මාර්තු 16 රාත්රි 23.30
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය යළි විවෘත කිරීමට සහාය වන ලෙස ට්රම්ප් කළ ඉල්ලීම යුරෝපීය රටවල් ප්රතික්ෂේප කරයි
යුද නැව් ලබා නොදුන්නහොත් නේටෝ (NATO) සංවිධානයට ‘ඉතා නරක අනාගතයකට’ මුහුණ දීමට සිදුවන බවට අමෙරිකානු ජනාධිපතිවරයා තර්ජනය කර තිබියදීත්, නායකයෝ ඒ සඳහා රාජ්යතාන්ත්රික විසඳුමක් අපේක්ෂා කරති.
මැදපෙරදිග අර්බුදය – සජීවී යාවත්කාලීන කිරීම්
ජෙනිෆර් රෑන්කින් (බ්රසල්ස් නුවර සිට) සහ ලොරෙන්සෝ ටොන්ඩෝ (ජෙරුසලමේ සිට)
2026 මාර්තු 16 සඳුදා
වැදගත් ජල මාර්ගයක් වන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය යළි විවෘත කිරීමට සහාය නොදක්වන්නේ නම් නේටෝ සංවිධානය “ඉතා නරක අනාගතයකට” මුහුණ දෙනු ඇති බවට ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් තර්ජනය කර තිබියදීත්, යුරෝපීය රටවල් එහි යුද නැව් යැවීම ප්රතික්ෂේප කර ඇත.
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය විවෘත කිරීමේ උත්සාහයන් ඇතුළු කිසිදු හමුදා ක්රියාමාර්ගයකට සහභාගී වීම ජර්මනිය ප්රතික්ෂේප කළේය. “මෙය අපේ යුද්ධයක් නොවෙයි, අපි මෙය ආරම්භ කළේ නැහැ,” යැයි එරට ආරක්ෂක අමාත්ය බොරිස් පිස්ටෝරියස් පැවසීය.
“බලසම්පන්න අමෙරිකානු නාවික හමුදාවට තනිවම කළමනාකරණය කරගත නොහැකි දෙයක්, හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියට යවන යුරෝපීය යුද නැව් කිහිපයකින් ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් බලාපොරොත්තු වන්නේ කුමක්ද? මම මගෙන්ම අසාගන්නා ප්රශ්නය එයයි,” යැයි පිස්ටෝරියස් වැඩිදුරටත් පැවසීය.
ජර්මානු චාන්සලර් ෆ්රෙඩ්රික් මර්ස්ගේ ප්රකාශකයෙකු සඳුදා ප්රකාශ කළේ නේටෝව යනු “භූමිය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වූ සන්ධානයක්” බවත්, ඒ සඳහා අවශ්ය වරම (mandate) මෙහිදී නොමැති බවත්ය.
බ්රිතාන්ය අගමැති කීර් ස්ටාමර් පැවසුවේ බ්රිතාන්යය “පුළුල් යුද්ධයකට මැදිහත් නොවන” නමුත් “ප්රායෝගික සැලසුමක්” සකස් කරමින් සිටින බවයි. “අවසානයේදී, තෙල් වෙළඳපොලේ ස්ථාවරත්වය සහතික කිරීම සඳහා අපට හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය යළි විවෘත කිරීමට සිදුවනු ඇත. එය සරල කාර්යයක් නොවේ,” යැයි අගමැතිවරයා පැවසීය. ඔහු කිසිදු ක්රියාමාර්ගයක් ගැනීම මුළුමනින්ම බැහැර නොකළ නමුත්, එය “හැකි උපරිම හවුල්කරුවන් සංඛ්යාවකගේ” එකඟතාවය මත සිදුවිය යුතු බව පැවසීය.
ඉරානය විසින් වසා දැමීමට පෙර ලෝකයේ තෙල් සහ ද්රව පොසිල වායුවලින් පහෙන් එකක් පමණ ප්රවාහනය කළ මෙම සමුද්ර සන්ධිය යළි විවෘත කිරීම සඳහා යුරෝපීය දේශපාලනඥයන් රාජ්යතාන්ත්රික උත්සාහයන් කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇත.
ඉතාලි විදේශ අමාත්ය ඇන්ටෝනියෝ ටජානි සඳුදා පැවසුවේ “රාජ්යතාන්ත්රිකභාවය ජයගත යුතු” බවත්, තම රට එම ප්රදේශය දක්වා ව්යාප්ත කළ හැකි කිසිදු නාවික මෙහෙයුමකට සම්බන්ධ වී නොමැති බවත්ය.
ප්රධාන යුරෝපීය රටවල් තුන ගත් මෙම ස්ථාවරය කැපී පෙනෙන්නේ, දින 16කට පෙර ඉරානයට පහර දීමට ඊශ්රායලය සමඟ එක්ව ට්රම්ප් ගත් තීරණය විවේචනය කිරීමෙන් ඔවුන් මෙතෙක් වැළකී සිටි බැවිනි. පළමු ප්රහාරවලින් කෙටි කලකට පසු, අමෙරිකානු ජනාධිපතිවරයා පැවසුවේ හමුදා මෙහෙයුමේ අරමුණ පාලන තන්ත්රය වෙනස් කිරීම බවයි. එහෙත් එතැන් සිට යුද්ධය පුළුල් කලාපීය ගැටුමක් බවට පත්ව ඇති අතර බලශක්ති මිල ගණන් ද ශීඝ්රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇත.
ඕස්ට්රේලියාව, ප්රංශය සහ ජපානය ද යුද නැව් යැවීමේ සැලසුමක් නොමැති බව පවසා ඇත. පීඩනය වැඩි කරමින් ට්රම්ප් Financial Times පුවත්පතට පැවසුවේ, “සමුද්ර සන්ධියෙන් ප්රතිලාභ ලබන පුද්ගලයින් එහි නරක දෙයක් සිදු නොවන බව සහතික කිරීමට උදව් කිරීම සුදුසුය. ප්රතිචාරය සෘණාත්මක වුවහොත්, එය නේටෝවේ අනාගතයට ඉතා නරක වනු ඇත,” යනුවෙනි.
සටන් පෙරමුණේ තත්ත්වය
- ඊශ්රායල ප්රහාර: ඊශ්රායලය සඳුදා ප්රකාශ කළේ තමන් ටෙහෙරානය, ෂිරාස් සහ ටැබ්රිස් යන ප්රදේශවල යටිතල පහසුකම් ඉලක්ක කර ගනිමින් මහා පරිමාණ ප්රහාර මාලාවක් දියත් කළ බවයි. ඉරානයේ හිටපු උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි භාවිතා කළ ගුවන් යානයක් ද විනාශ කළ බව ඔවුහු පැවසූහ.
- කලාපීය බලපෑම: එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යයේ ෆුජයිරා (Fujairah) වරායට එල්ල වූ ඩ්රෝන ප්රහාරයකින් පසු එහි තෙල් පටවන කටයුතු අත්හිටුවා ඇත. ඩුබායි ගුවන් තොටුපළ අසල ද ඉන්ධන ටැංකියක් ගිනිගෙන ගුවන් ගමන් වලට බාධා එල්ල විය.
- ඉරානයේ ස්ථාවරය: ඉරාන විදේශ අමාත්ය අබ්බාස් අරග්චි පවසා සිටියේ තමන් සටන් විරාමයක් අපේක්ෂා නොකරන බවත්, සතුරන් නැවත මෙවැනි ප්රහාරයක් ගැන නොසිතන ලෙස යුද්ධය අවසන් කළ යුතු බවත්ය.
- ලෙබනනය: ඊශ්රායලය දකුණු ලෙබනනයේ සිය ගොඩබිම් මෙහෙයුම් ව්යාප්ත කර ඇත. ලෙබනනයේ පුද්ගලයන් 850කට වැඩි පිරිසක් මියගොස් ඇති බව වාර්තා වේ.
මාර්තු 13
• ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ අනතුරු ඇඟවීම: දහස් ගණනක් මියගිය ජනවාරි මාසයේ විරෝධතාවලට වඩා ප්රබල ප්රතිචාරයක් බලධාරීන්ට එරෙහි ඕනෑම නව විරෝධතාවකට ලබා දෙන බව ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය අනතුරු අඟවා ඇත.
• එක්සත් ජනපද හමුදා යානයක් අනතුරට: ඉරාකයේ “මිත්රශීලී ගුවන් සීමාවකදී” ඉන්ධන පිරවුම් හමුදා ගුවන් යානයක් අහිමි වීමෙන් පසු ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුම් සිදු කරන බව එක්සත් ජනපද මධ්යම අණසක ප්රකාශ කළේය. මෙයට සතුරු හෝ මිත්රශීලී ප්රහාර හේතු නොවූ බවත්, යානා දෙකක් සම්බන්ධ වූ මෙම සිදුවීමේදී දෙවන යානය ආරක්ෂිතව ගොඩබස්වා ඇති බවත් ඔවුහු පැවසූහ. අනතුරට පත් වූ KC-135 යානයේ අවම වශයෙන් කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයින් පස් දෙනෙකු සිටි බව වාර්තා වේ.
• ඉරානයට සහ ලෙබනනයට එල්ල වූ ප්රහාර: ඊශ්රායලය ටෙහෙරානය සහ ඒ අවට ප්රදේශවලට දැඩි ප්රහාර එල්ල කළ අතර, බීරූට් හි ජ්නාහ් (Jnah) ප්රදේශයේ මෝටර් රථයකට එල්ල වූ ප්රහාරයකින් පුද්ගලයෙකු මිය ගිය බව ලෙබනන් සෞඛ්ය අමාත්යාංශය පවසයි. නැගෙනහිර ලෙබනනයේ බාර් එලියාස් (Bar Elias) ගම්මානයට එල්ල වූ ප්රහාරයකින් අල්-ජමා අල්-ඉස්ලාමියා සංවිධානයේ ප්රාදේශීය නිලධාරියෙකු ඇතුළු තිදෙනෙකු තුවාල ලබා ඇත.
• ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්ගේ ප්රකාශය: ඇමරිකාව ඉරානයේ පාලන තන්ත්රය හමුදාමය, ආර්ථිකමය සහ අනෙකුත් සෑම අතින්ම “සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කරමින්” සිටින බවත්, ඔවුන්ව මරා දැමීම තමන්ට ලැබුණු “මහා ගෞරවයක්” බවත් ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ප්රකාශ කළේය.
• තුර්කියේ ඉන්සිරිලික් (Incirlik) ගුවන් කඳවුර: දකුණු තුර්කියේ පිහිටි ප්රධාන නේටෝ (Nato) මධ්යස්ථානයක් වන ඉන්සිරිලික් කඳවුරේ සිකුරාදා අලුයම අනතුරු ඇඟවීමේ නලා ශබ්ද ඇසුණු බව රජයේ මාධ්ය වාර්තා කළද, ඒ පිළිබඳ නිල ප්රකාශයක් මෙතෙක් නිකුත් වී නැත.
• ඩුබායි හි පිපිරීම්: ඩුබායි හි කාර්මික කලාපයක ඇති වූ ගින්නක් හේතුවෙන් ගොඩනැගිලි සෙලවී ගිය බවත් මූල්ය මධ්යස්ථානයට ඉහළින් විශාල දුම් වලාකුළක් දක්නට ලැබුණු බවත් වාර්තා වේ.
ප්රංශ සොල්දාදුවෙකු මියයයි: ඉරාකයේ කුර්දිස්තාන් කලාපයේ එර්බිල් හි සිදුවූ ප්රහාරයකින් ප්රංශ සොල්දාදුවෙකු මියගිය බව ප්රංශ ජනාධිපති එමානුවෙල් මැක්රොන් තහවුරු කළේය. මෙය මෙම යුද්ධයේදී සිදුවූ පළමු ප්රංශ හමුදා මරණයයි.
• ඉරාක සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වල තර්ජන: ප්රංශ ගුවන් යානා ප්රවාහන නෞකාවක් පැමිණීමෙන් පසු, ඉරාකයේ සහ කලාපයේ ප්රංශ අවශ්යතා තම ඉලක්ක බවට පත්වන බව ඉරාකයේ අෂාබ් අල්කාෆ් (Ashab Alkahf) කණ්ඩායම අනතුරු ඇඟවීය.
• බෙන්ජමින් නෙතන්යාහුගේ තර්ජනය: ඉරානයේ නව උත්තරීතර නායකයා සහ හිස්බුල්ලා නායකයා සම්බන්ධයෙන් ව්යංග තර්ජනයක් එල්ල කළ නෙතන්යාහු, ඔවුන් වෙනුවෙන් “ජීවිත රක්ෂණ සහතික ලබා නොගන්නා” ලෙස පැවසීය. ඇමරිකාව සමඟ එක්ව ඉරානයට එල්ල කරන හමුදා ප්රහාරය ඔහු මෙහිදී සාධාරණීකරණය කළේය.
• තෙල් සම්බාධක ලිහිල් කිරීම: ගෝලීය තෙල් සැපයුම පිළිබඳ පවතින අවිනිශ්චිතතාවය සහ මිල ඉහළ යාම පාලනය කිරීම සඳහා මුහුදේ රැඳී ඇති රුසියානු තෙල් නැව් සඳහා පනවා තිබූ සම්බාධක ට්රම්ප් පරිපාලනය තාවකාලිකව ඉවත් කර ඇත.
• හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz): හමුදාමය වශයෙන් හැකියාව ලැබුණු වහාම ඇමරිකානු නාවික හමුදාව හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමන් කරන නෞකාවලට ආරක්ෂාව සපයන බව ඇමරිකානු භාණ්ඩාගාර ලේකම් ස්කොට් බෙසන්ට් ප්රකාශ කළේය.
මාර්තු 12 රාත්රි 11.30
ඉරාන උත්තරීතර නායකයාගේ පළමු ප්රකාශය
ඉරානයේ උත්තරීතර නායකයා ලෙස සිය පළමු ප්රසිද්ධ ප්රකාශය සිදු කරමින්, අයතුල්ලා මොජ්ටාබා ඛමේනි ජාතික එකමුතුව සඳහා කැඳවුම් කළ අතර කලාපයේ ඇති සියලුම එක්සත් ජනපද කඳවුරු වසා දැමිය යුතු බවත්, නැතිනම් ඒවා ප්රහාරවලට මුහුණ දෙනු ඇති බවත් පැවසීය. ඉරානයේ සතුරන්ට පීඩනය එල්ල කිරීම සඳහා හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) දිගටම වසා තබන බව ඛමේනි පැවසූ බව වාර්තා වේ. ඔහු රූපවාහිනී විකාශනය තුළ දර්ශනය නොවූ අතර, ප්රකාශය ඉදිරිපත් කරනු ලැබුවේ පුවත් ඉදිරිපත් කරන්නෙකු විසිනි.
මිනාබ්හි පාසලකට එල්ල වූ ගුවන් ප්රහාරයකින් මියගිය අවුරුදු 7ත් 12ත් අතර වයසේ පසුවන දැරියන් ඇතුළුව, එක්සත් ජනපද-ඊශ්රායල ප්රහාරවලින් මියගිය අය වෙනුවෙන් ඉරානය පළිගන්නා බව ඛමේනි පැවසීය. එමෙන්ම ප්රහාරවලින් හානි සිදු වූ ඉරාන වැසියන්ට මූල්ය වන්දි ලබා දීමට ද ඔහු පොරොන්දු විය.
බලශක්ති සහ මුහුදු මාර්ග අර්බුදය
- තෙල් නැව් ගිනි ගනී: මැදපෙරදිග පුරා තෙල් සහ ප්රවාහන මධ්යස්ථාන වෙත එල්ල කරන ප්රහාර දැඩි කරමින්, ඉරානය විසින් ඉරාක මුහුදු තීරයේ තිබූ තෙල් නැව් දෙකකට ගිනි තබා ඇති අතර ඉන් එක් නැවියෙකු මියගොස් තිබේ.
- තායිලන්තයේ විරෝධය: හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේදී තායිලන්ත භාණ්ඩ ප්රවාහන නෞකාවකට එල්ල වූ ප්රහාරය සම්බන්ධයෙන් තායිලන්ත විදේශ අමාත්යාංශය සමාව අයැදීමක් ඉල්ලා ඇත. නාඳුනන ප්රක්ෂේපණ මගින් නැව් තුනකට ප්රහාර එල්ල වී ඇති අතර, තායිලන්ත නෞකාව ගිනි ගැනීම හේතුවෙන් එහි කාර්ය මණ්ඩලයට එයින් ඉවත් වීමට සිදු විය.
- එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාව: දැනට හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා නැව්වලට ආරක්ෂාව සැපයීමට නාවික හමුදාවට නොහැකි බවත්, නමුත් මාසය අවසන් වන විට එය බොහෝ දුරට සිදුවිය හැකි බවත් එක්සත් ජනපද බලශක්ති ලේකම් ක්රිස් රයිට් පැවසීය.
- තෙල් මිල: බැරලයක මිල ඩොලර් 120 දක්වා ඉහළ ගොස් නැවතත් ඩොලර් 98-100 අතර පරාසයක උච්චාවචනය වෙමින් පවතී. ඉරාන හමුදා ප්රකාශකයෙකු අනතුරු ඇඟවූයේ තෙල් මිල බැරලයකට ඩොලර් 200 දක්වා ඉහළ යාමට සූදානම් වන ලෙසයි.
මානුෂීය බලපෑම සහ අවතැන් වීම්
එක්සත් ජනපද-ඊශ්රායල ඒකාබද්ධ ගුවන් ප්රහාර හේතුවෙන් ආරක්ෂාව පතා ඉරාන වැසියන් මිලියන 3.2ක් (ලක්ෂ 32ක්) පමණ සිය නිවෙස්වලින් පලා ගොස් ඇති බව එක්සත් ජාතීන්ගේ සරණාගත ඒජන්සිය (UNHCR) පවසයි. ඔවුන්ගෙන් බහුතරය ටෙහෙරානය සහ අනෙකුත් ප්රධාන නගරවලින් බැහැරව රටේ උතුරු ප්රදේශවලට සහ ග්රාමීය ප්රදේශවලට සංක්රමණය වෙමින් පවතී.
ජාත්යන්තර ප්රතිචාර සහ යුද උපක්රම
- ඕමානයේ ස්ථාවරය: සාම සාකච්ඡා මගින් ලබාගත හැකි වූ දෙය යුද්ධය මගින් ඇමරිකාවට ලබාගත නොහැකි වනු ඇති බව ඕමාන විදේශ අමාත්යවරයා පැවසීය. මෙම යුද්ධය ඉරානයේ න්යෂ්ටික වැඩපිළිවෙළට වඩා ඉරානය දේශපාලනිකව දුර්වල කිරීමට සැලසුම් කර ඇති බව ඔහු තර්ක කරයි.
- රුසියානු බලපෑම: ඉරානයේ යුද ක්රමවේදයන් පිටුපස ව්ලැඩිමීර් පුටින්ගේ “සැඟවුණු හස්තය” පවතින බව බ්රිතාන්ය ආරක්ෂක ලේකම් ජෝන් හීලි චෝදනා කළේය. ඉරාන ඩ්රෝන නියමුවන් රුසියානු උපක්රම වැඩි වැඩියෙන් භාවිතා කරන බව බ්රිතාන්ය නිලධාරීන් නිරීක්ෂණය කර ඇත.
- ජාත්යන්තර සමුද්රීය සංවිධානය (IMO): මැදපෙරදිග නාවික ගමනාගමනයට එල්ල වී ඇති තර්ජන පිළිබඳව සාකච්ඡා කිරීමට ලබන සතියේ (මාර්තු 18-19) ලන්ඩනයේදී විශේෂ සැසියක් කැඳවා ඇත.
කලාපීය ප්රහාර මාලාව
- ලෙබනනය: බීරූට් නුවර වෙරළ තීරයේ කූඩාරම්වල රැඳී සිටි අවතැන් වූවන් ඉලක්ක කර ඊශ්රායලය එල්ල කළ ඩ්රෝන ප්රහාරයකින් අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් 8 දෙනෙකු මියගොස් ඇත.
- ගාසා තීරය: ගාසා නගරය අසල කූඩාරම් කඳවුරක සිටි පලස්තීනුවන්ට විනාඩි 5ක් ඇතුළත ඉවත් වන ලෙස ඊශ්රායල හමුදාව දැනුම් දී ඇති අතර, ඉන් සුළු මොහොතකට පසු එම කඳවුරට ප්රහාර එල්ල වී ඇත.
- කුවේට් සහ ඩුබායි: කුවේට් ජාත්යන්තර ගුවන් තොටුපළට ඩ්රෝන ප්රහාර එල්ල වී දේපළ හානි සිදු විය. ඩුබායි ගුවන් තොටුපළ අසලදී ද ඩ්රෝන යානා දෙකක් වළක්වා ඇත. මේ හේතුවෙන් KLM ගුවන් සේවය ඩුබායි වෙත සියලුම ගුවන් ගමන් මාර්තු 28 දක්වා අවලංගු කර ඇත.
- ඉරාකය: ඉරාකයේ කුර්දි ප්රදේශයේ පිහිටි ඉතාලි හමුදා කඳවුරකට ප්රහාරයක් එල්ල වී ඇති නමුත් එහි සිටි සෙබළුන් ආරක්ෂිතව සිටින බව වාර්තා වේ.
සමස්ත මරණ සංඛ්යාව: සති දෙකකට පෙර ආරම්භ වූ මෙම යුද්ධයෙන් මේ වන විට පුද්ගලයින් 2,000ක් පමණ මියගොස් ඇති අතර, ඉන් 1,100කට වැඩි පිරිසක් ළමුන් බව යුනිසෙෆ් ආයතනය තහවුරු කරයි.
මාර්තු 12 දහවල් 10.00
ප්රධාන පුවත් සිරස්තල
- ඉරාන ප්රහාර හමුවේ ඉරාකය අසල තෙල් නැව් ගිනි ගනී: යුද්ධය ජයගත් බවට ට්රම්ප් කළ ප්රකාශය නොතකා ඉරානය ප්රහාර එල්ල කරයි.
- තෙල් මිල ඉහළට: ඉරාක මුහුදු තීරයේ තෙල් නැව්වලට එල්ල වූ ප්රහාරවලින් පසු ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් මිල තවදුරටත් ඉහළ යයි.
- ඉරානයෙන් අනතුරු ඇඟවීමක්: බැරලයක මිල ඩොලර් 200 දක්වා ඉහළ යාමට ලෝකය සූදානම් විය යුතු බව ඉරානය පවසයි.
- ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්ගේ ප්රකාශය: බලශක්ති මිල ගණන් ඉදිරියේදී පහත වැටෙනු ඇති බව ඔහු පවසයි.
- UNICEF වාර්තාව: මියගිය සහ තුවාල ලැබූවන් අතර ළමුන් 1,100ක් සිටින බව යුනිසෙෆ් ආයතනය පවසයි.
සවිස්තරාත්මක පුවත්
ඩුබායි/ටෙල් අවිව්/වොෂින්ටන් (මාර්තු 12): යුද්ධය දැනටමත් ජයගෙන ඇති බවට ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් කළ ප්රකාශයට අභියෝග කරමින්, ඉරානය විසින් ඉරාක මුහුදු තීරයේ තිබූ තෙල් නැව් දෙකකට ගිනි තබා ඇති බව වාර්තා වේ. මැදපෙරදිග පුරා බලශක්ති සහ ප්රවාහන මධ්යස්ථාන වෙත එල්ල කරන ප්රහාර ඉරානය විසින් දැඩි කර ඇති අතර, බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 200 දක්වා ඉහළ යා හැකි බවට ඔවුන් අනතුරු අඟවයි.
මීට සති දෙකකට පෙර ඉරානයට එල්ල වූ එක්සත් ජනපද සහ ඊශ්රායල ඒකාබද්ධ ගුවන් ප්රහාරත් සමඟ ආරම්භ වූ මෙම යුද්ධයෙන් මේ වන විට පුද්ගලයින් 2,000ක් පමණ මියගොස් ඇති අතර ලෝක බලශක්ති වෙළඳපොළ සහ ප්රවාහන පද්ධතිය අවුල් ජාලාවක් බවට පත්ව ඇත. 1970 දශකයෙන් පසු ඇති වූ දරුණුතම ඉන්ධන අර්බුදය පාලනය කිරීම සඳහා රජයන් සතු උපායමාර්ගික තෙල් සංචිත වාර්තාගත ලෙස මුදා හැරීමට ද සැලසුම් කර ඇත.
තෙල් මිල නැවතත් ඩොලර් 100 සීමාව ඉක්මවයි
ඉරානය සමඟ පවතින ගැටුම් උත්සන්න වීමත් සමඟ බ්රෙන්ට් (Brent) වර්ගයේ බොරතෙල් බැරලයක මිල නැවතත් ඩොලර් 100 සීමාව ඉක්මවා ගොස් ඇත. මේ හේතුවෙන් ආසියානු කොටස් වෙළඳපොළ ද දැඩි පීඩනයකට ලක්ව තිබේ. ජාත්යන්තර බලශක්ති ඒජන්සිය (IEA) ඉතිහාසයේ විශාලතම තෙල් සංචිත ප්රමාණය මුදා හැරීමට නියෝග කළද, මැදපෙරදිග පුරා ඉරානය එල්ල කරන ප්රහාර හමුවේ එම පියවර යටපත් වී ඇත.
කලාපීය බලපෑම
- හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය: ලෝක වෙළඳාමේ ප්රධාන මාර්ගයක් වන මෙහි නැව් කිහිපයකට ප්රහාර එල්ල වී ඇත.
- ඉරාකය: ප්රහාර හේතුවෙන් ඉරාකය සිය සියලුම තෙල් පර්යන්තවල මෙහෙයුම් නවතා දමා ඇත. බස්රා වරායට එල්ල වූ ප්රහාරයකින් අවම වශයෙන් එක් අයෙකු මියගොස් තිබේ.
- බහරේන්: ඉන්ධන ටැංකිවලට එල්ල වූ ප්රහාරයක් හේතුවෙන් ඇති වූ දුමාරයෙන් ආරක්ෂා වීමට නිවෙස් තුළම රැඳී සිටින ලෙස රජය වැසියන්ට දන්වා ඇත.
- ඕමාන්: සිය ප්රධාන තෙල් අපනයන පර්යන්තයේ තිබූ සියලුම නෞකා ඉවත් කර ගැනීමට පියවර ගෙන ඇත.
ජාත්යන්තර ප්රතිචාර
නවසීලන්තය: ඉන්ධන හිඟ වුවහොත් වාහන භාවිතය සීමා කිරීම සඳහා 1979 වසරේ හඳුන්වා දුන් පැරණි නීති (වාහන නොමැති දින – “Carless days”) නැවත ක්රියාත්මක කිරීමට නවසීලන්ත රජය සලකා බලමින් සිටී.
ඕස්ට්රේලියාව: ඉන්ධන සැපයුම වැඩිකර මිල පාලනය කිරීම සඳහා ඉන්ධනවල ගුණාත්මක ප්රමිතීන් තාවකාලිකව ලිහිල් කිරීමට ඕස්ට්රේලියානු රජය තීරණය කර ඇත. මේ හරහා මසකට අමතර ලීටර් මිලියන 100ක් පද්ධතියට එක් කිරීමට අපේක්ෂා කෙරේ.
වොෂින්ටනය සහ ටෙල් අවිව් වෙතින් එල්ල වන දැඩි හමුදාමය පීඩනය හමුවේ ඉරානය “ආර්ථික යුද්ධයක්” සහ “පරිහානික යුද්ධයක්” (War of Attrition) යන ද්විත්ව උපායමාර්ගය භාවිතා කරන බව පෙනී යයි.
1. ගෝලීය බලශක්ති සැපයුම අවහිර කිරීම (Energy Weaponization)
ඉරානයේ ප්රධානතම අවිය වන්නේ හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) පාලනය කිරීමයි. ලොව තෙල් සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් (1/5) ගමන් කරන මෙම මාර්ගය වසා දැමීමෙන්, ඔවුන් බලාපොරොත්තු වන්නේ:
- මිල ඉහළ දැමීම: තෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 200 දක්වා ඉහළ නංවන බවට තර්ජනය කරමින් ලෝක ආර්ථිකය අස්ථාවර කිරීම.
- පීඩනය එල්ල කිරීම: ඉන්ධන මිල ඉහළ යන විට, ඇමරිකානු සහ යුරෝපීය ජනතාවගෙන් තම රජයන්ට එල්ල වන දේශපාලන පීඩනය හරහා යුද්ධය නැවැත්වීමට බල කිරීම.
2. කලාපීය බලශක්ති යටිතල පහසුකම් ඉලක්ක කිරීම
ඉරානය තමන්ට පමණක් නොව, තම අසල්වැසි රටවලට ද තෙල් අපනයනය කිරීමට ඉඩ නොදෙන බවට පණිවුඩයක් ලබා දෙමින් සිටී.
- සමානුපාතික ප්රහාර: ඉරානයේ තෙල් මධ්යස්ථානවලට ප්රහාර එල්ල වුවහොත්, ඉරාකය, සවුදි අරාබිය, බහරේනය සහ ඕමානය වැනි රටවල තෙල් පර්යන්ත ද ඉලක්ක කරන බව ඔවුන් ප්රායෝගිකව පෙන්වා දී ඇත.
- සාමූහික අනාරක්ෂිතභාවය: “අපිට තෙල් විකුණන්න බැරි නම්, කාටවත් විකුණන්න දෙන්නේ නැහැ” යන මතය ඔවුන් ක්රියාත්මක කරයි.
3. අඩු පිරිවැය – වැඩි හානිය (Asymmetric Warfare)
එක්සත් ජනපදයේ සහ ඊශ්රායලයේ අධිතාක්ෂණික ගුවන් බලයට එරෙහිව ඉරානය ඩ්රෝන (Drones) සහ මිසයිල භාවිතා කරයි.
- මේවා නිෂ්පාදනය කිරීමට වැය වන්නේ අඩු මුදලක් වුවද, ඒවා මගින් ඩොලර් බිලියන ගණනක් වටිනා තෙල් නැව් සහ පිරිපහදු විනාශ කළ හැකිය.
- ප්රධාන නායකත්වය (අයතුල්ලා කාමේනි) අහිමි වුවද, ඉරාන හමුදාව තවමත් ක්රියාකාරීව ප්රහාර එල්ල කිරීමට සමත් බව මෙයින් ලෝකයට පෙන්වයි.
4. “යුද්ධය ජයගෙන නැත” යන පණිවුඩය
ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් යුද්ධය ජයගත් බවට කරන ප්රකාශ පදනම් විරහිත බව පෙන්වීමට ඉරානය උත්සාහ කරයි.
- ඉරාක මුහුදු තීරයේ තෙල් නැව් ගිනි තැබීම සහ බහරේනයේ පිරිපහදුවලට පහර දීම හරහා, තමන්ට තවමත් ප්රහාරක ශක්තියක් ඇති බව ඔවුන් ලෝකයට පෙන්වයි.
මාර්තු 11 උදේ 9.00
ඉරාන යුද්ධය උග්ර වෙයි: ටෙහෙරානයට එල්ල වූ දරුණුතම ප්රහාරය සහ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ අර්බුදය
ඉරාන අගනුවර වන ටෙහෙරානය මෙතෙක් මුහුණ දුන් දරුණුතම ගුවන් ප්රහාර මාලාවට ඊයේ රාත්රියේ මුහුණ දුන් බව එහි වැසියන් පවසති. යුද්ධය ඉක්මනින් අවසන් විය හැකි බවට ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් සඳුදා කළ ප්රකාශයෙන් පසු, ඇමරිකානු ආරක්ෂක ලේකම් පීට් හෙග්සෙත් (Pete Hegseth) තවදුරටත් දැඩි ප්රහාර එල්ල කරන බවට අනතුරු අඟවා ඇත.
භීතියට පත් ටෙහෙරානය සහ “කළු වැසි”
“අපි ඉන්නේ දරුණු බෝම්බ ප්රහාර මධ්යයේ. මට දිගින් දිගටම පිපිරීම් හඬ ඇසෙනවා. ගොඩනැගිලි පවා සෙලවෙනවා,” යැයි ආරක්ෂක හේතූන් මත පෙනී සිටි නීලූෆර් නැමැති වැසියෙක් පැවසීය. ඊශ්රායලය සහ ඇමරිකාව එක්ව පෙබරවාරි 28 දින ආරම්භ කළ මෙම යුද මෙහෙයුම මගින් ඉරානයේ අවි ආයුධ නිෂ්පාදන මධ්යස්ථාන රැසකට පහර දී ඇති බව වාර්තා වේ.
තෙල් පිරිපහදු මධ්යස්ථානවලට එල්ල වූ ප්රහාර හේතුවෙන් ඇති වූ දුමාරය සමඟ මිශ්ර වී අහසින් “කළු වැසි” (Black Rain) ඇද හැලෙන බව ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය (WHO) අනතුරු අඟවයි. මෙහි ඇති ආම්ලික ස්වභාවය නිසා දරුණු ශ්වසන ආබාධ ඇති විය හැකි බැවින් නිවෙස් තුළට වී සිටින ලෙස වැසියන්ට උපදෙස් දී ඇත.
යුද්ධයේ බිහිසුණු සංඛ්යාලේඛන
ඇමරිකාව පදනම් කරගත් මානව හිමිකම් සංවිධානවලට අනුව මෙතෙක් වාර්තා වී ඇති මරණ සංඛ්යාව මෙසේය:
- ඉරානය: සිවිල් වැසියන් 1,245 ක් (මොවුන් අතර දරුවන් 194 ක් සිටිති).
- ලෙබනනය: අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් 486 ක්.
- ඊශ්රායලය: පුද්ගලයින් 11 ක්.
- ඇමරිකානු හමුදාව: සෙබළුන් 7 ක් මිය ගොස් 140 ක් තුවාල ලබා ඇත.
හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය සහ ගෝලීය ආර්ථික බලපෑම
ඇමරිකානු ඒකාබද්ධ මාණ්ඩලික ප්රධානීන්ගේ සභාපති ජෙනරාල් ඩෑන් කේන් පවසන්නේ ඉරානයේ බැලැස්ටික් මිසයිල සහ ඩ්රෝන බලය විනාශ කිරීම සඳහා ස්ථාන 5,000 කට අධික ප්රමාණයකට පහර දී ඇති බවයි. මෙහි ප්රධාන අරමුණක් වන්නේ ඉරාන නාවික හමුදාව දුර්වල කර හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) නැවත විවෘත කිරීමයි.
ලෝකයේ තෙල් ප්රවාහනයෙන් පහෙන් එකක් සිදුවන මෙම මර්මස්ථානය අවහිර වීම නිසා ගෝලීය වශයෙන් ඉන්ධන මිල අහස උසට ඉහළ ගොස් ඇත. ආර්ථික විද්යාඥයන් අනතුරු අඟවන්නේ මෙය 1970 දශකයෙන් පසු ලෝකය මුහුණ දෙන දරුණුතම බලශක්ති අර්බුදය විය හැකි බවයි.
ඉරානයේ සහ කලාපීය රටවල ප්රතිචාරය
ඉරාන ජාතික ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ප්රධානී අලි ලාරිජානි (Ali Larijani) පවසන්නේ ඇමරිකාවට සහ ඊශ්රායලයට වේදනාකාරී වන්දියක් ගෙවීමට සිදුවන තෙක් යුද්ධය නතර නොකරන බවයි. ඉරානය විසින් බහරේනය, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය සහ සවුදි අරාබිය දෙසට ද මිසයිල සහ ඩ්රෝන ප්රහාර එල්ල කරමින් පවතී.
එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යයේ දොබායි නගරයේ ජීවිතය සාමාන්ය පරිදි සිදුවන බව පෙනුනත්, මිසයිල සුන්බුන් වැටීමෙන් විදේශීය ශ්රමිකයින් සිව්දෙනෙකු මිය ගොස් ඇත.
අභ්යන්තර මර්දනය සහ ලෙබනන් පෙරමුණ
ඉරානය තුළ පාලනයට එරෙහිව විරෝධතා දැක්වීමට උත්සාහ කරන පිරිස් “සතුරන්” ලෙස සලකා මර්දනය කරන බව ඉරාන පොලිස් ප්රධානී අහමඩ් රීසා රාඩන් අනතුරු ඇඟවීය. මේ අතර, ලෙබනනයේ දකුණු ප්රදේශයේ හිස්බුල්ලා ඉලක්ක වෙත ඊශ්රායලය දිගින් දිගටම ප්රහාර එල්ල කරන අතර, එහිදී ලෙබනන් රතු කුරුස සංවිධානයේ ගිලන් රථයකට පවා ප්රහාර එල්ල වී ඇති බව වාර්තා වේ.
මාර්තු 10 රාත්රි 10.00
ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් පැවසුවේ යුද්ධය “බොහෝ දුරට සම්පූර්ණ” බවත් නියමිත කාලයට වඩා ඉදිරියෙන් පවතින බවත්ය. එහෙත් යුද්ධය 11 වැනි දිනට එළැඹෙද්දී, ඇමරිකානු මෙහෙයුම සාර්ථක වූ බව තවමත් ප්රකාශ නොකරන බව ඉඟි කරමින් අමෙරිකානු ජනාධිපතිවරයා කියා සිටියේ, “අපි දැනටමත් බොහෝ අයුරින් ජයග්රහණය කර තිබෙනවා, නමුත් අපි තවමත් ප්රමාණවත් තරම් ජයග්රහණය කර නැහැ,” යනුවෙනි.
ඉරාන විදේශ අමාත්ය අබ්බාස් අරග්චි පැවසුවේ තම රට අවශ්ය තාක් කල් මිසයිල ප්රහාර දිගටම කරගෙන යාමට සූදානම් බවත්, එක්සත් ජනපදය සමඟ සාකච්ඡා කිරීම තවදුරටත් ඉරාන න්යාය පත්රයේ නොමැති බවත්ය.
එක්සත් ජනපද-ඊශ්රායල ප්රහාර දිගටම පැවතුනහොත් මැදපෙරදිගින් “තෙල් ලීටරයක්වත්” නැව්ගත කිරීමට ඉඩ නොදෙන බව ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය පැවසීය. ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් හසුරුවන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා ටැංකි ප්රවාහනය අවහිර කළහොත් එක්සත් ජනපදය ඉරානයට “20 ගුණයකින් වැඩි ප්රහාරයක්” එල්ල කරන බව පවසමින් ට්රම්ප් ඊට ප්රතිචාර දැක්වීය.
ඉරාන යුද්ධය “ඉතා ඉක්මනින්” අවසන් විය හැකි බවට ට්රම්ප් කළ ඉඟියත් සමඟ තෙල් මිල වසර හතරක ඉහළ අගයක සිට පහත වැටුණු අතර ගෝලීය කොටස් වෙළෙඳපොළ ඉහළ ගියේය.
ඊශ්රායල හමුදාව පැවසුවේ තමන් මධ්යම ඉරානයට නව ප්රහාර එල්ල කළ බවත්, ඉරානයේ සහය ලබන හෙස්බොල්ලා සටන්කාමීන්ට එරෙහි මෙහෙයුම ව්යාප්ත කරමින් ලෙබනනයේ බීරූට් අගනුවරටද ප්රහාර එල්ල කළ බවත්ය.
පෙබරවාරි 28 වැනිදා ආරම්භ වූ ඊශ්රායල සහ ඇමරිකානු ප්රහාරවලින් පසුව, ඉරානය සිය සතුරන්ට විශාල හානියක් සිදු වූ බවට පවසන වාර්තා නිතිපතා ප්රචාරය කරමින් සිටියි. අරාබි මුහුදේ ගිල්වා දැමූ බව කියන ඇමරිකානු නෞකාවක ඡායාරූප, ටෙල් අවිව් නගර මධ්යයෙන් නැග එන දුම් වලාකුළු සහ කටාර්හි බිමට සමතලා කරන ලද ඇමරිකානු කඳවුරක් මෙයට ඇතුළත් වේ.
ඉරාන පාලන තන්ත්රය විසින් අන්තර්ජාලය හරහා සංසරණය කරන ලද මෙම බොහෝ “සාක්ෂි” අසත්ය බව හෙළි වී ඇතැයි ප්රංසයේ ලෙ මොන්ඩ් පුවත්පත වාර්තා කරයි: සමහර ඡායාරූප කෘත්රිම බුද්ධිය (AI) මඟින් නිපදවා ඇති අතර, තවත් සමහරක් සන්දර්භයෙන් බැහැරව පැරණි ලේඛනාගාරවලින් ලබාගත් ඡායාරූප බව එම පුවත් පත සඳහන් කරයි. “අපි ගනුදෙනු කරන්නේ සාවද්ය තොරතුරු පැතිරවීමේ ප්රවීණයෙකු බවට පත්ව ඇති ඒකාධිපති පාලන තන්ත්රයක් සමඟයි,” යනුවෙන් එම වාර්තාවේ සඳහන් වේ.
මාර්තු 10 දහවල් 1045
ටෙහෙරානය වෙත එල්ල කරන ප්රහාර දෙවන සතියටත් ක්රියාත්මක වෙද්දී, ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ඉරාන යුද්ධය “කෙටි කාලීන ගමනක්” ලෙස විස්තර කළ අතර එය “ඉතා ඉක්මනින්” අවසන් වන බව ප්රකාශ කළේය. යුද්ධය “බොහෝ දුරට සම්පූර්ණ” බවත් නියමිත කාලයට වඩා ඉදිරියෙන් පවතින බවත් ඔහු පැවසූ අතර, එය සති කිහිපයක් පවතිනු ඇතැයි ඔහු මීට පෙර කළ ප්රකාශයන්ගෙන් සැලකිය යුතු වෙනස් වීමකි. කෙසේ වෙතත්, එක්සත් ජනපද මෙහෙයුම සාර්ථක වූ බවට ඔහු තවමත් ප්රකාශ කළේ නැත. “අපි දැනටමත් බොහෝ ආකාරවලින් ජයග්රහණය කර ඇතත්, අපි තවමත් ප්රමාණවත් තරම් ජයග්රහණය කර නැහැ,” ඔහු පැවසීය. ටෙහෙරානයට එක්සත් ජනපදයට, ඊශ්රායලයට හෝ කලාපයේ අනෙකුත් මිත්ර රටවලට එරෙහිව ආයුධ භාවිතා කිරීමට ඇති හැකියාව දිගු කාලීනව නැතිවන තෙක් මෙම මෙහෙයුම අවසන් නොවන බව ඔහු පසුව වැඩිදුරටත් පැවසීය.
තෙල් සැපයුම සහ ආර්ථික බලපෑම
එක්සත් ජනපද-ඊශ්රායල ප්රහාර දිගටම පැවතුනහොත් කලාපයෙන් “තෙල් ලීටරයක්වත්” අපනයනය කිරීමට ඉඩ නොදෙන බව ඉරාන විප්ලවීය මුර හමුදාව (IRGC) ප්රකාශ කර ඇත. හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ (Strait of Hormuz) තෙල් ගලායාම නැවැත්වුවහොත් ඉරානයට මීට වඩා දැඩි ලෙස පහර දෙන බවට ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් තර්ජනය කළේය. යුද්ධය ඉක්මනින් අවසන් වන බවට ට්රම්ප් කළ ප්රකාශයෙන් පසු, ලෝක වෙළඳපොළේ 20% කින් ඉහළ ගොස් තිබූ තෙල්මිල නැවත බැරලයක් ඩොලර් 90 ට වඩා අඩු මට්ටමකට පැමිණියේය.
දේශපාලන තත්ත්වය
ඉරානයේ නව උත්තරීතර නායක මොජ්තාබා ඛමේනි (Mojtaba Khamenei) ඉලක්ක කරන්නේද යන්න පිළිබඳව සෘජු පිළිතුරක් දීම ට්රම්ප් දෙවරක්ම ප්රතික්ෂේප කළේය. මොජ්තාබා ඛමේනි තේරී පත්වීම “විශාල වැරැද්දක්” බවත් ඒ පිළිබඳව තමා සතුටු නොවන බවත් ට්රම්ප් මීට පෙර පවසා තිබුණි. මේ අතර, ඊශ්රායලය ප්රසිද්ධියේම ප්රකාශ කර ඇත්තේ නව උත්තරීතර නායකයාව ඉලක්ක කරන බවයි.
යුද පිටියේ තත්ත්වය
- ටෙහෙරානය: ඊශ්රායලය අද ටෙහෙරානයට එරෙහිව සිය දෙවන ප්රහාර මාලාව දියත් කළේය. ඔවුන් “ත්රස්ත ඉලක්ක” වලට පහර දෙන බව පැවසුවද, සාමාන්ය වැසියන්ට සේවා සපයන බලශක්ති සහ ඉන්ධන යටිතල පහසුකම් වලට ඉන් දැඩි හානි සිදුව ඇත.
- ලෙබනනය: දකුණු ලෙබනනයට සහ බීරූට් නගරයට ඊශ්රායලය එල්ල කළ ප්රහාරවලින් මාර්තු 2 වැනිදා සිට පුද්ගලයන් 486 දෙනෙකු මියගොස් ඇති අතර ඉන් 83 දෙනෙකුම දරුවන් වේ. අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් 600,000 ක් පමණ අවතැන් වී ඇත.
- කලාපීය ප්රහාර: ඉරානය විසින් ඊශ්රායලයට, මැදපෙරදිග පිහිටි එක්සත් ජනපද කඳවුරුවලට සහ ගල්ෆ් කලාපයේ බලශක්ති මධ්යස්ථානවලට මිසයිල සහ ඩ්රෝන ප්රහාර එල්ල කර තිබේ.
- ජාත්යන්තර මැදිහත්වීම: ජෝර්දානයට සහ බහරේනයට දෙසට පැමිණි ඩ්රෝන යානා බ්රිතාන්ය ප්රහාරක යානා විසින් බාධා කර විනාශ කර ඇති අතර, තුර්කි ගුවන් සීමාවට පැමිණි බැලස්ටික් මිසයිලයක් නේටෝ (NATO) ආරක්ෂක පද්ධති මගින් වෙඩි තබා බිම හෙළා ඇත.
අවසාන වශයෙන්, ට්රම්ප්ගේ ඉල්ලීමකට අනුව ඉරාන කාන්තා පාපන්දු ක්රීඩිකාවන් පස් දෙනෙකුට ඕස්ට්රේලියාව විසින් මානුෂීය වීසා ලබා දී ඇත.
මාර්තු 09 දහවල් 1300
- ඝාතනයට ලක් වූ අලි කමේනිගෙන් පසුව ඉරානයේ උත්තරීතර නායකයා ලෙස ඔහුගේ පුත් මොජ්තබා කමේනි නම් කර ඇති අතර, එයින් පෙන්නුම් කරන්නේ දැඩි මතධාරීන් තවමත් පාලනය මෙහෙයවන බවයි.
- යුද්ධය 10 වන දිනටත් එළඹෙත්ම ඊශ්රායලය සහ ඉරානය විසින් එල්ල කරන ලද නව මිසයිල සහ ඩ්රෝන ප්රහාර මැද පෙරදිග පුරා දෝංකාර දුන්නේය. ඊශ්රායල හමුදාව සඳුදා ප්රකාශ කළේ තමන් මධ්යම ඉරානයට ප්රහාර මාලාවක් ආරම්භ කර ඇති බවත් බීරූට් හි හිස්බුල්ලා යටිතල පහසුකම්වලට ප්රහාර එල්ල කළ බවත්ය.
- යුද්ධය හේතුවෙන් තෙල් මිල ඉහළ ගොස් ඇති අතර ආසියානු කොටස් වෙලඳපොලවල් දැඩි කඩා වැටීමකට ලක්ව ඇත. දිනකට වෙළඳපොලෙන් තෙල් බැරල් මිලියන 20ක් අහිමි වීමත් සමඟ 2022 වසරෙන් පසු පළමු වතාවට ලෝක බොරතෙල් මිල බැරලයක් ඩොලර් 100 සීමාව ඉක්මවා ගියේය.
- ලියෝ පාප් වහන්සේ ඉරානය සහ කලාපය පුරා පවතින “වෛරය සහ බිය පිළිබඳ පුළුල් වාතාවරණය” හේතුවෙන් “අතිවිශාල පරිමාණයේ ඛේදවාචකයක්” පිළිබඳව අනතුරු ඇඟවූහ.
- ඉරානය සහ ඔවුන්ගේ හිතවාදී කණ්ඩායම් කලාපය පුරා ප්රහාර එල්ල කර ඇති බව පෙනේ. බැග්ඩෑඩ් ජාත්යන්තර ගුවන් තොටුපළ අසල ඇමරිකානු රාජ්ය තාන්ත්රික මධ්යස්ථානයකට එල්ල වූ ප්රහාරයක් ව්යර්ථ කිරීම, සෞදි අරාබියේ උතුරු ජව්ෆ් කලාපයට නැගෙනහිරින් ඩ්රෝන යානයක් නතු කර ගැනීම සහ බහරේනයේ බැප්කෝ (Bapco) තෙල් පිරිපහදුව දෙසින් ඝන දුමාරයක් නැගීම ඒ අතර වේ.
- යුද්ධය අවසන් කරන්නේ කවදාද යන්න ඊශ්රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු සමඟ ගන්නා “පොදු” තීරණයක් වනු ඇති බව ට්රම්ප් ප්රකාශ කළ බව ‘ටයිම්ස් ඔෆ් ඊශ්රායල්’ වාර්තා කළේය.
- ඉරානයේ මුල් ප්රතිප්රහාරයෙන් තුවාල ලැබූ හත්වැනි ඇමරිකානු සෙබළා ද මිය ගොස් ඇති බව ඇමරිකානු හමුදාව වාර්තා කළේය. දකුණු ලෙබනනයේදී තම සොල්දාදුවන් දෙදෙනෙකු මිය ගිය බව ඊශ්රායල හමුදාව පැවසීය. එක්සත් ජාතීන්ගේ ඉරාන තානාපතිවරයාට අනුව, ඇමරිකානු-ඊශ්රායල ප්රහාරවලින් අවම වශයෙන් ඉරාන සිවිල් වැසියන් 1,332ක් මියගොස් දහස් ගණනක් තුවාල ලබා ඇත.
(පුවත් ඒජන්සි ඇසුරිනි)
ඔබට මෙම ප්රවෘත්තියට අදාළව තවත් කරුණු දැනගැනීමට හෝ වෙනත් කොටසක් පරිවර්තනය කර ගැනීමට අවශ්යද?
මාර්තු 08 රාත්රි 07.00
මෙන්න මැදපෙරදිග අර්බුදයට අදාළ නවතම පුවත් වාර්තාවල සිංහල පරිවර්තනය සහ අදාළ වේලාවන්:
වාර්තාව 01
වේලාව:
- GMT: ප.ව. 01:21
- කොළඹ වේලාව: ප.ව. 06:51
පුවත් සාරාංශය:
අරාබි ලීගයේ මහලේකම් අබුල් ගයිට් (Aboul Gheit) විසින් ඉරානයේ “නොහික්මුණු” ප්රහාර පිළිබඳව අරාබි විදේශ අමාත්යවරුන් අමතමින් සිටින අතරතුර, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යයෙන් (UAE) පිපිරීම් හඬ ඇසුණු බව ප්රත්යක්ෂ සාක්ෂිකරුවන් AFP පුවත් සේවයට පවසා ඇත.
පසුගිය සෙනසුරාදා යුද්ධය ආරම්භ වූ දා සිට ඉරානය කලාපය පුරා මිසයිල ප්රහාර එල්ල කරමින් සිටියි. නවතම පිපිරීම් එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යයේ අගනුවර වන අබුඩාබි නගරයෙන් වාර්තා විය. මීට පෙර, කුවේට් රජයේ කාර්යාල සංකීර්ණයක් ඉරාන ඩ්රෝන ප්රහාරයකට ලක්ව ගිනිගෙන විනාශ වූ බව එරට අභ්යන්තර කටයුතු අමාත්යාංශය තහවුරු කළේය.
වාර්තාව 02
වේලාව:
- GMT: ප.ව. 01:12
- කොළඹ වේලාව: ප.ව. 06:42
පුවත් සාරාංශය: ගල්ෆ් රටවලට පහර දීම ඉරානය කරන ‘නොහික්මුණු’ ක්රියාවක් – අරාබි ලීගයේ ප්රධානියා
ඉරානය විසින් ගල්ෆ් කලාපයේ රටවලට එල්ල කරන ප්රහාර හේතුවෙන් උත්සන්න වී ඇති අර්බුදය පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීමට අරාබි ලීගයේ කවුන්සිලය අද විශේෂ රැස්වීමක් පවත්වයි.
අරාබි ලීගයේ මහලේකම්වරයා ඉරානයට චෝදනා කළේ සාමාජික රටවලට පහර දීම හරහා ඔවුන් “නොහික්මුණු” ලෙස හැසිරෙන බවයි. මෙය “දැවැන්ත උපායමාර්ගික වැරැද්දක්” ලෙස හැඳින්වූ ඔහු, වහාම එය නවත්වන ලෙස ටෙහෙරානයෙන් ඉල්ලා සිටියේය. අහමඩ් අබුල් ගයිට් පවසා සිටියේ මෙම ප්රහාර කිසිදු හේතුවක් මත සාධාරණීකරණය කළ නොහැකි බවත්, ගල්ෆ් රටවල් සාමය සඳහා ගන්නා උත්සාහයන්ට ඉරානය ප්රතිචාර දක්වා ඇත්තේ “ද්රෝහී රොකට් සහ ඩ්රෝන ප්රහාරවලින්” බවත්ය.
ගල්ෆ් කලාපයේ කෝපය සමනය කිරීමේ උත්සාහයක් ලෙස, ඉරාන ජනාධිපතිවරයා සෙනසුරාදා අසල්වැසි රටවල පිහිටි ඇමරිකානු මධ්යස්ථාන වෙත එල්ල කළ ප්රහාර සම්බන්ධයෙන් සමාව අයැද සිටියේය. කෙසේ වෙතත්, කලාපයේ රටවල සිට ඉරානයට ප්රහාර එල්ල වන්නේ නම්, තවදුරටත් ප්රතිප්රහාර එල්ල කරන බව ඔහු වැඩිදුරටත් පැවසීය.
වාර්තාව 03
වේලාව:
- GMT: පෙ.ව. 11:36
- කොළඹ වේලාව: ප.ව. 05:06
පුවත් සාරාංශය: ඉරානයේ නව උත්තරීතර නායකයා තෝරාගෙන ඇති බව තේරීම් මණ්ඩලය පවසයි
ඉරානයේ නව උත්තරීතර නායකයා තෝරා පත් කර ගැනීමේ වගකීම දරන මණ්ඩලය ප්රකාශ කර ඇත්තේ තමන් ස්ථිර තීරණයකට එළැඹ ඇති බවයි. කෙසේ වෙතත්, තේරී පත් වූ පුද්ගලයාගේ නම මෙතෙක් ප්රකාශයට පත් කර නැත.
පෙබරවාරි 28 වැනිදා ඉරානය සමඟ ඇති වූ යුද්ධයේ පළමු දිනයේදී ඇමරිකානු-ඊශ්රායල ඒකාබද්ධ ප්රහාරයකින් මියගිය අලි කමේනි (Ali Khamenei) වෙනුවට පත්වන ඕනෑම අයෙකු තමන්ගේ ඉලක්කයක් බවට පත්වන බව ඊශ්රායලය අනතුරු අඟවා ඇත.
ප්රධාන කරුණු:
- උරුමක්කාරයා: මියගිය නායකයාගේ 56 හැවිරිදි පුත් මොජ්තාබා කමේනි (Mojtaba Khamenei) ප්රධාන අපේක්ෂකයා ලෙස ඉදිරියෙන් සිටියද, පියෙකුගෙන් පුතෙකුට නායකත්වය පැවරීම ඉරාන පූජක පක්ෂය තුළ මතභේදයට තුඩු දී ඇත.
- ඊශ්රායලයේ ස්ථාවරය: කමේනිගේ අනුප්රාප්තිකයා මෙන්ම ඔහුව පත් කිරීමට උත්සාහ කරන සියලු දෙනා හඹා යන බව ඊශ්රායල හමුදාව පවසා ඇත.
- කලාපීය ප්රහාර: ඉරිදා දිනයේදී සෞදි අරාබිය, UAE, කටාර්, බහරේන් සහ කුවේට් යන රටවල් ඉරාන ප්රහාර වාර්තා කළේය. සෞදි අරාබිය ඩ්රෝන යානා 15ක් වෙඩි තබා බිම හෙළූ අතර, බහරේනයේ ජල පිරිපහදු මධ්යස්ථානයකට හානි සිදු විය.
- රුසියානු සහාය: ඇමරිකානු මාධ්ය වාර්තා කරන පරිදි, ඇමරිකානු හමුදා ඉලක්ක හඳුනා ගැනීමට රුසියාව ඉරානයට රහස් තොරතුරු ලබා දෙමින් සිටියි.
- නායකත්වයේ බෙදීම: ගල්ෆ් රටවලට ප්රහාර එල්ල කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඉරාන නායකත්වය තුළ අභ්යන්තර මතභේද පවතින බව විශ්ලේෂකයෝ පවසති.
මාර්තු 07 රාත්රි 08.00
1. තුර්කිය සයිප්රසයට F-16 ප්රහාරක යානා යැවීමට සැරසෙයි
වේලාව: ප.ව. 02:17 GMT (ශ්රී ලංකාවේ වේලාව: ප.ව. 07:47)
තුර්කිය සිය F-16 ප්රහාරක යානා උතුරු සයිප්රසයට යැවීමේ හැකියාව පිළිබඳව සලකා බලමින් සිටින බව AFP පුවත් සේවය වාර්තා කරයි. තුර්කි ආරක්ෂක අමාත්යාංශයේ මූලාශ්රයකට අනුව, අන්කාරා පාලනය විසින් පමණක් පිළිගනු ලබන උතුරු සයිප්රසයේ ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම සඳහා මෙම පියවර ගැනීමට නියමිතය. ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා සංවිධානය විසින් සයිප්රසයේ පිහිටි බ්රිතාන්ය ගුවන් හමුදා කඳවුරකට (RAF Akrotiri) පසුගිය සති අන්තයේ එල්ල කළ ප්රහාරයෙන් පසුව මෙම තීරණය ගෙන ඇත.
2. ඉරාන ජනාධිපතිවරයාගේ ප්රකාශය පිළිබඳ බටහිර විමසිල්ල
වේලාව: ප.ව. 02:09 GMT (ශ්රී ලංකාවේ වේලාව: ප.ව. 07:39)
ඉරාන ජනාධිපති මෙසූඩ් පෙසෙෂ්කියන්ගේ යෝජනාව සහ ඔහු කතා කරන්නේ කාගේ බලතල මතද යන්න පිළිබඳව බටහිර නිලධාරීන් සොයා බලමින් සිටිති. එක් නිලධාරියෙකු පැවසුවේ ඉරාන ජනාධිපතිවරයාගේ ප්රකාශ පිටුපස ඇති සැබෑ අරමුණ කුමක්දැයි තවමත් නිශ්චිතව කිව නොහැකි බවයි. කලාපීය රටවලට ඇමරිකානු කඳවුරු පවත්වාගෙන යාමට ඉඩ දීමම ඉරානය ප්රහාර එල්ල කිරීමට හේතුවක් කර ගන්නේද යන්න තවමත් අපැහැදිලි බව ඔවුහු පවසති.
3. කුවේට් රාජ්යය බොරතෙල් නිෂ්පාදනය සීමා කරයි
වේලාව: ප.ව. 02:01 GMT (ශ්රී ලංකාවේ වේලාව: ප.ව. 07:31)
ඉරානය එල්ල කරන ප්රහාර සහ හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ නාවික ගමනාගමනයට එල්ල වී ඇති තර්ජන සැලකිල්ලට ගනිමින්, කුවේට් රාජ්යය සිය බොරතෙල් නිෂ්පාදනය සහ පිරිපහදු කිරීම පූර්ව ආරක්ෂක පියවරක් ලෙස අඩු කර ඇත. කුවේට් ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව (KPC) ප්රකාශ කළේ මෙය සිය ව්යාපාරික අඛණ්ඩතාව සහ අවදානම් කළමනාකරණ උපායමාර්ගයේ කොටසක් බවයි.
4. බ්රිතාන්ය දේශපාලනය: ලේබර් පක්ෂය සහ කොන්සර්වේටිව් පක්ෂය අතර ගැටුමක්
වේලාව: ප.ව. 01:54 GMT (ශ්රී ලංකාවේ වේලාව: ප.ව. 07:24)
ඉරානයට එල්ල කරන ප්රහාරවලට එක්වීමට බ්රිතාන්ය අගමැති කීර් ස්ටාමර් “බිය වී” ඇති බවට කොන්සර්වේටිව් නායිකා කෙමී බේඩ්නොක් කළ ප්රකාශය ලේබර් පක්ෂයේ දැඩි දෝෂදර්ශනයට ලක්ව ඇත. ලේබර් පක්ෂය පවසන්නේ බේඩ්නොක් පටු දේශපාලන වාසි තකා මෙවැනි ප්රකාශ සිදු කරන බවයි. ආරක්ෂක අමාත්ය අල් කාර්න්ස් පැවසුවේ බරපතල ආරක්ෂක තත්ත්වයක් පවතින අවස්ථාවක මෙවැනි ප්රකාශ සිදු කිරීම වගකීම් විරහිත ක්රියාවක් බවයි.
5. තුර්කියේ ආරක්ෂක පියවර පිළිබඳ රොයිටර් වාර්තාව
වේලාව: ප.ව. 01:45 GMT (ශ්රී ලංකාවේ වේලාව: ප.ව. 07:15)
කලාපය පුරා ගැුටුම් ව්යාප්ත වෙමින් පවතින පසුබිමක, තුර්කිය සිය F-16 යානා සයිප්රසයට යැවීමට සූදානම් වන බව රොයිටර් පුවත් සේවයද තහවුරු කර ඇත. උතුරු සයිප්රසයේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් අදියර කිහිපයක් යටතේ සැලසුම් ක්රියාත්මක වන බව තුර්කි ආරක්ෂක අමාත්යාංශ ආරංචි මාර්ග පවසයි.
6. ඇමරිකානු හමුදා ප්රවීණයන්ගේ කනස්සල්ල
වේලාව: ප.ව. 01:38 GMT (ශ්රී ලංකාවේ වේලාව: ප.ව. 07:08)
ඉරානයට එල්ල කරන ප්රහාර සම්බන්ධයෙන් 9/11 ප්රහාරයෙන් පසු යුද්ධවලට සහභාගී වූ ඇමරිකානු හමුදා ප්රවීණයන් සිය කනස්සල්ල පළ කරති. මෙය ඔවුන්ට 2003 ඉරාක ආක්රමණය සිහිපත් කරන බව ඔවුහු පවසති. මෙම යුදමය වාතාවරණය හේතුවෙන් තමන් නැවතත් මානසික පීඩනයට (PTSD) ලක්වන බවත්, පදනම් විරහිතව තරුණ ජීවිත අනතුරේ දමා ඇති බවත් හිටපු සෙබළුන් පවසති.
7. විශ්ලේෂණය: පෙසෙෂ්කියන්ගේ ප්රකාශය අප තේරුම් ගත යුත්තේ කෙසේද?
වේලාව: පෙ.ව. 10:23 GMT (ශ්රී ලංකාවේ වේලාව: ප.ව. 03:53)
ඉරාන ජනාධිපති මෙසූඩ් පෙසෙෂ්කියන් විසින්, ඉරානයට ප්රහාර එල්ල නොකරන්නේ නම් අසල්වැසි රටවලට ප්රහාර එල්ල නොකරන බවට කළ ප්රකාශය ඉරානයේ යුද උපායමාර්ගවල විශාල වෙනසක් ලෙස පෙනෙන්නට තිබේ. කෙසේ වෙතත්, ඉරාන සන්නද්ධ හමුදා ප්රකාශකයෙකු පැවසුවේ ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල ඉලක්ක වෙත දිගටම ප්රහාර එල්ල කරන බවයි. ඇමරිකානු කඳවුරු පවතින ගල්ෆ් කලාපයේ රටවල් මෙම ප්රකාශය පිළිබඳව තවමත් සැක සහිතව පසුවෙති.
මාර්තු 06 දහවල් 11.00
ටෙල් අවිව් නගරයට එල්ල වූ ප්රබල පිපිරීම් මාලාවක්
ඉරාන මිසයිල ප්රහාර හේතුවෙන් සිකුරාදා දින ටෙල් අවිව් නගරය පුරා පිපිරීම් මාලාවක් සිදුවූ අතර, හානි සිදුවූ ස්ථාන කිහිපයක් පරීක්ෂා කළ නමුත් කිසිදු පුද්ගල තුවාලයක් වාර්තා වී නොමැති බව ඊශ්රායල හදිසි සේවා අංශ පවසයි.
වාණිජ මධ්යස්ථානයක් අසල පිහිටි නේවාසික ගොඩනැගිල්ලක ඇති වූ ගින්නක් මැඩපැවැත්වීමට ගිනි නිවන භටයන් කටයුතු කළ අතර, ටෙල් අවිව් නගර සීමාවේ පිහිටි ගොඩනැගිල්ලකට ප්රහාරක අවියක් පතිත වීමෙන් පසු එහි පදිංචිකරුවන් ඉවත් කළ බව AFP පුවත් සේවය වාර්තා කළේය.
සඳුදා දින ගැටුමට එක් වූ හිස්බුල්ලා සංවිධානයට එරෙහිව පලිගන්නා බවට ප්රතිඥා දෙමින් ඊශ්රායලය බේරූට්හි දකුණු දිග ප්රදේශවලට එල්ල කළ දැවැන්ත ප්රහාරවලින් අනතුරුව මෙම පිපිරීම් සිදුවිය. ඊශ්රායල හමුදාව බ්රහස්පතින්දා ප්රමාද වී පැමිණෙන ඉරාන ප්රහාර මැඩපැවැත්වීමට කටයුතු කරන බව ප්රකාශ කිරීමෙන් පසු, තමන් “ටෙල් අවිව්හි හදවතේ පිහිටි ඉලක්ක වෙත” මිසයිල ප්රහාර එල්ල කළ බව ඉරාන රාජ්ය රූපවාහිනිය ප්රකාශ කළේය.
ඉරාන අර්බුදය මධ්යයේ ඉන්දියාවට රුසියානු තෙල් මිලදී ගැනීමට ඇමරිකාවෙන් දින 30ක සහනයක්
පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේ පවතින අවුල් සහගත තත්ත්වයෙන් වාසි ලබන්නා රුසියාව බව පෙනේ. ඇමරිකානු භාණ්ඩාගාර ලේකම් ස්කොට් බෙස්න්ට් (Scott Bessent), ඉන්දියානු තෙල් පිරිපහදු කරන්නන්ට රුසියානු තෙල් මිලදී ගැනීමට ඉඩ සලසමින් දින 30ක තාවකාලික නිදහස් කිරීමක් (waiver) ප්රකාශයට පත් කළේය.
“මෙම කෙටි කාලීන පියවර රුසියානු රජයට සැලකිය යුතු මූල්ය ප්රතිලාභයක් ලබා නොදෙනු ඇත, මන්ද මෙයින් අවසර ලැබෙන්නේ දැනටමත් මුහුදේ නැවතුණු තෙල් ගනුදෙනු සඳහා පමණි,” යැයි බෙස්න්ට් වැඩිදුරටත් පැවසීය. ලෝක බලශක්ති සැපයුම ප්රාණ ඇපයට ගැනීමට ඉරානය දරන උත්සාහයට ප්රතිචාරයක් ලෙස මෙම පියවර ගත් බව ඔහු සඳහන් කළේය.
කුවේට්හි ඇමරිකානු තානාපති කාර්යාලයේ කටයුතු අත්හිටුවයි; ඉවත් වීමට නියෝග
ඇමරිකානු රාජ්ය දෙපාර්තමේන්තුව කුවේට් නගරයේ පිහිටි සිය තානාපති කාර්යාලයේ කටයුතු අත්හිටුවා ඇති අතර, එහි කාර්ය මණ්ඩලයට වහාම ඉවත් වන ලෙස නියෝග කර ඇත. පිරිසට හානියක් සිදුවී නොමැති වුවද, විදේශයන්හි සිටින ඇමරිකානුවන්ගේ ආරක්ෂාව ප්රමුඛතාවය බව ඔවුන් පවසයි. CBS පුවත් සේවයට අනුව, සංවේදී තොරතුරු විනාශ කරන ලෙසත් රහසිගත සර්වර් දත්ත මකා දමන ලෙසත් කාර්ය මණ්ඩලයට උපදෙස් දී ඇත.
ඇමරිකානු ගොඩබිම් ආක්රමණයකට ඉරානය සූදානම් – විදේශ ඇමති
ඇමරිකානු හමුදා ගොඩබිම් ආක්රමණයක් සිදු කළහොත් ඊට මුහුණ දීමට ඉරානය සූදානම් බව ඉරාන විදේශ අමාත්ය අබ්බාස් අරග්චි (Abbas Araghchi) NBC නාලිකාවට පැවසීය. “අපට ඔවුන්ට මුහුණ දිය හැකි බව විශ්වාසයි, එය ඔවුන්ට විශාල ව්යසනයක් වනු ඇත,” යැයි ඔහු පැවසීය.
හිටපු උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනිගේ අනුප්රාප්තිකයා තෝරා ගැනීම ඉරාන ජනතාව සතු කාර්යයක් මිස ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්ට ඒ සඳහා මැදිහත් විය නොහැකි බවද ඔහු අවධාරණය කළේය.
ඉරානය බහරේනයේ හෝටල් සහ නේවාසික ගොඩනැගිලිවලට ප්රහාර එල්ල කරයි
ඉරානය විසින් මනමා (Manama) නුවර හෝටල් දෙකකට සහ නේවාසික ගොඩනැගිල්ලකට ප්රහාර එල්ල කර ඇති බව බහරේන අභ්යන්තර කටයුතු අමාත්යාංශය පවසයි. ගොඩනැගිලිවලට හානි සිදුවී ඇති නමුත් ජීවිත හානි වාර්තා වී නොමැත.
ඉරානය සාකච්ඡා කිරීමට කැමැත්තෙන් සිටින බවට ට්රම්ප් කළ ප්රකාශය අසත්යයකි
ඉරානය ඇමරිකාව සමඟ සෘජු හෝ වක්ර සාකච්ඡාවල නිරත නොවන බවත්, සාකච්ඡා කිරීමට අවශ්ය බවට ට්රම්ප් කළ ප්රකාශ අසත්ය බවත් ඊජිප්තුවේ ඉරාන තානාපති මොජ්තාබා ෆර්ඩවුසි පූර් පවසයි. පරමාණුක ගනුදෙනුවක් සම්බන්ධයෙන් සාකච්ඡා පවතින අතරතුර ඇමරිකාව දෙවතාවක් ඉරානයට ප්රහාර එල්ල කළ බැවින් ට්රම්ප් කෙරෙහි විශ්වාසයක් නොමැති බව ඔහු සඳහන් කළේය.
මේ අතර, ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් සිය Truth Social ජාලයේ සටහනක් තබමින් කියා සිටියේ, ඉරානය සාකච්ඡා ආරම්භ කිරීමට කළ උත්සාහය තමන් ප්රතික්ෂේප කළ බවත්, දැන් එය ප්රමාද වැඩි බවත්ය.
මෙම පුවත් වාර්තා සම්බන්ධයෙන් වැඩිදුර පැහැදිලි කිරීමක් හෝ වෙනත් ප්රවෘත්තියක් පරිවර්තනය කිරීමට මට උදවු කළ හැකිද?
මාර්තු 05 රාත්රි 0900
මැදපෙරදිග යුද තත්ත්වය පිළිබඳ පුවත් යාවත්කාලීන කිරීම්
අසර්බයිජාන සන්නද්ධ හමුදාවන්ට ‘ඉහළම මට්ටමේ සටන් සූදානමකින්’ සිටින ලෙස ජනාධිපතිවරයාගෙන් නියෝග
අසර්බයිජාන ජනාධිපති ඉල්හාම් අලියෙව් (Ilham Aliyev), නක්චිවන් (Nakhchivan) කලාපයට එල්ල වූ බව කියන ඩ්රෝන ප්රහාරය සම්බන්ධයෙන් බ්රහස්පතින්දා ආරක්ෂක රැස්වීමක් කැඳවූ අතර, එහිදී විශේෂ ප්රකාශයක් කරමින් කියා සිටියේ “ඕනෑම සතුරු බලවේගයකට අපගේ ‘යකඩ මිටේ’ (Iron Fist) සම්පූර්ණ බලය දැනෙනු ඇති” බවයි.
අසර්බයිජාන භූමියට ඩ්රෝන යානා ප්රහාර එල්ල කළ බව ඉරාන සන්නද්ධ හමුදා ප්රතික්ෂේප කර ඇත. එසේ වුවද, අසර්බයිජානය “මෙම පිළිකුල් සහගත ත්රස්තවාදී ක්රියාව දැඩි ලෙස හෙළා දකින” බවත්, තම රජය විසින් බාකු (Baku) නුවර පිහිටි විදේශ අමාත්යාංශය වෙත ඉරාන තානාපතිවරයා කැඳවා ඇති බවත් අලියෙව් පැවසීය.
“මීට වගකිවයුත්තන් ප්රමාදයකින් තොරව යුක්තිය හමුවට පැමිණවිය යුතුයි,” ඔහු පැවසීය. “ඉරාන පාර්ශ්වය අසර්බයිජානයට නිල පැහැදිලි කිරීමක් ලබා දිය යුතු අතර, සමාව අයැදීමක් සිදු කළ යුතුයි. එමෙන්ම වැරදිකරුවන්ට එරෙහිව අපරාධමය වගවීම තහවුරු කළ යුතුයි.”
අසර්බයිජාන සන්නද්ධ හමුදා “ඉහළම මට්ටමේ සටන් සූදානමක (highest level of combat readiness) තබා ඇති අතර ඕනෑම අවශ්ය මෙහෙයුමක් ක්රියාත්මක කිරීමට සූදානම්ව සිටින” බවද අලියෙව් වැඩිදුරටත් ප්රකාශ කළේය.
“අසර්බයිජානයට එරෙහිව එල්ල වූ මෙම පදනම් විරහිත ත්රස්තවාදී ක්රියාව සහ ආක්රමණශීලී බව අපි කිසිසේත් ඉවසන්නේ නැහැ,” යැයි අලියෙව් අවධාරණය කළේය.
ඇමරිකාව එල්ල කළ ප්රහාරයකින් පසුව ඉරාන නෞකාවක් ශ්රී ලංකා වරායකට ඇතුළු වීමට අවසර ඉල්ලයි
අඟහරුවාදා දිනයේදී ඇමරිකානු සබ්මැරීනයක් එල්ල කළ ටෝපිඩෝ ප්රහාරයකින් ඉරාන යුද නෞකාවක් ගිලී ගිය කලාපයේම සිටි තවත් නෞකාවක් විසින් මෙම හදිසි ඉල්ලීම ඉදිරිපත් කර ඇත.
ඇමරිකානු සබ්මැරීන ප්රහාරයකින් ඉරාන යුද නෞකාවක් ගිලී පුද්ගලයින් 80කට වැඩි පිරිසක් මියගොස් දිනකට පසු, ශ්රී ලංකාවට ආසන්න මුහුදේ යාත්රා කරමින් තිබූ දෙවන ඉරාන නෞකාවක් හදිසියේ වරාය වෙත ඇතුළු වීමට අවසර ඉල්ලා තිබේ.
අමාත්ය නලින්ද ජයතිස්ස මහතා බ්රහස්පතින්දා උදෑසන පාර්ලිමේන්තුවට ප්රකාශ කළේ තවත් ඉරාන නෞකාවක් ශ්රී ලංකාවේ මුහුදු සීමාවට ආසන්නව යාත්රා කරමින් සිටින බවයි. “අපි මේ ප්රශ්නය විසඳීමට, ජීවිත තර්ජන අවම කිරීමට සහ කලාපීය ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීමට අවශ්ය මැදිහත්වීම් සිදු කරමින් සිටිනවා,” යැයි ජයතිස්ස මහතා පැවසීය.
ගාඩියන් (The Guardian) පුවත්පත වෙත තොරතුරු ලබා දුන් මූලාශ්ර සඳහන් කළේ මෙම නෞකාව යුද නෞකාවක් ලෙස වර්ගීකරණය නොකළ, සැපයුම් සහ නල එළීමේ කටයුතු සඳහා යොදාගන්නා නෞකාවක් බවයි. එය ශ්රී ලංකාවේ බටහිර වෙරළ තීරයේ සිට නාවික සැතපුම් 10ක් තරම් සමීපව, එනම් රටේ ස්වෛරී මුහුදු සීමාව තුළ තිබිය හැකි බව වාර්තා වේ.
කාර්ය මණ්ඩලයේ 100කට අධික පිරිසක් සිටින බව පැවසෙන මෙම නෞකාව, එහි එන්ජිමේ ඇති වූ දෝෂයක් අලුත්වැඩියා කර ගැනීම සඳහා කොළඹ වරායට ඇතුළු වීමට හදිසි ඉල්ලීමක් කර ඇත.
ඇමරිකානු සබ්මැරීනයක් ඉරාන නෞකාව ගිල්වයි
පසුගිය අඟහරුවාදා, ඉන්දියාවේ පැවති හමුදා පුහුණු අභ්යාසයකට සහභාගී වී නැවත සිය රට බලා යමින් සිටි ‘අයිරිස් දේනා’ (Iris Dena) නමැති ඉරාන යුද නෞකාව ඇමරිකානු ටෝපිඩෝ ප්රහාරයකින් විනාශ විය. මෙම දරුණු සබ්මැරීන ප්රහාරය හේතුවෙන් නෞකාව වේගයෙන් ගිලී ගිය අතර අවම වශයෙන් නාවිකයින් 87 දෙනෙකු මිය ගියහ.
විපක්ෂ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රී නාමල් රාජපක්ෂ මහතාට අනුව, මෙම දෙවන නෞකාව වරාය වෙත පැමිණීමට අවසර ඉල්ලා ඇති නමුත් රජය මෙතෙක් ඒ සඳහා අවසර ලබා දී නොමැත. ශ්රී ලංකා ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මහතා මේ සම්බන්ධයෙන් තීරණයක් ගැනීම සඳහා බ්රහස්පතින්දා දිනයේදී කැබිනට් මණ්ඩලය සහ ආරක්ෂක අංශ ප්රධානීන් සමඟ සාකච්ඡා පවත්වමින් සිටියේය.
අයිරිස් දේනා නෞකාව ඉලක්ක කිරීම, සති අන්තයේ ආරම්භ වූ ඉරානයට එරෙහි ඇමරිකානු-ඊශ්රායල ප්රහාර මාලාව තවදුරටත් උත්සන්න වීමක් සනිටුහන් කරන අතර, මෙය මධ්යම පෙරදිගින් ඔබ්බට ගැටුම ව්යාප්ත වූ පළමු අවස්ථාවයි.
මෙම ප්රහාරයට ප්රතිචාර දක්වමින් ඉරාන විදේශ අමාත්ය අබ්බාස් අරග්චි පැවසුවේ, මෙම ප්රහාරය සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකාව “තදින්ම පසුතැවිලි වනු ඇති” බවයි. “ඇමරිකාව ඉරාන වෙරළට සැතපුම් 2,000ක් ඈතින් මුහුදේදී ම්ලේච්ඡ ක්රියාවක් සිදු කර තිබෙනවා. නාවිකයින් 130 දෙනෙකු රැගෙන ගිය, ඉන්දීය නාවික හමුදාවේ අමුත්තෙකු වූ දේනා නෞකාවට ජාත්යන්තර මුහුදේදී කිසිදු අනතුරු ඇඟවීමකින් තොරව ප්රහාර එල්ල කළා,” යැයි ඔහු ‘X’ පණිවුඩයක් නිකුත් කරමින් පැවසීය.
ශ්රී ලංකා නාවික හමුදාව සහ වෙරළාරක්ෂක බලකාය බදාදා අලුයම නෞකාවෙන් ලැබුණු හදිසි ආපදා ඇමතුමකට ප්රතිචාර දැක්වුවද, ඔවුන් එම ස්ථානයට යන විට නෞකාව ගිලී තිබූ අතර මුහුදේ තෙල් පැල්ලමක් සහ පහුරු මත රැඳී සිටි දිවි ගලවා ගත් පිරිසක් පමණක් දක්නට ලැබුණි.
අතුරුදන් වූ නාවිකයින් සෙවීමේ මෙහෙයුම් බ්රහස්පතින්දා දිනයේත් ක්රියාත්මක වූ අතර, මුහුදේ තිබී තවත් මළ සිරුරු හයක් සොයා ගන්නා ලදී. දිවි ගලවා ගත් ඉරාන ජාතිකයින් 32 දෙනෙකු ගාල්ල ප්රධාන රෝහලේ පොලිස් සහ හමුදා ආරක්ෂාව යටතේ ප්රතිකාර ලබමින් සිටිති.
එමෙන්ම, ප්රහාරයෙන් මියගිය නාවිකයින් 87 දෙනාගේ දේහයන් ඉරාන රාජ්ය තාන්ත්රික නිලධාරීන් වෙත භාරදීම සඳහා බලධාරීන් සූදානම් වෙමින් සිටී. මෙම දේහයන් නැවත සිය රට බලා ගෙනයාම සඳහා ඉරානය සහාය ඉල්ලා ඇති බව ශ්රී ලංකා රජය තහවුරු කළේය.
ඉරානයට එරෙහි ඇමරිකා-ඊශ්රායල යුද්ධය සහ නව පෙරමුණු
ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය ඉරානයට එරෙහිව ආරම්භ කළ යුද්ධය මේ වන විට හයවන දිනටත් ක්රියාත්මක වේ. කුර්දි සටන්කාමීන් මෙම ගැටුමට අවතීර්ණ වුවහොත් ඔවුන්ට ගුවන් සහාය ලබා දීමට ඇමරිකානු හමුදා සූදානමින් සිටින බව වාර්තා වේ. උතුරු ඉරාකයේ පදනම් වූ ඉරාන කුර්දි විරුද්ධවාදී කණ්ඩායම් ඉරානය තුළ දේශසීමා හරහා සිදු කරන හමුදා මෙහෙයුමක් සඳහා සූදානම් වන බවත්, ඔවුන්ට සහාය දෙන ලෙස ඇමරිකාව ඉරාක කුර්දිවරුන්ගෙන් ඉල්ලා ඇති බවත් කුර්දි නිලධාරීන් ‘Associated Press’ පුවත් සේවයට පවසා ඇත. ඉරාකයට මායිම් වූ උතුරු ඉරාන දේශසීමාවේ හමුදා කඳවුරු, මුරපොළවල් සහ පොලිස් ස්ථාන ඉලක්ක කර ගනිමින් එල්ල වූ දැවැන්ත ගුවන් ප්රහාර මාලාව, ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය නව යුද පෙරමුණක් සඳහා සූදානම් වන බවට ලකුණක් ලෙස පෙනී යයි.
විශේෂඥයන් අනතුරු අඟවන්නේ ඉරානයේ වාර්ගික කණ්ඩායම්වල සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වලට සහාය දීම මගින් රට තුළ පවතින බෙදීම් උග්ර වී, වත්මන් පාලනය බිඳ වැටුණහොත් අවුල් සහගත සිවිල් යුද්ධයක් ඇතිවීමේ දැඩි අවදානමක් පවතින බවයි.
මොජ්තබා ඛමේනි සහ ඉරාන නායකත්වය
ඝාතනයට ලක් වූ අලි ඛමේනිගේ දෙවන පුත්රයා වන මොජ්තබා ඛමේනි, ඉරානයේ මීළඟ උත්තරීතර නායකයා වනු ඇතැයි බොහෝ දුරට විශ්වාස කෙරේ. ඔහු දැඩි මතධාරියෙකු ලෙස සැලකෙන අතර, වසර 48ක ඉරාන ඉතිහාසයේ වඩාත්ම අර්බුදකාරී කාල පරිච්ඡේදය හරහා ඉස්ලාමීය ජනරජය මෙහෙයවීමේ වගකීම ඔහුට පැවරෙනු ඇත. මෙය ඉරානය සිය ප්රතිපත්ති වෙනස් කිරීමට දැනට කිසිදු අදහසක් නොමැති බවට ලබා දෙන ප්රබල සංඥාවකි.
ශ්රී ලංකාවට ඔබ්බෙන් වූ ප්රහාරය සහ නාවික ගැටුම්
ශ්රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළට ඔබ්බෙන් වූ මුහුදේදී ඇමරිකානු සබ්මැරීනයක් එල්ල කළ ටෝපිඩෝ ප්රහාරයකින් ඉරාන යුද නෞකාවක් ගිල්වා දමා ඇත. පසුගිය බදාදා ‘Iris Dena’ නෞකාවට එල්ල වූ මෙම ප්රහාරයෙන් අවම වශයෙන් ඉරාන නාවිකයන් 87 දෙනෙකු මිය ගොස් තිබේ. ඉන්දියාව විසින් බෙංගාල බොක්කේ සංවිධානය කරන ලද නාවික අභ්යාසයකින් පසු ජාත්යන්තර මුහුදේ යාත්රා කරමින් සිටියදී මෙම ප්රහාරය එල්ල විය. ඉරානයේ සමස්ත හමුදා ශක්තියම විනාශ කිරීමේ වොෂින්ටනයේ අරමුණ ජාත්යන්තර නීතිය උල්ලංඝනය කිරීමක් දැයි මේ වන විට ප්රශ්න මතු වී ඇත.
මිසයිල ප්රහාර සහ ගුවන් ගමන් අවහිරතා
ඉරානය බ්රහස්පතින්දා අලුයම ඊශ්රායලයට මිසයිල ප්රහාර එල්ල කළේය. බීරූට් නුවර දකුණු තදාසන්න ප්රදේශවල ඉරාන සහාය ලබන හිස්බුල්ලා සටන්කාමීන් ඉලක්ක කර ගනිමින් ඊශ්රායලය නව ප්රහාර ආරම්භ කළ බව ප්රකාශ කිරීමත් සමඟ ටෙල් අවිව් සහ ජෙරුසලම් නගරවල ගුවන් ප්රහාරක සිරින් නාද විය.
කලාපය පුරා ගුවන් ගමන්වලට දැඩි බාධා එල්ල වී ඇති අතර, ලොව පුරා රජයන් මැදපෙරදිග සිටින තම පුරවැසියන් ගෙන්වා ගැනීමට කටයුතු කරමින් සිටී. ඕමානය, ඊජිප්තුව සහ සවුදි අරාබිය හරහා විශේෂ ගුවන් යානා යොදවා මෙම මෙහෙයුම් ක්රියාත්මක වේ.
ඇමරිකානු ආරක්ෂක තත්ත්වය
ඉරානය විසින් දියත් කරනු ලබන දහස් ගණනක් වූ ‘එක් පසෙකට පමණක් ගමන් කරන’ (one-way attack drones) ප්රහාරක ඩ්රෝන යානා සියල්ලම බිම හෙළීමට තමන්ට නොහැකි විය හැකි බව ඇමරිකානු ඉහළ පෙළේ හමුදා නිලධාරීන් කොන්ග්රසයට දැනුම් දී ඇත. බොහෝ ප්රහාර ව්යර්ථ කළ හැකි වුවද, සමස්ත ප්රහාර මාලාවම පාලනය කිරීම අසීරු බව ජෙනරාල් ඩෑන් කේන් පවසා තිබේ.
මේ අතර, ඉරානය සමඟ යුද්ධය දිගටම කරගෙන යාමට පෙර කොන්ග්රසයේ අවසරය ලබා ගැනීමට ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්ට බල කරන යෝජනාවක් සෙනෙට් සභාවේ රිපබ්ලිකන් පාක්ෂිකයන් විසින් පරාජය කරන ලදී.
මානුෂීය බලපෑම සහ බලශක්ති අර්බුදය
ඉරාන දැරියන්ගේ පාසලකට එල්ල වූ බෝම්බ ප්රහාරයකින් පුද්ගලයන් 175 දෙනෙකු මිය යාම සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකාවේ මැදිහත්වීම පිළිබඳව එල්ල වන චෝදනා ධවල මන්දිරය ප්රතික්ෂේප කර ඇත. මේ පිළිබඳව පෙන්ටගනය පරීක්ෂණ පවත්වන බව ආරක්ෂක ලේකම් පීට් හෙග්සෙත් ප්රකාශ කළේය. මෙම යුද්ධය තවත් සති අටක් පමණ පැවතිය හැකි බවත්, ඉරානය පරාජය කිරීමට අවශ්ය සියලු යුධෝපකරණ ඇමරිකාව සතුව ඇති බවත් ඔහු වැඩිදුරටත් පැවසීය.
බලශක්ති වෙළඳපොළට එල්ල වන බලපෑම තාවකාලික බවත්, ඇමරිකානු හමුදා අරමුණු වෙනුවෙන් එය “සුළු මිලක්” බවත් බලශක්ති ලේකම් ක්රිස් රයිට් පවසා ඇත. කෙසේ වෙතත්, හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා නාවික ගමනාගමනය අඩාල වීම හේතුවෙන් ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් සහ ගෑස් මිල ඉහළ ගොස් තිබේ. මෙම පිරිවැය පාලනය කිරීම සඳහා බලශක්ති අපනයනය කරන නෞකාවලට නාවික ආරක්ෂාව සැපයීමට ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් පොරොන්දු වී ඇත.
මාර්තු 04 රාත්රි 09.00
ඊශ්රායල ගුවන් හමුදාව ඉරානයට බෝම්බ 5,000ක් හෙළූ බව පවසයි
වේලාව: 15.10 GMT | කොළඹ වේලාව: ප.ව. 08.40
සෙනසුරාදා ආරම්භ වූ වත්මන් හමුදා මෙහෙයුමේදී ඉරානය වෙත බෝම්බ 5,000ක් හෙළා ඇති බව ඊශ්රායල ගුවන් හමුදාව ප්රකාශ කළේය. “ඊශ්රායල ගුවන් හමුදා ප්රහාරක යානා ටෙහෙරාන් ප්රදේශය කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින් ඉරානය පුරා සිය ගුවන් ආධිපත්යය තවදුරටත් තහවුරු කරමින් සිටී,” යනුවෙන් X සමාජ මාධ්යයේ නිකුත් කළ නිවේදනයක දැක්වේ. මීට අමතරව ටෙහෙරානයේ ඉරාන ගුවන් ආරක්ෂණ පද්ධතියකට මිසයිල ප්රහාරයක් එල්ල කරන වීඩියෝ දර්ශනද ඔවුන් ප්රසිද්ධ කර ඇත.
ඇමරිකානු සබ්මැරීන ප්රහාරයකින් ඉරාන යුද නෞකාවක් ගිලී 80ක් මිය යයි
වේලාව: 14.58 GMT | කොළඹ වේලාව: ප.ව. 08.28
ශ්රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළට ඔබ්බෙන් ඇමරිකානු සබ්මැරීනයක් ඉරාන යුද නෞකාවකට එල්ල කළ ටෝපිඩෝ ප්රහාරයකින් අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් 80 දෙනෙකු මිය ගොස් ඇති බව නියෝජ්ය විදේශ අමාත්ය අරුන් හේමචන්ද්ර මහතා පැවසීය. විදේශ අමාත්ය විජිත හේරත් මහතා පැවසුවේ, ගාල්ල වරායට සැතපුම් 25ක් දකුණින් ආපදා සංඥා නිකුත් කරන අවස්ථාවේදී ඉරානයේ නවීනතම යුද නෞකාවක් වන ‘අයිරිස් දෙනා’ (Iris Dena) නෞකාවේ පුද්ගලයින් 180 දෙනෙකු සිටි බවයි. අනෙකුත් දිවි ගලවා ගත් අය සෙවීම සඳහා ශ්රී ලංකා බලධාරීන් මෙහෙයුමක් දියත් කර ඇත. මෙම නෞකාව ඉන්දියාවේ පැවති ‘මිලාන්’ (Milan) නාවික අභ්යාසයට සහභාගී වී ආපසු යමින් සිටියදී ප්රහාරයට ලක්ව ඇති බව වාර්තා වේ.
මෙතෙක් වාර්තා වූ ප්රධාන වර්ධනයන්හි සාරාංශය
වේලාව: 13.15 GMT | කොළඹ වේලාව: ප.ව. 06.45
- ප්රහාර අඛණ්ඩව: ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල ප්රහාර ඉරානයට එරෙහිව දිගටම ක්රියාත්මක වන අතර, ටෙහෙරානයේ ආරක්ෂක අංශ ඉලක්ක කර ගනිමින් ඊශ්රායලය “පුළුල් ප්රහාර මාලාවක්” ප්රකාශයට පත් කර ඇත.
- ලෙබනන පෙරමුණ: ඊශ්රායල හමුදාව දකුණු ලෙබනනයේ හෙස්බොල්ලා බලකොටු ඉලක්ක කරන අතර, ලිටානි ගඟෙන් උතුරට ඉවත් වන ලෙස ප්රදේශවාසීන්ට හදිසි අනතුරු ඇඟවීමක් නිකුත් කර ඇත.
- ඉරාන ප්රතිප්රහාර: ඉරානය කලාපය පුරා ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල ඉලක්ක වෙත ප්රහාර එල්ල කිරීම වේගවත් කර ඇත. සෞදි අරාබිය, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය, කටාර් සහ කුවේට් යන රටවල් අද දින ඉරාන ප්රහාර වාර්තා කළේය.
- කමේනිගේ අනුප්රාප්තිකයා: අයතුල්ලා අලි කමේනිගේ අනුප්රාප්තිකයා ලෙස ඔහුගේ දෙවන පුත් මොජ්ටාබා කමේනි පත්වීමට වැඩි ඉඩක් ඇති බව ඉරාන රාජ්ය මාධ්ය ඉඟි කරයි.
- අවමංගල්ය උත්සවය කල් යයි: අධික ජන සහභාගීත්වය හේතුවෙන් යටිතල පහසුකම් පුළුල් කිරීමට අවශ්ය බැවින්, අද රාත්රී තෙහෙරානයේ පැවැත්වීමට තිබූ කමේනිගේ අවමංගල්ය උත්සවය කල් දමා ඇත.
- මරණ සංඛ්යාව: ඉරානයේ මියගිය සංඛ්යාව 1,045 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති බව එරට බලධාරීන් තහවුරු කරයි.
- නේටෝ මැදිහත්වීම: තුර්කිය දෙසට ඉරානයෙන් දියත් කළ මිසයිලයක් නේටෝ (NATO) ගුවන් ආරක්ෂණ පද්ධතිය මගින් වෙඩි තබා බිම හෙළා ඇත.
- ස්පාඤ්ඤයේ ප්රතිචාරය: යුද්ධයට ඒකාබද්ධ හමුදා කඳවුරු භාවිතා කිරීමට ඉඩ නොදෙන බව පවසමින් ස්පාඤ්ඤ අගමැති පෙඩ්රෝ සැන්චෙස්, ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්ගේ විවේචනවලට පිළිතුරු දෙමින් “යුද්ධයට එපා” (no a la guerra) යන ස්ථාවරය නැවත අවධාරණය කළේය.
‘ඇමරිකාව ජයග්රහණය කරමින් සිටිනවා’ – පීට් හෙග්සෙත්
වේලාව: 13.07 GMT | කොළඹ වේලාව: ප.ව. 06.37
පෙන්ටගනයේ සිට අදහස් දක්වමින් ඇමරිකානු ආරක්ෂක ලේකම් පීට් හෙග්සෙත් පැවසුවේ ‘ඔපරේෂන් එපික් ෆියුරි’ (Operation Epic Fury) මෙහෙයුම හරහා ඇමරිකාව ඉරාන ගැටුමෙන් ඉතා තීරණාත්මක ලෙසත්, විනාශකාරී ලෙසත් කිසිදු අනුකම්පාවකින් තොරවත් ජයග්රහණය කරමින් සිටින බවයි.
ශ්රී ලංකාවට ආසන්නයේ ගිලෙමින් තිබූ ඉරාන යුද නෞකාවක සිටි පිරිසක් බේරා ගනී (පස්වරු 14.20)
ශ්රී ලංකා මුහුදු සීමාවට ආසන්නයේ අද දින ගිලෙමින් තිබූ ඉරාන නෞකාවක සිටි පුද්ගලයින් 30 දෙනෙකුට නොඅඩු පිරිසක් බේරා ගැනීමට ශ්රී ලංකා හමුදාව සමත් වූ බව නිලධාරීන් උපුටා දක්වමින් රොයිටර් පුවත් සේවය වාර්තා කරයි.
අදාළ ඉරාන නෞකාවෙන් ලැබුණු හදිසි ආපදා සංඥාවකට (distress call) අනුව ශ්රී ලංකා නාවික හමුදාව වහාම ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුමක් දියත් කළ බව ආරක්ෂක අමාත්යාංශ ප්රකාශකයෙකු සඳහන් කළේය.
කාර්ය මණ්ඩලය 180 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වූ මෙම නෞකාවේ සිටි තුවාල ලැබූ නාවිකයින් දිවයිනේ දකුණු ප්රදේශයේ රෝහලක් වෙත ඇතුළත් කළ බව විදේශ අමාත්ය විජිත හේරත් මහතා පාර්ලිමේන්තුවේදී පැවසීය. නෞකාව ගිලීමට හේතුව ඇතුළු වැඩිදුර තොරතුරු ඔහු අනාවරණය නොකළ නමුත්, මේ සම්බන්ධයෙන් ශ්රී ලංකාව නිසි පියවර ගන්නා බව අමාත්යවරයා වැඩිදුරටත් ප්රකාශ කළේය.
දේශීය මාධ්ය වාර්තාවලට අනුව, මෙම නෞකාව ඉරාන නාවික හමුදාවට අයත් ‘අයිරිස් දෙනා’ (Iris Dena) නැමැති ෆ්රිගේට් (frigate) වර්ගයේ යුද නෞකාවකි. එය දකුණු පළාතේ ගාල්ල වෙරළට ඔබ්බෙන් වූ මුහුදේදී ආපදා සංඥා නිකුත් කර තිබූ බව වාර්තා වේ.
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය පිළිබඳ පරස්පර විරෝධී හිමිකම්
වේලාව: 05.13 GMT | කොළඹ වේලාව: පෙ.ව. 10.43
තෙල් හා ගෑස් ප්රවාහනය සඳහා අත්යවශ්ය නාවික මාර්ගයක් වන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය බදාදා දිනයේදී තම පාලනයට නතු කරගත් බව ඉරානයේ විප්ලවීය බලකාය ප්රකාශ කළේය. ඒ අනුව එම ජල මාර්ගය හරහා ගමන් කිරීමට උත්සාහ කරන ඕනෑම නෞකාවක් මිසයිල හෝ ඩ්රෝන ප්රහාරවලට ලක්වීමේ අවදානමක් පවතින බව ඒජන්ස් ප්රංශ පුවත් සේවය (AFP) වාර්තා කරයි.
කෙසේ වෙතත්, ඇමරිකානු මධ්යම විධානයේ අද්මිරාල් බ්රැඩ් කූපර් ඉරානයේ මෙම ප්රකාශය ප්රතික්ෂේප කළේය. ඔහු සඳහන් කළේ ඇමරිකාව විසින් මුළු ඉරාන නාවික හමුදාවම ගිල්වා දමමින් සිටින බවත්, මේ වන විටත් ඉරාන නෞකා 17ක් විනාශ කර ඇති බවත්ය. “දශක ගණනාවක් තිස්සේ ඉරාන පාලනය ජාත්යන්තර නාවික ගමනාගමනයට බාධා කළා. අද වන විට අරාබි ගල්ෆ් කලාපයේ, හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ හෝ ඕමාන් බොක්කේ එකදු ඉරාන නෞකාවක්වත් ක්රියාත්මක වන්නේ නැහැ,” ඔහු පැවසීය.
ඉරාන විප්ලවීය බලකාය ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල ඉලක්ක වෙත මිසයිල 40කට වඩා එල්ල කරයි
වේලාව: 06.42 GMT | කොළඹ වේලාව: ප.ව. 12.12
මැදපෙරදිග යුද්ධයේ පස්වන දිනයේදී ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල ඉලක්ක වෙත මිසයිල 40ක් පමණ එල්ල කළ බව ඉරානයේ විප්ලවීය බලකාය බදාදා ප්රකාශ කළේය. “පැය කිහිපයකට පෙර ඉරාන විප්ලවීය බලකායේ ගුවන් අභ්යවකාශ බලකාය විසින් ‘Honest Promise 4’ මෙහෙයුමේ 17 වන අදියර ලෙස ඇමරිකානු සහ සියොන්වාදී ඉලක්ක වෙත මිසයිල 40ක් දියත් කරන ලදී,” යනුවෙන් රාජ්ය රූපවාහිනිය මගින් නිකුත් කළ නිවේදනයක දැක්වේ.
අභාවප්රාප්ත උත්තරීතර නායක කමේනි හට තෙහෙරානයේදී අවසන් ගෞරව
වේලාව: 06.36 GMT | කොළඹ වේලාව: ප.ව. 12.06
අභාවප්රාප්ත උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි හට අවසන් ගෞරව දැක්වීමේ උත්සවය බදාදා රාත්රී 10:00 ට (GMT 18:30) තෙහෙරානයේ ඉමාම් කොමේනි යාඥා භූමියේදී පැවැත්වෙන බව රජයේ මාධ්ය වාර්තා කරයි. මෙම උත්සවය දින තුනක් පුරා පැවැත්වෙන අතර අවමංගල්ය පෙරහැර පිළිබඳ විස්තර පසුව දැනුම් දෙනු ලැබේ.
ඊශ්රායල සහ ඇමරිකානු රජයන් අතර මතභේද මතුවෙයි
වේලාව: 06.28 GMT | කොළඹ වේලාව: පෙ.ව. 11.58
ඉරානයට එරෙහිව ඒකාබද්ධ යුද්ධයක නිරත වුවද ඊශ්රායලය සහ ඇමරිකානු රජයන් අතර මතභේද මතුවෙමින් පවතින බව පෙනේ. සෙනසුරාදා බෝම්බ ප්රහාර ආරම්භයේදී ට්රම්ප් සහ නෙතන්යාහු දෙදෙනාම පැවසුවේ ඉරාන පාලන තන්ත්රය වෙනස් කිරීම තම ඉලක්කය බවයි. නමුත් සඳුදා ධවල මන්දිරයේදී අදහස් දක්වමින් ජනාධිපති ට්රම්ප් පාලන තන්ත්රය පෙරළා දැමීම ප්රමුඛතාවක් ලෙස සඳහන් නොකළ බව රොයිටර් පුවත් සේවය පෙන්වා දෙයි. ට්රම්ප්ට අනුව ඇමරිකාවේ අරමුණ වන්නේ ඉරානයේ මිසයිල සහ නාවික හමුදාව විනාශ කර න්යෂ්ටික අවියක් ලබා ගැනීම වැළැක්වීමයි.
ගුවන් ගමන් කටයුතු අවුල් ජාලයක
වේලාව: 06.09 GMT | කොළඹ වේලාව: පෙ.ව. 11.39
ඉරානය තුළ ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල ඒකාබද්ධ යුද්ධය හේතුවෙන් මැදපෙරදිග පුරා ගුවන් ගමන් අඩාල වී ඇති අතර දස දහස් සංඛ්යාත පිරිසක් අතරමං වී සිටිති. ඉදිරි දිනවලදීද ගුවන් ගමන් අවලංගු වීම් හෝ දිගු ගුවන් මාර්ග භාවිතා කිරීමට සිදුවනු ඇති බව විශේෂඥයෝ පවසති. මෙය ගුවන් ටිකට්පත් මිල ඉහළ යාමටද හේතු විය හැක.
ඕමාන් හි සිටින බ්රිතාන්ය වැසියන් සඳහා විශේෂ ගුවන් යානයක්
වේලාව: 05.47 GMT | කොළඹ වේලාව: පෙ.ව. 11.17
කලාපීය ගැටුම් මධ්යයේ ඕමාන් රාජ්යයෙන් පිටවීමට කැමති බ්රිතාන්ය ජාතිකයන් සඳහා බදාදා සවස විශේෂ ගුවන් යානයක් සූදානම් කර ඇති බව බ්රිතාන්ය විදේශ කාර්යාලය පවසයි. මෙම යානය මස්කට් අගනුවරින් සවස 7:00 ට පිටත්වීමට නියමිතය.
ඊශ්රායලය පුරා ගුවන් ප්රහාරක සීරියන් නලා නාද වෙයි
වේලාව: 05.30 GMT | කොළඹ වේලාව: පෙ.ව. 11.00
බදාදා අලුයම ඉරානයෙන් එල්ල වූ මිසයිල ප්රහාර හේතුවෙන් ඊශ්රායලයේ විශාල ප්රදේශයක ගුවන් ප්රහාරක සීරියන් නලා නාද විය. ජෙරුසලම සහ ටෙල් අවිව් ඇතුළු ප්රදේශවල ජනතාවට ආරක්ෂිත ස්ථාන කරා යන ලෙස දැනුම් දුන් අතර, මිනිත්තු කිහිපයකට පසු එම නියෝගය ඉවත් කරන ලදී. සෘජු ප්රහාර හෝ ජීවිත හානි පිළිබඳව මෙතෙක් වාර්තා වී නොමැත.
ගැටුම් හේතුවෙන් ලෝක වෙළඳපොළ අස්ථාවර වෙයි
වේලාව: 05.03 GMT | කොළඹ වේලාව: පෙ.ව. 10.33
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා තෙල් ප්රවාහන නෞකාවලට ආරක්ෂාව සපයන බවට ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් කළ ප්රකාශය මධ්යයේ වුවද බදාදා ලෝක කොටස් වෙළඳපොළවල් තවදුරටත් පහත වැටුණි. දකුණු කොරියාවේ කොස්පි (Kospi) දර්ශකය 11.3% කින් සහ ජපානයේ නිකේයි (Nikkei) දර්ශකය 3.9% කින් පහත වැටී ඇත.
ලෙබනනයට එල්ල වූ ප්රහාරයකින් පුද්ගලයන් හතර දෙනෙකු මිය යයි
වේලාව: 04.45 GMT | කොළඹ වේලාව: පෙ.ව. 10.15
නැගෙනහිර ලෙබනනයේ බාල්බෙක් ප්රදේශයේ ගොඩනැගිල්ලකට ඊශ්රායලය එල්ල කළ ප්රහාරයකින් පුද්ගලයන් හතර දෙනෙකු මිය ගොස් හය දෙනෙකු තුවාල ලබා ඇති බව ලෙබනන රාජ්ය මාධ්ය වාර්තා කරයි. සුන්බුන් අතර සිරවී සිටින පවුල් බේරා ගැනීමේ කටයුතු මේ වන විටත් ක්රියාත්මක වේ.
ඉරානයේ මීළඟ නායකත්වය ගැන ට්රම්ප්ගේ අදහස
වේලාව: 04.31 GMT | කොළඹ වේලාව: පෙ.ව. 10.01
යුද්ධය අවසන් වූ පසු ඉරාන රජය තුළ සිටින අයෙකු බලයට පත්වීම වඩාත් සුදුසු බව ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ප්රකාශ කළේය. මේ වන විට පස්වන දිනටත් ක්රියාත්මක යුද්ධයෙන් ඉරාන වැසියන් සිය ගණනක් සහ ප්රමුඛ පෙළේ නායකයන් රැසක් මිය ගොස් ඇත.
සෞදි අරාබිය මිසයිල සහ ඩ්රෝන ප්රහාර ව්යර්ථ කරයි
වේලාව: 03.52 GMT | කොළඹ වේලාව: පෙ.ව. 09.22
රියාද් අගනුවරට දකුණින් පිහිටි ප්රදේශයකට එල්ල වූ ක්රෲස් මිසයිල දෙකක් සහ ඩ්රෝන යානා නවයක් බාධා කර විනාශ කිරීමට සෞදි ආරක්ෂක අංශ සමත් වූ බව එරට ආරක්ෂක අමාත්යාංශය පවසයි. මෙම ප්රහාර පිටුපස සිටින්නේ කවුරුන්ද යන්න පිළිබඳව නිශ්චිත ප්රකාශයක් සිදු කර නොමැත.
පස්වන දිනයටත් තෙහෙරානයේ පිපිරුම් හඬ ඇසෙයි
වේලාව: 03.45 GMT | කොළඹ වේලාව: පෙ.ව. 09.15
බදාදා අලුයම ඉරාන අගනුවර වන තෙහෙරානය අවට ප්රබල පිපිරුම් හඬවල් ඇසුණු බව වාර්තා වේ. ඉරානයේ න්යෂ්ටික මධ්යස්ථානයකට එල්ල වූ ප්රහාරවලට ප්රතිචාර වශයෙන් ඉරානයද ගල්ෆ් කලාපයට ප්රහාර එල්ල කර ඇත. මේ වන විට ඉරානය තුළ පුද්ගලයන් 800ක් පමණ මිය ගොස් ඇති බව වාර්තා වේ.
දකුණු බීරූට් හි ප්රහාරවලින් හය දෙනෙකු මිය යයි
වේලාව: 02.49 GMT | කොළඹ වේලාව: පෙ.ව. 08.19
බීරූට් නගරයට දකුණින් පිහිටි නගර දෙකකට ඊශ්රායලය එල්ල කළ ප්රහාරවලින් පුද්ගලයන් හය දෙනෙකු මිය ගොස් අට දෙනෙකු තුවාල ලබා ඇති බව ලෙබනන සෞඛ්ය අමාත්යාංශය නිවේදනය කළේය. යුද්ධය ලෙබනනය දක්වා ව්යාප්ත වී ඇත්තේ හෙස්බොල්ලා සංවිධානය ඊශ්රායලයට ප්රහාර එල්ල කිරීමත් සමඟය.
මාර්තු 03 ලංකාවේ වේලාවෙන් රාත්රි 08.00
GMT: 13:43 | කොළඹ වේලාව: ප.ව. 07:13
ඉරානය ඇමරිකාව සමඟ සාකච්ඡා කිරීමේ ප්රයෝජනය ගැන සැක පළ කරයි
ජිනීවා නුවර එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ ඉරාන තානාපතිවරයා, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්රායලය එක්ව ඉරානයට එල්ල කළ ප්රහාරයෙන් දින තුනකට පසු, ඇමරිකාව සමඟ සාකච්ඡා පැවැත්වීමේ හැකියාව පිළිබඳව සැක පළ කර තිබේ. “මේ මොහොතේ සාකච්ඡා මාර්ගයට පිවිසීමේ ප්රයෝජනය පිළිබඳව අපට දැඩි සැකයක් පවතිනවා,” යැයි තානාපති අලි බහරේනි (Ali Bahreini) මාධ්යවේදීන් හමුවේ පවසා ඇත.
GMT: 13:31 | කොළඹ වේලාව: ප.ව. 07:01
ගැටුම් උග්රවීම නිසා දස දහස් ගණනක් මැදපෙරදිග සිරවෙයි
ඉරාන යුද්ධය කලාපය පුරා ව්යාප්ත වීමත් සමඟ, දස දහස් සංඛ්යාත පිරිසක් මැදපෙරදිග විවිධ රටවල සිරවී සිටින අතර ඔවුන් ඉවත් කරගන්නා තෙක් බලා සිටිති. ප්රධාන ගුවන් සමාගම් රැසක් ගුවන් ගමන් අවලංගු කර ඇති අතර ගල්ෆ් කලාපයේ ගුවන් සීමාවන් වසා දමා ඇත. ඇතැම් පිරිස් ගුවන් ප්රහාර හමුවේ ආරක්ෂිත ස්ථාන සොයා ගොස් ඇති අතර තවත් පිරිසක් හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා යාත්රා කළ නොහැකිව මගී නෞකාවල සිරවී සිටිති.
- ඇමරිකාව: ආරක්ෂක අවදානම හේතුවෙන් මැදපෙරදිග රටවල් දුසිමකට වඩා වැඩි සංඛ්යාවකින් වහාම ඉවත් වන ලෙස ඇමරිකානු රාජ්ය දෙපාර්තමේන්තුව සිය පුරවැසියන්ට දන්වා ඇත.
- ඉතාලිය: ඉතාලි ආරක්ෂක අමාත්යවරයා සිය පවුලේ අය සමඟ ඩුබායි හි සිරවී සිටීම සම්බන්ධයෙන් එල්ල වූ විවේචන මධ්යයේ, එරට රජය මිලාන් සහ රෝමය වෙත විශේෂ ගුවන් ගමන් සංවිධානය කර ඇත.
- ජර්මනිය: ජර්මානු සංචාරකයින් 30,000ක් පමණ හෝටල් සහ ගුවන් තොටුපළවල සිරවී සිටින අතර, පළමු ගුවන් යානය අඟහරුවාදා පස්වරුවේ ෆ්රැන්ක්ෆර්ට් වෙත ළඟා වීමට නියමිතය.
- ප්රංශය සහ ස්පාඤ්ඤය: ප්රංශ වැසියන් 25,000ක් පමණ කලාපයේ සංචාරය කරමින් සිටින අතර ඔවුන් ගෙන්වා ගැනීමට ප්රංශය කටයුතු කරමින් සිටී. ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයින් 175 දෙනෙකුගෙන් යුත් පළමු කණ්ඩායම අබුඩාබි සිට මැඩ්රිඩ් බලා ඒමට නියමිතය.
- බ්රිතාන්යය: බ්රිතාන්ය වැසියන් 130,000ක් පමණ කලාපය තුළ ලියාපදිංචි වී ඇති අතර, ඕමානයේ මස්කට් නුවර සිට විශේෂ ගුවන් යානයක් ඉදිරි දිනවලදී පිටත්වීමට නියමිතය.
GMT: 13:21 | කොළඹ වේලාව: ප.ව. 06:51
සයිප්රසයේ RAF ගුවන් කඳවුර ආරක්ෂා කිරීමට බ්රිතාන්යය යුද නැවක් යැවීමට සලකා බලයි
සයිප්රසයේ පිහිටි ‘අක්රොටිරි’ (Akrotiri) බ්රිතාන්ය රාජකීය ගුවන් හමුදා කඳවුරට එල්ල විය හැකි ඩ්රෝන ප්රහාරවලින් ආරක්ෂා වීම සඳහා ‘HMS Duncan’ නමැති යුද නෞකාව එරෙහිව යැවීමට බ්රිතාන්ය ආරක්ෂක ලේකම් ජෝන් හීලි සලකා බලමින් සිටී. මෙම නෞකාව ඩ්රෝන නාශක මෙහෙයුම් සඳහා විශේෂිත වූවකි. ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා පාලන ප්රදේශයක සිට පැමිණි බවට සැක කෙරෙන ඩ්රෝන යානයක් ඊයේ මධ්යම රාත්රියේ මෙම කඳවුරේ ධාවන පථයට කඩා වැටීමත් සමඟ ආරක්ෂාව පිළිබඳ දැඩි අවධානයක් යොමු වී ඇත.
GMT: 13:01 | කොළඹ වේලාව: ප.ව. 06:31
අතුරු සාරාංශය: ගැටුම් රටවල් නවයකට ව්යාප්ත වෙයි
- ලෙබනනය: ඊශ්රායල අගමැති නෙතන්යාහු ලෙබනනයේ දකුණු දිග ප්රදේශයට ගොඩබිම් ප්රහාර එල්ල කිරීමට අනුමැතිය දී ඇත. ඊශ්රායල ගුවන් ප්රහාරවලින් ලෙබනනයේ 52 දෙනෙකු මියගොස් 30,000ක් අවතැන් වී ඇත.
- ඉරානය: ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල ප්රහාර හමුවේ ඉරානය තුළ මේ වන විට පුද්ගලයින් 787 දෙනෙකු මියගොස් ඇති බව ඉරාන රෙඩ් ක්රෙසන්ට් සංවිධානය පවසයි. ඉරානයේ නතාන්ස් (Natanz) න්යෂ්ටික ඉන්ධන මධ්යස්ථානයට ද හානි සිදුව ඇති බව ජාත්යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සිය තහවුරු කරයි.
- සෞදි අරාබිය: රියාද් නුවර පිහිටි ඇමරිකානු තානාපති කාර්යාලයට ඩ්රෝන ප්රහාරයක් එල්ල වී ඇති අතර ඉන් ගින්නක් හටගෙන තිබේ.
- අනෙකුත් රටවල්: එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය, ඕමානය, සිරියාව, යේමනය ඇතුළු රටවල් නවයකින් විනාශයන් සහ මරණ වාර්තා වේ. මැදපෙරදිග රටවල් 14ක සිටින ඇමරිකානු වැසියන්ට වහාම ඉවත් වන ලෙස දන්වා ඇත.
GMT: 12:30 | කොළඹ වේලාව: ප.ව. 06:00
එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යයට මිසයිල 186ක් සහ ඩ්රෝන 812ක් එල්ල වෙයි
ගැටුම් ආරම්භ වූ දා සිට මේ දක්වා එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය දෙසට මිසයිල 186ක් සහ ඉරාන ඩ්රෝන යානා 812ක් එල්ල වී ඇති බව එරට ආරක්ෂක අමාත්යාංශය පවසයි. මෙයින් මිසයිල 172ක් සහ ඩ්රෝන යානා 755ක් ගුවනේදීම විනාශ කිරීමට එරට ආරක්ෂක පද්ධති සමත්ව ඇත. මෙම ප්රහාරවලින් එමීර් රාජ්යය තුළ පුද්ගලයින් තිදෙනෙකු මියගොස් ඇති අතර සිවිල් ගොඩනැගිලිවලට සුළු හානි සිදුව තිබේ.
- මාර්තු 02 ලංකාවේ වේලාවෙන් රාත්රි 08.00
- ඉරානයේ ස්ථාවරය: ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය සමඟ යුද්ධය ආරම්භ වී තුන්වන දිනය වන සඳුදා දින, ඉරාන ආරක්ෂක ප්රධානියා ප්රකාශ කළේ ඕනෑම කැපවීමක් කර ඉස්ලාමීය සමූහාණ්ඩුව ආරක්ෂා කරන බවයි. ඉරාන උත්තරීතර ජාතික ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ප්රධානී අලි ලාරිජානි (Ali Larijani) X පණිවිඩයක් මගින් කියා සිටියේ තම වසර 6,000ක් පැරණි ශිෂ්ටාචාරය දැඩි ලෙස ආරක්ෂා කරන බවත්, සතුරන්ගේ වැරදි ගණනය කිරීම් ගැන ඔවුන් පසුතැවෙනු ඇති බවත්ය.
- ටෙහෙරාන් නුවර පිපිරීම්: සඳුදා දින දේශීය වේලාවෙන් අලුයම 4:15 ට (12:45 GMT) පමණ ඉරාන අගනුවර බටහිර ප්රදේශයේ ප්රබල පිපිරීම් සිදුවූ බව AFP මාධ්යවේදීන් වාර්තා කළේය. ටෙහෙරාන් නුවර අවම වශයෙන් පිපිරීම් දෙකක් සහ තවත් අනු පිපිරීම් කිහිපයක් ඇසුණු බවත්, එම ප්රහාරවල ඉලක්කය කුමක්දැයි මෙතෙක් පැහැදිලි නැති බවත් ඔවුන් පැවසීය. ශාර්ක් (Shargh), හම් මිහාන් (Ham Mihan) සහ එටෙමාඩ් (Etemad) යන ඉරාන මාධ්ය ආයතන මෙම පිපිරීම් තහවුරු කර ඇත.
- චීනයේ සහාය: මධ්යම පෙරදිග පුරා යුද්ධය පැතිර යද්දී, බ්රිතාන්යෙය් ගාඩියන් පුවත්පත වාර්තා කරන පරිදි විදේශ අමාත්ය වැන්ග් යී (Wang Yi) සඳුදා දින සිය ඉරාන සගයාට දන්වා සිටියේ ඇමරිකානු-ඊශ්රායල ප්රහාරවලට එරෙහිව ඉරානයට තම ආරක්ෂාව තහවුරු කර ගැනීමට බීජිං පාලනය සහාය දෙන බවයි. චීනය සහ ඉරානය අතර පවතින සාම්ප්රදායික මිත්රත්වය අගය කරන බවත්, ඉරානයේ ස්වෛරීභාවය, ආරක්ෂාව සහ ජාතික අභිමානය ආරක්ෂා කිරීමට සහාය දෙන බවත් වැන්ග් යී පැවසූ බව CCTV වාර්තා කළේය.
- චීනයේ ඉල්ලීම: හමුදා ක්රියාමාර්ග වහාම නතර කරන ලෙසත්, ආතතිය තවදුරටත් වැඩිවීම වැළැක්වීමටත් චීනය ඇමරිකාවෙන් සහ ඊශ්රායලයෙන් ඉල්ලා සිටියේය.
- ගල්ෆ් කලාපීය ඒකාබද්ධ නිවේදනය: ගල්ෆ් කලාපීය රටවල් සහ ඇමරිකාව එක්ව නිකුත් කළ ඒකාබද්ධ නිවේදනයකින් ඉරානය විසින් එල්ල කරන ලද “නොසලකා හරින ලද සහ අදූරදර්ශී මිසයිල සහ ඩ්රෝන ප්රහාර” දැඩි ලෙස හෙළා දුටුවේය. මෙම ප්රහාර බහරේනය, ඉරාකය, ජෝර්දානය, කුවේටය, ඕමානය, කටාර් රාජ්යය, සෞදි අරාබිය සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය තුළ සිදුවී ඇති බව එහි සඳහන් විය.
- නව යුද පෙරමුණක්: සති අන්තයේ ඉරාන උත්තරීතර නායක අලි කමේනි ඝාතනය කිරීමට ප්රතිචාර ලෙස හිස්බුල්ලා සංවිධානය ඊශ්රායලයට මිසයිල සහ ඩ්රෝන ප්රහාර එල්ල කිරීමත් සමඟ සඳුදා දින යුද්ධයේ නව පෙරමුණක් විවෘත විය.
- ලෙබනනයට ප්රහාර: බීරූට් නුවරට සහ දකුණු ලෙබනනයට ඊශ්රායලය එල්ල කළ ගුවන් ප්රහාරවලින් අවම වශයෙන් පුද්ගලයන් 31 දෙනෙකු මියගොස් 149 දෙනෙකු තුවාල ලබා ඇති බව ලෙබනන සෞඛ්ය අමාත්යාංශය පවසයි.
- ඉරානයේ මරණ සංඛ්යාව: පසුගිය සෙනසුරාදා සිට නගර 131ක් පුරා ඊශ්රායල-ඇමරිකානු ප්රහාර හේතුවෙන් ඉරානය තුළ අවම වශයෙන් පුද්ගලයන් 555 දෙනෙකු මියගොස් ඇති බව ඉරාන රතු පිරේසෙන්ට් සමිතිය (Red Crescent Society) පවසයි.
- ගල්ෆ් කලාපයේ තත්ත්වය: එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යයේ ඩුබායි සහ සම්හා නගරවල මෙන්ම කටාර් රාජ්යයේ දෝහා අගනුවර ද ප්රබල පිපිරීම් ඇසුණු අතර, ඩ්රෝන ප්රහාරයකින් ගින්නක් ඇතිවීම හේතුවෙන් සෞදි අරාබිය තම විශාලතම පිරිපහදුව වසා දමා ඇත.
- කුවේටයේ වැරදීමක්: ඉරානයට අදාළ මෙහෙයුම්වල නිරතව සිටි ඇමරිකානු F15 ප්රහාරක යානා තුනක් කුවේට් ගුවන් ආරක්ෂක පද්ධති මගින් වැරදීමකින් වෙඩි තබා බිම හෙළා ඇති බව ඇමරිකානු මධ්යම විධානය (Centcom) ප්රකාශ කළේය. එහි සිටි ගුවන් නියමුවන් හය දෙනාම නිරුපද්රිතව බේරාගෙන ඇති අතර ඔවුන් යහපත් සෞඛ්ය තත්ත්වයෙන් පසුවේ.
- සයිප්රසය: සයිප්රසයේ පිහිටි බ්රිතාන්ය කඳවුරක් දෙසට පැමිණි ඩ්රෝන යානා දෙකක් බාධා කර නතර කිරීමට සමත් විය.
- න්යෂ්ටික අනතුරු ඇඟවීම: න්යෂ්ටික බලාගාරවලට ප්රහාර එල්ල වී විකිරණ පිටවීමක් සිදු වුවහොත් මධ්යම පෙරදිග නගර විශාල වශයෙන් ඉවත් කිරීමට සිදුවනු ඇති බව ජාත්යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සියේ (IAEA) ප්රධානී රෆායෙල් ග්රොසි (Rafael Grossi) අනතුරු ඇඟවීය. කෙසේ වෙතත්, මෑතකාලීන ප්රහාරවලින් ඉරානයේ කිසිදු න්යෂ්ටික මධ්යස්ථානයකට හානි සිදුව ඇති බවට මෙතෙක් ලකුණක් නොමැති බව ඔහු වැඩිදුරටත් පැවසීය.
තතු 
ප්රතිචාරයක් ලබාදෙන්න