මැද පෙරදිග යුද තත්ත්වය පිළිබඳ නවතම පුවත් මාර්තු 05 රාත්‍රි 0900

අසර්බයිජාන සන්නද්ධ හමුදාවන්ට ‘ඉහළම මට්ටමේ සටන් සූදානමකින්’ සිටින ලෙස ජනාධිපතිවරයාගෙන් නියෝග

අසර්බයිජාන ජනාධිපති ඉල්හාම් අලියෙව් (Ilham Aliyev), නක්චිවන් (Nakhchivan) කලාපයට එල්ල වූ බව කියන ඩ්‍රෝන ප්‍රහාරය සම්බන්ධයෙන් බ්‍රහස්පතින්දා ආරක්ෂක රැස්වීමක් කැඳවූ අතර, එහිදී විශේෂ ප්‍රකාශයක් කරමින් කියා සිටියේ “ඕනෑම සතුරු බලවේගයකට අපගේ ‘යකඩ මිටේ’ (Iron Fist) සම්පූර්ණ බලය දැනෙනු ඇති” බවයි.

අසර්බයිජාන භූමියට ඩ්‍රෝන යානා ප්‍රහාර එල්ල කළ බව ඉරාන සන්නද්ධ හමුදා ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. එසේ වුවද, අසර්බයිජානය “මෙම පිළිකුල් සහගත ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියාව දැඩි ලෙස හෙළා දකින” බවත්, තම රජය විසින් බාකු (Baku) නුවර පිහිටි විදේශ අමාත්‍යාංශය වෙත ඉරාන තානාපතිවරයා කැඳවා ඇති බවත් අලියෙව් පැවසීය.

“මීට වගකිවයුත්තන් ප්‍රමාදයකින් තොරව යුක්තිය හමුවට පැමිණවිය යුතුයි,” ඔහු පැවසීය. “ඉරාන පාර්ශ්වය අසර්බයිජානයට නිල පැහැදිලි කිරීමක් ලබා දිය යුතු අතර, සමාව අයැදීමක් සිදු කළ යුතුයි. එමෙන්ම වැරදිකරුවන්ට එරෙහිව අපරාධමය වගවීම තහවුරු කළ යුතුයි.”

අසර්බයිජාන සන්නද්ධ හමුදා “ඉහළම මට්ටමේ සටන් සූදානමක (highest level of combat readiness) තබා ඇති අතර ඕනෑම අවශ්‍ය මෙහෙයුමක් ක්‍රියාත්මක කිරීමට සූදානම්ව සිටින” බවද අලියෙව් වැඩිදුරටත් ප්‍රකාශ කළේය.

“අසර්බයිජානයට එරෙහිව එල්ල වූ මෙම පදනම් විරහිත ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියාව සහ ආක්‍රමණශීලී බව අපි කිසිසේත් ඉවසන්නේ නැහැ,” යැයි අලියෙව් අවධාරණය කළේය.

• මැදපෙරදිග යුද තත්ත්වය පිළිබඳ පුවත් යාවත්කාලීන කිරීම් – මාර්තු 05 රාත්‍රි 08.00
• ඇමරිකාව එල්ල කළ ප්‍රහාරයකින් පසුව ඉරාන නෞකාවක් ශ්‍රී ලංකා වරායකට ඇතුළු වීමට අවසර ඉල්ලයි
• අඟහරුවාදා දිනයේදී ඇමරිකානු සබ්මැරීනයක් එල්ල කළ ටෝපිඩෝ ප්‍රහාරයකින් ඉරාන යුද නෞකාවක් ගිලී ගිය කලාපයේම සිටි තවත් නෞකාවක් විසින් මෙම හදිසි ඉල්ලීම ඉදිරිපත් කර ඇත.
• ඇමරිකානු සබ්මැරීන ප්‍රහාරයකින් ඉරාන යුද නෞකාවක් ගිලී පුද්ගලයින් 80කට වැඩි පිරිසක් මියගොස් දිනකට පසු, ශ්‍රී ලංකාවට ආසන්න මුහුදේ යාත්‍රා කරමින් තිබූ දෙවන ඉරාන නෞකාවක් හදිසියේ වරාය වෙත ඇතුළු වීමට අවසර ඉල්ලා තිබේ.
• අමාත්‍ය නලින්ද ජයතිස්ස මහතා බ්‍රහස්පතින්දා උදෑසන පාර්ලිමේන්තුවට ප්‍රකාශ කළේ තවත් ඉරාන නෞකාවක් ශ්‍රී ලංකාවේ මුහුදු සීමාවට ආසන්නව යාත්‍රා කරමින් සිටින බවයි. “අපි මේ ප්‍රශ්නය විසඳීමට, ජීවිත තර්ජන අවම කිරීමට සහ කලාපීය ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීමට අවශ්‍ය මැදිහත්වීම් සිදු කරමින් සිටිනවා,” යැයි ජයතිස්ස මහතා පැවසීය.
• ගාඩියන් (The Guardian) පුවත්පත වෙත තොරතුරු ලබා දුන් මූලාශ්‍ර සඳහන් කළේ මෙම නෞකාව යුද නෞකාවක් ලෙස වර්ගීකරණය නොකළ, සැපයුම් සහ නල එළීමේ කටයුතු සඳහා යොදාගන්නා නෞකාවක් බවයි. එය ශ්‍රී ලංකාවේ බටහිර වෙරළ තීරයේ සිට නාවික සැතපුම් 10ක් තරම් සමීපව, එනම් රටේ ස්වෛරී මුහුදු සීමාව තුළ තිබිය හැකි බව වාර්තා වේ.
• කාර්ය මණ්ඩලයේ 100කට අධික පිරිසක් සිටින බව පැවසෙන මෙම නෞකාව, එහි එන්ජිමේ ඇති වූ දෝෂයක් අලුත්වැඩියා කර ගැනීම සඳහා කොළඹ වරායට ඇතුළු වීමට හදිසි ඉල්ලීමක් කර ඇත.
• ඇමරිකානු සබ්මැරීනයක් ඉරාන නෞකාව ගිල්වයි
• පසුගිය අඟහරුවාදා, ඉන්දියාවේ පැවති හමුදා පුහුණු අභ්‍යාසයකට සහභාගී වී නැවත සිය රට බලා යමින් සිටි ‘අයිරිස් දේනා’ (Iris Dena) නමැති ඉරාන යුද නෞකාව ඇමරිකානු ටෝපිඩෝ ප්‍රහාරයකින් විනාශ විය. මෙම දරුණු සබ්මැරීන ප්‍රහාරය හේතුවෙන් නෞකාව වේගයෙන් ගිලී ගිය අතර අවම වශයෙන් නාවිකයින් 87 දෙනෙකු මිය ගියහ.
• විපක්ෂ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී නාමල් රාජපක්ෂ මහතාට අනුව, මෙම දෙවන නෞකාව වරාය වෙත පැමිණීමට අවසර ඉල්ලා ඇති නමුත් රජය මෙතෙක් ඒ සඳහා අවසර ලබා දී නොමැත. ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මහතා මේ සම්බන්ධයෙන් තීරණයක් ගැනීම සඳහා බ්‍රහස්පතින්දා දිනයේදී කැබිනට් මණ්ඩලය සහ ආරක්ෂක අංශ ප්‍රධානීන් සමඟ සාකච්ඡා පවත්වමින් සිටියේය.
• අයිරිස් දේනා නෞකාව ඉලක්ක කිරීම, සති අන්තයේ ආරම්භ වූ ඉරානයට එරෙහි ඇමරිකානු-ඊශ්‍රායල ප්‍රහාර මාලාව තවදුරටත් උත්සන්න වීමක් සනිටුහන් කරන අතර, මෙය මධ්‍යම පෙරදිගින් ඔබ්බට ගැටුම ව්‍යාප්ත වූ පළමු අවස්ථාවයි.
• මෙම ප්‍රහාරයට ප්‍රතිචාර දක්වමින් ඉරාන විදේශ අමාත්‍ය අබ්බාස් අරග්චි පැවසුවේ, මෙම ප්‍රහාරය සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකාව “තදින්ම පසුතැවිලි වනු ඇති” බවයි. “ඇමරිකාව ඉරාන වෙරළට සැතපුම් 2,000ක් ඈතින් මුහුදේදී ම්ලේච්ඡ ක්‍රියාවක් සිදු කර තිබෙනවා. නාවිකයින් 130 දෙනෙකු රැගෙන ගිය, ඉන්දීය නාවික හමුදාවේ අමුත්තෙකු වූ දේනා නෞකාවට ජාත්‍යන්තර මුහුදේදී කිසිදු අනතුරු ඇඟවීමකින් තොරව ප්‍රහාර එල්ල කළා,” යැයි ඔහු ‘X’ පණිවුඩයක් නිකුත් කරමින් පැවසීය.
• ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාව සහ වෙරළාරක්ෂක බලකාය බදාදා අලුයම නෞකාවෙන් ලැබුණු හදිසි ආපදා ඇමතුමකට ප්‍රතිචාර දැක්වුවද, ඔවුන් එම ස්ථානයට යන විට නෞකාව ගිලී තිබූ අතර මුහුදේ තෙල් පැල්ලමක් සහ පහුරු මත රැඳී සිටි දිවි ගලවා ගත් පිරිසක් පමණක් දක්නට ලැබුණි.
• අතුරුදන් වූ නාවිකයින් සෙවීමේ මෙහෙයුම් බ්‍රහස්පතින්දා දිනයේත් ක්‍රියාත්මක වූ අතර, මුහුදේ තිබී තවත් මළ සිරුරු හයක් සොයා ගන්නා ලදී. දිවි ගලවා ගත් ඉරාන ජාතිකයින් 32 දෙනෙකු ගාල්ල ප්‍රධාන රෝහලේ පොලිස් සහ හමුදා ආරක්ෂාව යටතේ ප්‍රතිකාර ලබමින් සිටිති.
• එමෙන්ම, ප්‍රහාරයෙන් මියගිය නාවිකයින් 87 දෙනාගේ දේහයන් ඉරාන රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික නිලධාරීන් වෙත භාරදීම සඳහා බලධාරීන් සූදානම් වෙමින් සිටී. මෙම දේහයන් නැවත සිය රට බලා ගෙනයාම සඳහා ඉරානය සහාය ඉල්ලා ඇති බව ශ්‍රී ලංකා රජය තහවුරු කළේය.
• ඉරානයට එරෙහි ඇමරිකා-ඊශ්‍රායල යුද්ධය සහ නව පෙරමුණු:
• ඇමරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය ඉරානයට එරෙහිව ආරම්භ කළ යුද්ධය මේ වන විට හයවන දිනටත් ක්‍රියාත්මක වේ. කුර්දි සටන්කාමීන් මෙම ගැටුමට අවතීර්ණ වුවහොත් ඔවුන්ට ගුවන් සහාය ලබා දීමට ඇමරිකානු හමුදා සූදානමින් සිටින බව වාර්තා වේ. උතුරු ඉරාකයේ පදනම් වූ ඉරාන කුර්දි විරුද්ධවාදී කණ්ඩායම් ඉරානය තුළ දේශසීමා හරහා සිදු කරන හමුදා මෙහෙයුමක් සඳහා සූදානම් වන බවත්, ඔවුන්ට සහාය දෙන ලෙස ඇමරිකාව ඉරාක කුර්දිවරුන්ගෙන් ඉල්ලා ඇති බවත් කුර්දි නිලධාරීන් ‘Associated Press’ පුවත් සේවයට පවසා ඇත. ඉරාකයට මායිම් වූ උතුරු ඉරාන දේශසීමාවේ හමුදා කඳවුරු, මුරපොළවල් සහ පොලිස් ස්ථාන ඉලක්ක කර ගනිමින් එල්ල වූ දැවැන්ත ගුවන් ප්‍රහාර මාලාව, ඇමරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය නව යුද පෙරමුණක් සඳහා සූදානම් වන බවට ලකුණක් ලෙස පෙනී යයි.
• විශේෂඥයන් අනතුරු අඟවන්නේ ඉරානයේ වාර්ගික සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වලට සහාය දීම මගින් රට තුළ පවතින බෙදීම් උග්‍ර වී, වත්මන් පාලනය බිඳ වැටුණහොත් අවුල් සහගත සිවිල් යුද්ධයක් ඇතිවීමේ දැඩි අවදානමක් පවතින බවයි.
• මොජ්තබා ඛමේනි සහ ඉරාන නායකත්වය :
• ඝාතනයට ලක් වූ අලි ඛමේනිගේ දෙවන පුත්‍රයා වන මොජ්තබා ඛමේනි, ඉරානයේ මීළඟ උත්තරීතර නායකයා වනු ඇතැයි බොහෝ දුරට විශ්වාස කෙරේ. ඔහු දැඩි මතධාරියෙකු ලෙස සැලකෙන අතර, වසර 48ක ඉරාන ඉතිහාසයේ වඩාත්ම අර්බුදකාරී කාල පරිච්ඡේදය හරහා ඉස්ලාමීය ජනරජය මෙහෙයවීමේ වගකීම ඔහුට පැවරෙනු ඇත. මෙය ඉරානය සිය ප්‍රතිපත්ති වෙනස් කිරීමට දැනට කිසිදු අදහසක් නොමැති බවට ලබා දෙන ප්‍රබල සංඥාවකි.
• ශ්‍රී ලංකාවට ඔබ්බෙන් වූ ප්‍රහාරය සහ නාවික ගැටුම්:
• ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළට ඔබ්බෙන් වූ මුහුදේදී ඇමරිකානු සබ්මැරීනයක් එල්ල කළ ටෝපිඩෝ ප්‍රහාරයකින් ඉරාන යුද නෞකාවක් ගිල්වා දමා ඇත. පසුගිය බදාදා ‘Iris Dena’ නෞකාවට එල්ල වූ මෙම ප්‍රහාරයෙන් අවම වශයෙන් ඉරාන නාවිකයන් 87 දෙනෙකු මිය ගොස් තිබේ. ඉන්දියාව විසින් බෙංගාල බොක්කේ සංවිධානය කරන ලද නාවික අභ්‍යාසයකින් පසු ජාත්‍යන්තර මුහුදේ යාත්‍රා කරමින් සිටියදී මෙම ප්‍රහාරය එල්ල විය. ඉරානයේ සමස්ත හමුදා ශක්තියම විනාශ කිරීමේ වොෂින්ටනයේ අරමුණ ජාත්‍යන්තර නීතිය උල්ලංඝනය කිරීමක් දැයි මේ වන විට ප්‍රශ්න මතු වී ඇත.
• මිසයිල ප්‍රහාර සහ ගුවන් ගමන් අවහිරතා:
• ඉරානය බ්‍රහස්පතින්දා අලුයම ඊශ්‍රායලයට මිසයිල ප්‍රහාර එල්ල කළේය. බීරූට් නුවර දකුණු තදාසන්න ප්‍රදේශවල ඉරාන සහාය ලබන හිස්බුල්ලා සටන්කාමීන් ඉලක්ක කර ගනිමින් ඊශ්‍රායලය නව ප්‍රහාර ආරම්භ කළ බව ප්‍රකාශ කිරීමත් සමඟ ටෙල් අවිව් සහ ජෙරුසලම් නගරවල ගුවන් ප්‍රහාරක සිරින් නාද විය.
• කලාපය පුරා ගුවන් ගමන්වලට දැඩි බාධා එල්ල වී ඇති අතර, ලොව පුරා රජයන් මැදපෙරදිග සිටින තම පුරවැසියන් ගෙන්වා ගැනීමට කටයුතු කරමින් සිටී. ඕමානය, ඊජිප්තුව සහ සවුදි අරාබිය හරහා විශේෂ ගුවන් යානා යොදවා මෙම මෙහෙයුම් ක්‍රියාත්මක වේ.
• ඇමරිකානු ආරක්ෂක තත්ත්වය:
• ඉරානය විසින් දියත් කරනු ලබන දහස් ගණනක් වූ ‘එක් පසෙකට පමණක් ගමන් කරන’ (one-way attack drones) ප්‍රහාරක ඩ්‍රෝන යානා සියල්ලම බිම හෙළීමට තමන්ට නොහැකි විය හැකි බව ඇමරිකානු ඉහළ පෙළේ හමුදා නිලධාරීන් කොන්ග්‍රසයට දැනුම් දී ඇත. බොහෝ ප්‍රහාර ව්‍යර්ථ කළ හැකි වුවද, සමස්ත ප්‍රහාර මාලාවම පාලනය කිරීම අසීරු බව ජෙනරාල් ඩෑන් කේන් පවසා තිබේ.
• මේ අතර, ඉරානය සමඟ යුද්ධය දිගටම කරගෙන යාමට පෙර කොන්ග්‍රසයේ අවසරය ලබා ගැනීමට ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ට බල කරන යෝජනාවක් සෙනෙට් සභාවේ රිපබ්ලිකන් පාක්ෂිකයන් විසින් පරාජය කරන ලදී.
• මානුෂීය බලපෑම සහ බලශක්ති අර්බුදය:
• ඉරාන දැරියන්ගේ පාසලකට එල්ල වූ බෝම්බ ප්‍රහාරයකින් පුද්ගලයන් 175 දෙනෙකු මිය යාම සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකාවේ මැදිහත්වීම පිළිබඳව එල්ල වන චෝදනා ධවල මන්දිරය ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. මේ පිළිබඳව පෙන්ටගනය පරීක්ෂණ පවත්වන බව ආරක්ෂක ලේකම් පීට් හෙග්සෙත් ප්‍රකාශ කළේය. මෙම යුද්ධය තවත් සති අටක් පමණ පැවතිය හැකි බවත්, ඉරානය පරාජය කිරීමට අවශ්‍ය සියලු යුධෝපකරණ ඇමරිකාව සතුව ඇති බවත් ඔහු වැඩිදුරටත් පැවසීය.
• බලශක්ති වෙළඳපොළට එල්ල වන බලපෑම තාවකාලික බවත්, ඇමරිකානු හමුදා අරමුණු වෙනුවෙන් එය “සුළු මිලක්” බවත් බලශක්ති ලේකම් ක්‍රිස් රයිට් පවසා ඇත. කෙසේ වෙතත්, හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා නාවික ගමනාගමනය අඩාල වීම හේතුවෙන් ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් සහ ගෑස් මිල ඉහළ ගොස් තිබේ. මෙම පිරිවැය පාලනය කිරීම සඳහා බලශක්ති අපනයනය කරන නෞකාවලට නාවික ආරක්ෂාව සැපයීමට ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් පොරොන්දු වී ඇත.