දඩුවම් කිරීම හා විනයානුකූල කිරීම වැඩිහිටියන් මෙන්ම දරුවන් සම්බන්ධයෙන් ද බලය යෙදවීම පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් ලෙස සැලකිය යුතු බව මිෂෙල් ෆූකෝ ඇතුළු ඇතැම් සමකාලීන සමාජවිචාරකයෝ පැවසූහ. මේ කෙටි සටහන ඒ පිළිබඳවයි.

මීෂෙල් ෆූකෝ සහ සමාන චින්තකයින් තර්ක කරන්නේ දරුවන්ට දඬුවම් දීම මූලික වශයෙන් තනි වරදක් නිවැරදි කිරීමක් නොව, සමාජ සම්මතයන්ට අනුකූල වන කීකරු, ස්වයං-නියාමනය වන, සහ ඵලදායී පුද්ගලයන් නිර්මාණය කිරීම අරමුණු කරගත් බලය යෙදීමේ සංකීර්ණ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදයක් බවයි. මෙහි ඉලක්කය වන්නේ ස්ථාපිත සමාජ පිළිවෙළට ගැලපෙන පරිදි දරුවාගේ ආත්මය සහ ශරීරයම හැඩගැස්වීමයි.

මීෂෙල් ෆූකෝ: විනය සහ ‘හික්මුණු ශරීරය’

මෙම මාතෘකාව පිළිබඳ ෆූකෝගේ වඩාත්ම අදාළ කෘතිය වන්නේ Discipline and Punishment (විනය සහ දඬුවම්) ය. එහිදී ඔහු තර්ක කරන්නේ නූතන සමාජය, ප්‍රසිද්ධියේ සිදුකරන ප්‍රචණ්ඩකාරී දර්ශන (මරණ දණ්ඩනය වැනි) හරහා ශරීරයට දඬුවම් දීමේ සම්ප්‍රදායේ සිට, නිරීක්ෂණ සහ නිවැරදි කිරීමේ පද්ධති හරහා “ආත්මය” හික්මවීමට මාරු වී ඇති බවයි. පාසල, සිරගෙය සහ හමුදා බැරැක්ක ද මේ සඳහා ප්‍රධාන ආයතන ලෙස යොදා ගැනේ.

• විනයානුකූල කිරීම යනු දඬුවම් දීම පමණක් නොවේ: ෆූකෝට අනුව, විනය යනු ශරීරය සහ එහි ක්‍රියාකාරකම් පාලනය කිරීම සඳහා නිරන්තරයෙන් භාවිතා කරන සූක්ෂම තාක්ෂණික ක්‍රම සමූහයකි. පාසල් පසුබිමක, මෙයට කාලසටහන්, ප්‍රමිතිගත පරීක්ෂණ, සිසුන් ශ්‍රේණිගත කිරීම, සහ පන්ති කාමරයේ භෞතික සැකැස්ම (ගුරුවරයා දෙසට හැරුණු මේස පේළි) පවා ඇතුළත් වේ. මේවා අධ්‍යාපනය සඳහා පමණක් නොව, ඔහු “හික්මුණු ශරීරයක්” (docile body) ලෙස හඳුන්වන දෙය නිර්මාණය කිරීමේ එනම්, ඵලදායී මෙන්ම යටහත් පහත් ශරීරයක් නිරිමාණය කිරීමේ මෙවලම්ය.
• නිරීක්ෂණය සහ සාමාන්‍යකරණය (Normalization): විනයේ අවසාන මෙවලම නිරීක්ෂණයයි. ෆූකෝ මේ සඳහා ‘පැනොප්ටිකන්’ (Panopticon) නමැති රූපකය භාවිතා කරයි. එය මධ්‍යම මුරකරුවෙකුට සෑම සිරකරුවෙකුම දැකිය හැකි, නමුත් සිරකරුවන්ට තමන්ව එම මොහොතේ නිරීක්ෂණය කරන්නේදැයි කිසිවිටෙකත් දැනගත නොහැකි බන්ධනාගාර සැලසුමකි.
  මෙය සවිඥානික සහ ස්ථිර දෘශ්‍යමාන භාවයක් ඇති කරයි. දරුවා, සිරකරුවා මෙන්ම, අධිකාරී චරිතයේ (ගුරුවරයා, විදුහල්පති) බැල්ම අභ්‍යන්තරීකරණය කර ගන්නා නිසා සිසුවා තම හැසිරීම තමා විසින්ම පාලනය කිරීමට පටන් ගනී. එසේ නම්, දඬුවම් දීම නියම වන්නේ “සම්මතයෙන්” බැහැර වන අයට ය. මෙහි ඉලක්කය පාපයකට දඬුවම් දීම නොව, අසාමාන්‍යතාව නිවැරදි කිරීමයි. නිශ්ශබ්දව නොසිටීම නිසා දඬුවම් ලබන දරුවෙකු, නිහඬව අවධානයෙන් සිටින ශිෂ්‍යයෙකුගේ සම්මතයට ගැලපෙන සේ හික්මවනු ලැබේ.

සමාන දාර්ශනිකයන්ගේ දෘෂ්ටිකෝණ

වෙනත් චින්තකයින්ද මේ හා සමාන අදහස් දරා ඇති අතර, ඔහුන් වෙසෙසින් දරුවන් හැඩගස්වන සූක්ෂම එහෙත් බොහෝ විට නොපෙනෙන බල විධි ක්‍රම කෙරෙහි අවධානය යොමු කර තිබේ

ජිල්ස් ඩෙලූස් (Gilles Deleuze): පාලන සමාජ

ෆූකෝගේ සමකාලීනයෙකු වූ ඩෙලූස් තර්ක කළේ, අප ෆූකෝගේ “විනයානුකූල සමාජ” (පාසල් වැනි සංවෘත ආයතන මත පදනම් වූ) වල සිට “පාලන සමාජ” (societies of control) වෙත ගමන් කරමින් සිටින බවයි.

• සංවෘත භාවයේ සිට නම්‍යශීලී පාලනය දක්වා: පාලන සමාජයක බලය, භෞතික සිරගත කිරීම් වලට වඩා අඛණ්ඩ, නම්‍යශීලී වෙනස් කිරීම් සහ නියාමනයන් මත රඳා පවතී. දැඩි පාසල් කාලසටහනක් ගැන සිතනවා වෙනුවට, නිමක් නැති ඇගයීම්, කාර්ය සාධනය නිරීක්ෂණය කිරීම, සහ ස්වයං-වැඩිදියුණු කිරීම සහ “ජීවිත කාලය පුරාම ඉගෙනීම” සඳහා ඇති නිරන්තර පීඩනය ගැන සිතන්න. මෙහිදී දඬුවම යනු තවදුරටත් දඬුවම් පන්තියක රඳවා තැබීමක් නොව, තරඟයට මුහුණ දීමට අපොහොසත් වීම, නරක ඇගයීමක් ලැබීම, හෝ අකාර්යක්ෂම යැයි ලේබල්ගත වීමයි. මෙම පාලනය නම්‍යශීලී වන අතර එය පාසල් බිත්ති තුළ පමණක් නොව, සෑම තැනකම සිදු වේ.

පියරේ බෝර්ඩියෝ (Pierre Bourdieu): සංකේතාත්මක ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ හැබිටස් (Habitus)

බෝර්ඩියෝගේ කෘති අවධානය යොමු කරන්නේ සංස්කෘතිය සහ අධ්‍යාපනය හරහා සමාජ ව්‍යුහයන් නැවත නිෂ්පාදනය වන ආකාරයි.

• ඉන් ඒකක් ඔහු හඳුඳුන්වන්නේ සංකේතාත්මක ප්‍රචණ්ඩත්වය (Symbolic Violence) යනුවෙනි: මෙය ප්‍රමුඛ සමාජ කණ්ඩායමක් විසින් යටත් කණ්ඩායමක් මත ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන භෞතික නොවන ප්‍රචණ්ඩත්වයකි. පාසල් පද්ධතිය මීට කදිම නිදසුනකි. එය පාලක පන්තියේ සංස්කෘතිය (ඔවුන්ගේ භාෂාව, සාරධර්ම, සිතන ආකාරය) පැවැතිය හැකි එකම නීත්‍යානුකූල එක ලෙස ඉදිරිපත් කරයි. මීට අනුකූල නොවන දරුවන්ට අඩු ලකුණු, කොන් කිරීම, සහ අසාර්ථකයන් ලෙස ලේබල් ගැසීම තුළින් “දඬුවම්” දෙනු ලැබේ. මෙය ශාරීරික දඬුවමක් නොවුණත්, එය ඔවුන්ව ඵලදායී ලෙස නිවැරදි කර යටපත් කරයි.
• හැබිටස් (Habitus) යනුවෙන් ඔහු හඳුන්වන අනෙක් සාධකය අපගේ සමාජ පරිසරයෙන් අප ලබා ගන්නා, ගැඹුරින් කාවැදුණු නැඹුරුතා, කුසලතා, සහ ක්‍රියා කරන ආකාරයන්ට යොමු වේ. පාසල්වල විනයානුකූල පිළිවෙත් නිර්මාණය කර ඇත්තේ දරුවාගේ හැබිටස් එක හැඩගස්වා, සමාජ සම්මතයන් සහ ධුරාවලියන් ස්වභාවික සහ අනිවාර්ය දෙයක් ලෙස හැඟවීමට ය. දරුවෙකුගේ “නුසුදුසු” කථාවකට හෝ හැසිරීමකට දඬුවම් දීම යනු, පිළිගත් ප්‍රමිතියට සරිලන සේ ඔවුන්ගේ හැබිටස් එක ප්‍රචණ්ඩකාරී ලෙස නැවත හැඩගැස්වීමට දරන උත්සාහයකි.

සාරාංශය: පොදු හරය

මෙම දාර්ශනිකයන් විසින් බෙදාගන්නා කේන්ද්‍රීය අදහස නම්, නූතන සමාජයේ දරුවන්ට දඬුවම් දීම යනු බලය යෙදීමේ ආකාරයක් බවයි.

• ඒ් අනුව ඉලක්කය නිර්මාණය කිරීම මිස පළිගැනීම නොවේ. එය අතීත වරදකට ‘යුක්තිය’ ඉටු කිරීම ගැන නොව, අනාගත විෂයයක් (පුද්ගලයෙක්) නිෂ්පාදනය කිරීම—එනම්, කීකරු, කාර්යක්ෂම, සහ ස්වයං-විනයක් සහිත පුද්ගලයෙකු බිහි කිරීම—ගැන වේ.
• එහෙත් මෙහිදී බලය අදෘශ්‍යමාන වේ: දඬුවම් දීමේ ක්‍රමවේද විවෘත ශාරීරික බලයේ සිට නිරීක්ෂණය, සාමාන්‍යකරණය, සහ අඛණ්ඩ ඇගයීම් වැනි සූක්ෂම මනෝවිද්‍යාත්මක තාක්ෂණික ක්‍රම දක්වා මාරු වී ඇත.
• අභ්‍යන්තරීකරණය ප්‍රධාන වේ: වඩාත්ම ඵලදායී පාලන ක්‍රමය වන්නේ, බාහිර අධිකාරියක් නිරන්තරයෙන් අවශ්‍ය නොවන පරිදි, පද්ධතියේ නීති අභ්‍යන්තරීකරණය කරගනිමින්, තමන්වම නිරීක්ෂණය කිරීමට සහ දඬුවම් කර ගැනීමට දරුවා ඉගෙන ගැනීමයි.