරීරික වශයෙන් සමීප සබඳතාවක්…

ආජන්ටිනාවේ අධිකරණයක් ඔරං උටං සතෙකුට මානව (සමාන) අයිතිවාසිකම් පිරිනමයි

ලෝකයේ ප්‍රථම වතාවට මානවයකු නොවන සත්ත්වයකුට ජීවත්වීමේ අයිතිවාසිකම් මෙන්ම ස්වාධීනත්වය සහ හිංසාවෙන් නිදහස ප්‍රදානය කෙරේ. මෙම ඓතිහාසික තීන්දුව දී ඇත්තේ ආජන්ටිනාවේ අභියාචනා අධිකරණයකිනි. ප්‍රදානය හිමි වී…

චිම්පන්සි මොළයේ නැති මිනිස් මොළයේ ඇති අපූරු දාර

චිමිපන්සින් වැනි වානරවර්ග වල මොළයේ දක්නට නොලැබෙන ආකාරයේ සෙන්ටිමීටර් 4.5ක් දිගැති  ගැඹුරුදාරයක් මිනිස් මොළයේ දකුණු පැත්තෙහි පිහිටා තිබෙන බව  ප්‍ර‍න්සයේ ජාතික වෛද්‍ය පර්යේෂණායතනයේ විද්‍යාඥ ෆ්‍ර‍න්සුවා ලෙරෝයි…

පක්ෂින් අතුරින් කුකුළන්, කළුකුමන් ඩයිනසෝර මුතුන් මිත්තන්ට වඩාත් ළඟලූ!

පක්‍ෂීන් හා ඩයිනසෝරයන් අතර පරිණාමීය සම්බන්ධතාව විදු ලොව ප‍්‍රකට කරුණක් වන අතර තතු ඒ පිළිබඳව ලිපි ගණනාවක් වරින් වර පළකර තිබේ. සිය ඩයිනසෝර මුතුන් මිත්තන්ගෙන් පරිණාමය…

සතුන්ටත් අපට මෙන්ම සංවේදන (feelings) ඇත්ද?

සතුන්ටත් හැඟීම් ඇත යන අදහස මෑතක් වන තුරුම සැලකුණේ විද්‍යාත්මක මිත්‍යා ග‍්‍රාහයක් හෙවත් පිළිගැනීමක් (පිළිගත් මතයට විරුද්ධ මතයක්) ලෙසය. සතුන් ද බිය, කෝපය වැනි ඍනාත්මක චිත්ත…

මිනිස් අපට වගේ කතා කරන්න සතුන්ට බැරි ඇයි?

ජනප‍්‍රිය කතා පොත් පෙළක චරිතයක් වන දොස්තර හොඳහිත සමග නම් සතුන් කතා කරන බව ඔබත් අසා ඇති. ඒත් නිවසේ සිටින සුරතල් පුස් පැටියා ඇෙඟ් දැවටෙන විට…

විශේෂාංගය: වකවානු දොරටු

භූගර්භවිද්‍යාව(geology) හදාරන ශිෂ්‍යයන් විවධ භු-කාල සීමා (geological time scale) ස්මරණය කිරීම සඳහා “කැන් ඔලී සී ඩවුන් මයික්ස් පෑන්ට්ස් පොකට්ස් … ” වැනි වාක්‍යය කට පාඩම් කරති.…

කුරුලූ ගීත හා මිනිස් කතාව අතර ඇති සබඳතාව තහවුරු වේ

පක්‍ෂී විශේෂ 48ක ජෙනෝම හෙවත් ජීවයක ප‍්‍රවේණී ද්‍රව්‍ය අනුක‍්‍රමණය කර ඇති ආකාරය හඩ(ස්වර) නැගීමෙහි(vocalization) පරිණාමීය මුලයන් පැහැදිලි කරන අතර මිනිසුන්ගේ කථන ආබාධ පිළිබඳ සැඟවුණු කරුණු හෙළිකර…