රිචඩ් ෆයි(න්)මන් යනු මෑත කාලයේ ජීවත් වූ විශිෂ්ටතම භෞතික විද්‍යාඥයෙක්. ක්වොන්ටම් ඉලෙක්ට්‍රොගතිකය ගැන කළ මූලික පර්යේෂණ නිසා 1965 දී ඔහුට නොබල් ත්‍යාගය හිමි වුණා. විද්‍යාව විතරක් නොවේයි අනෙක් ඕනැම කාරණයක් ගැන දැන ඉගෙන ගතයුතු ශිල්පක්‍රම ගැන ඔහු කළ අපූරු කෙටි විස්තර කිරීම් කිහිපයක් යූටියුබ්වල එනවා (ඉන් එකක් මේ ලිපිය අවසානයේ ඇති. ) පහත පළ වන්නේ ඒ වීඩියෝවේ දී ඔහු කියන දේවල්වල සම්පූර්ණ සිංහල පරිවර්තනයක්. පාඩම් කොට මතක තබා ගැනීමට උපදෙස් දෙනවා වෙනුවට හිත් කාවදින ලෙස ඉගෙන ගන්නා හැටි අපේ පාසැල්වල උගන්වන්නේ නැතිතාක් හොඳින් ඉගෙනගත් අය බිහිවීමට තියෙන ඉඩකඩ අඩුයි. ෆයින්මන් සිය ශිල්ප ක්‍රමය විස්තර කලේ මෙසේයි

ඔබ දන්නවද, මම ගොඩක් වෙලාව අරගෙන කල්පනා කළා අපි කොහොමද හිතන්නේ කියන එක ගැන. හැබැයි මේක අර වියුක්ත දාර්ශනික විදියට නෙවෙයි, ප්‍රායෝගික විදියට. අපි කොහොමද හරියටම දැනගන්නේ අපි යමක් ඇත්තටම තේරුම් ගත්තද කියලා? මොකද මෙතන පුදුම දෙයක් තියෙනවා. අපි ගොඩක් දෙනෙක් හිතාගෙන ඉන්නේ අපිට යම් යම් දේවල් තේරෙනවා කියලා, හැබැයි ඇත්තටම බැලුවොත් අපිට ඒ ගැන මෙලෝ අවබෝධයක් නැහැ.

මම කියන දේ පැහැදිලි කරන්නම්. අවුරුදු කිහිපයකට කලින් මම රෑ කෑමක හිටියා. එතන හිටපු කෙනෙක් මගෙන් ඇහුවා ශීතකරණයක් (refrigerator) වැඩ කරන්නේ කොහොමද කියලා පැහැදිලි කරන්න කියලා. ඉතින්, මම භෞතික විද්‍යාඥයෙක්නේ. මම මේක දැනගෙන ඉන්න ඕනනේ, හරිද?

ඉතින් මම පටන් ගත්තා ‘තාප ගති විද්‍යාව’ (thermodynamics), ‘තාප පොම්ප’, ‘සම්පීඩන චක්‍ර’ වගේ තාක්ෂණික වචන පාවිච්චි කරලා විස්තර කරන්න. හැබැයි මම එකපාරටම කතාව මැදදී නැවතුණා. මොකද මට අපහසුතාවක් දැනෙන දෙයක් හිතුණා. මම පාවිච්චි කළේ මම දන්න වචන තමයි, ඒක ඇත්ත. හැබැයි මම ඇත්තටම කිසිම දෙයක් පැහැදිලි කරලා නැහැ. මම කරලා තියෙන්නේ කටපාඩම් කරපු දේවල් ටිකක් කියවපු එක විතරයි. මගෙන් ප්‍රශ්නේ අහපු කෙනා පොඩි ළමයෙක් වුණා නම්, එහෙම නැත්නම් භෞතික විද්‍යාව ගැන මුකුත්ම දන්නේ නැති කෙනෙක් වුණා නම්, එයාට මේ කියපු කිසිම දෙයක් තේරෙන්නේ නැහැ.

ඒක මට ලොකු කරදරයක් වුණා. මට එහෙම හිතුණේ, ‘යම් දෙයක නම දැනගැනීමයි’, ‘ඒ දේ ගැන ඇත්තටම දැනගැනීමයි’ කියන දෙක මම පටලවාගෙන හිටපු නිසා. මේක නිතරම වෙන දෙයක්. අපි අලුත් වචන ඉගෙන ගන්නවා. අපි සූත්‍ර (formulas) ඉගෙන ගන්නවා. අපි රටාවන් අඳුරගන්න ඉගෙන ගන්නවා. ඊට පස්සේ අපි හිතනවා මේ ඔක්කොම දැනගත්තම අපිට ඒ දේ ‘තේරුණා’ කියලා.

හැබැයි අවබෝධය කියන්නේ ඒකට නෙවෙයි. ඔය ලොකු ලොකු වචන ටික අයින් කළාම ඉතුරු වෙන දේ තමයි නියම අවබෝධය කියන්නේ.

ඉතින් මම පටන් ගත්තා මම යමක් ඉගෙන ගන්න විදිය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කරන වැඩක් කරන්න. මම පටන් ගත්තා ‘උගන්නනවා වගේ රඟපාන්න’. මම මේ කියන්නේ මම අලුත් දෙයක් ඉගෙන ගන්න ඕන වුණාම පන්ති කාමරයක් ඉස්සරහට ගිහින් ඉගැන්නුවා කියන එක නෙවෙයි. මම කළේ ඊට වඩා සරල දෙයක්.

මට යම් අදහසක් තේරුම් ගන්න, ඇත්තටම තේරුම් ගන්න ඕන වුණාම, මම කරන්නේ හිස් කොළයක් ගන්නවා. අරගෙන මම ඒක ගැන පැහැදිලි කිරීමක් ලියනවා, හරියට මම ඒ විෂය ගැන මෙලෝ දෙයක් දන්නේ නැති කෙනෙක්ට උගන්නනවා වගේ. තවත් භෞතික විද්‍යාඥයෙක්ට නෙවෙයි, මගේ සහෘදයෙක්ටත් නෙවෙයි; තාප ගති විද්‍යාව, ගම්‍යතාවය, එන්ට්‍රොපිය වගේ වචන අහලවත් නැති කෙනෙක්ට. සමහර විට තාක්ෂණික දැනුමක් නැති, හැබැයි කුතුහලයක් තියෙන අවුරුදු 12ක විතර ළමයෙක්ට වගේ.

මෙන්න මේකයි වුණේ. හැම තිස්සෙම, වරදින්නේ නැතුවම, මම එක තැනක හිරවෙනවා. මම ලියාගෙන ලියාගෙන යනවා, මට මාර විශ්වාසයි මම මේක දන්නවා කියලා. ඊට පස්සේ එක තැනකදී මම ලියනවා “දැන් පද්ධතිය සමතුලිත තත්ත්වයට (equilibrium) පත් වෙනවා, මොකද…” කියලා. අන්න එතනදී මම නවතිනවා. මොකද? ඇයි ඒක සමතුලිත වෙන්නේ?

මම හිතාගෙන හිටියේ මම ඒක දන්නවා කියලා. හැබැයි මම ඒක සරල වචනවලින් කියන්න ගියාම, මට තේරුණා මම ඒක දන්නේ නෑ කියලා. මට ඒ ගැන දළ අදහසක් තිබුණා. මට සමීකරණ හදන්න ඒක පාවිච්චි කරන්න පුළුවන්. හැබැයි මට ඒක පැහැදිලි කරන්න බැහැ.

අන්න ඒ මොහොත, අර ඔයාට හිරවෙන අපහසු මොහොත තමයි ඉගෙනීමේ වැදගත්ම මොහොත. මොකද අන්න එතනදී තමයි ඔයා හොයාගන්නේ ‘ඔයා ඇත්තටම දන්න දේ’ සහ ‘ඔයා දන්නවා කියලා හිතාගෙන ඉන්න දේ’ අතර වෙනස. ගොඩක් අය මේ මොහොත මගහරිනවා. එයාලට මේ බාධාව ආවම එයාලා හිතනවා “ආ මම මේක ඇති වෙන්න දන්නවනේ” කියලා. එහෙම නැත්නම් “මට මේක ඔච්චර ගැඹුරට දැනගන්න ඕන නෑනේ” කියලා එයාලා ඉස්සරහට යනවා.

හැබැයි ඒක වැරදියි. අන්න ඒ බාධාව එන තැන තමයි නියම ඉගෙනීම පටන් ගන්නේ.

මට එහෙම බාධාවක් ආවම මම කරන දේ හරි සරලයි. මම ආපහු මූලාශ්‍රයට යනවා. මම ආයෙත් පොත (textbook) පෙරලනවා. මම තේරුම් ගත්තා කියලා හිතපු කොටස ආපහු කියවනවා. හැබැයි දැන් මම කියවන්නේ වෙනස් විදියකට. මම කියවන්නේ තොරතුරු එකතු කරගන්න නෙවෙයි. මම කියවන්නේ අර මට මග ඇරුණු හිඩැස පුරවගන්න. මම කියවන්නේ මගේ හිතේ ප්‍රශ්නයක් තියාගෙන. අන්න ඒකෙන් ලොකු වෙනසක් වෙනවා.

බලන්න, ඔයා මුල් පාරට යමක් ඉගෙන ගද්දී, ඔයා බලන්නේ හැම දෙයක්ම එකපාරට ඔලුවට දාගන්න. ඒක දරාගන්න අමාරුයි. හැබැයි ඔයා නිශ්චිත ප්‍රශ්නයක් එක්ක ආපහු ගියොත්, උදාහරණයකට “ඇයි මේ පද්ධතිය සමතුලිත වෙන්නේ?” කියලා හිතාගෙන ගියොත්, ඔයා හරියට හෝඩුවාවක් හොයන රහස් පරීක්ෂකයෙක් වගේ වෙනවා. ඔයා දන්න දේවල් ටික පහු කරගෙන යනවා, එකපාරටම ඔයාට පේනවා ඔයාගේ ප්‍රශ්නෙට උත්තරේ තියෙන වාක්‍යය හරි ඡේදය හරි. ඒක කැපිලා පේනවා. දැන් ඔයාට ඒක හොඳට තේරෙනවා මොකද ඔයාට ඒකේ අවශ්‍යතාවයක් තිබුණනේ.

ඊට පස්සේ මම ආපහු අර හිස් කොළේට ගිහින් ආයේ ලියන්න උත්සාහ කරනවා. තව ටිකක් ඉස්සරහට යනවා, ආයෙත් කොහේ හරි හිරවෙනකම්. එතකොට මම ආපහු පොතට යනවා. සරල භාෂාවෙන් කාටවත් තේරෙන්න මුල ඉඳන් අගටම ඒක ලියාගන්න පුළුවන් වෙනකම් මම මේක දිගටම කරනවා.

දැන් ඔයාට හිතෙයි මේක මාර කම්මැලි වැඩක්නේ කියලා. ඔව් සමහර වෙලාවට එහෙම තමයි. හැබැයි මම හොයාගත්ත දේ මේකයි. ගොඩක් අය පාඩම් කරන විදියට වඩා මේ ක්‍රමය ඇත්තටම වේගවත්. මොකද ගොඩක් අය පොත්, නෝට්ස් කීප සැරයක් කියවනවා, හයිලයිට් කරනවා, ෆ්ලෑෂ් කාඩ්ස් හදනවා, කටපාඩම් කරන්න බලනවා. එයාලා පැය ගණන් මහන්සි වෙනවා, හැබැයි අන්තිමේදී එයාලා ඇත්තටම දේ තේරුම් අරන් නැහැ. එයාලට වෙලා තියෙන්නේ, ඒ කරුණු ටික දැක්කම අඳුරගන්න පුළුවන් මට්ටමට පුරුදු වෙලා විතරයි.

හැබැයි ඔයා මේ ක්‍රමය පාවිච්චි කළොත්, ඒ කියන්නේ ඔයාටම බල කරගත්තොත් ඒ දේ ඔයාගේම වචනවලින් විස්තර කරන්න, ඔයා කරන්නේ ඊට වඩා බලවත් දෙයක්. ඔයා වෙන කෙනෙක්ගේ පැහැදිලි කිරීමක් කටපාඩම් කරනවා නෙවෙයි. ඔයා ඔයාගේම අවබෝධය මුල ඉඳලම ගොඩනගනවා. අන්න ඒ වගේ අවබෝධයක් ඔලුවෙ රැඳෙනවා. විභාගෙ ඉවර වෙලා සතියකින් ඒක අමතක වෙන්නේ නැහැ. ඒක ඔයා හිතන පතන විදියේම කොටසක් බවට පත් වෙනවා.

මම විද්‍යාවට සම්බන්ධ නැති උදාහරණයක් දෙන්නම්. මොකද මේක විද්‍යාවට විතරක් නෙවෙයි හැම දේටම අදාළයි. හිතන්න ඔයාට දැනගන්න ඕන ‘ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය’ (democracy) ක්‍රියාත්මක වෙන්නේ කොහොමද කියලා. නිකන් අර්ථ දැක්වීම නෙවෙයි, ඒක තත්පර 10න් හොයාගන්න පුළුවන්නේ. මම කියන්නේ ඇත්තටම තේරුම් ගන්න ඕන නම්. ඔයා කොහොමද ඒක කරන්නේ?

ඔයාට පුළුවන් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ගැන පොත් කියවන්න. බලතල බෙදීම, නියෝජිත ආණ්ඩුක්‍රම වගේ දේවල් ඉගෙන ගන්න පුළුවන්. එතකොට ඔයාට හිතෙයි ඔයාට ඒක තේරෙනවා කියලා.

හැබැයි මේක කරලා බලන්න. හිස් කොළයක් අරගෙන, හිතින් මවාගත්ත කෙනෙක්ට තේරුම් කරලා දෙන්න උත්සාහ කරන්න ඇයි ඒකාධිපති පාලනයකට වඩා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය හොඳ කියලා. දේශපාලන බර වචන දාන්නේ නැතුව, නායකයින්ගේ කියමන් දාන්නේ නැතුව. ඔයාගේම වචනවලින් මූලික සිද්ධාන්ත පාවිච්චි කරලා පැහැදිලි කරන්න.

ඔයා ලියයි, “ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය හොඳයි මොකද මිනිස්සු තමන්ගේ නායකයෝ තෝරගන්නේ ඡන්දෙන්” කියලා. හරි, ඒත් ඇයි ඒක හොඳ? “මොකද එතකොට නායකයෝ මිනිස්සුන්ට ඕන දේ කරන්න ඕනනේ”. ඇත්තටම එහෙම වෙනවද? පත් වුණාට පස්සේ මිනිස්සුන්ට ඕන දේ නොකර ඉන්න එයාලට බැරි ඇයි? “ඊළඟ පාර ඡන්දෙන් පරද්දන්න පුළුවන්නේ”. හැබැයි එයාලා ඡන්දෙන් පරදින්නේ නැති වෙන්න නීති වෙනස් කළොත්? එහෙම කරන එක නවත්තන්නේ කවුද?

දැන් තේරෙනවද මොකද වෙන්නේ කියලා? ඔයා හිඩැස් හොයාගන්නවා. අන්න ඒ හිඩැස් ඇතුළේ තමයි වැදගත් ප්‍රශ්න තියෙන්නේ. ඇයි අපිට ස්වාධීන අධිකරණයක් ඕන වෙන්නේ? ඇයි මාධ්‍ය නිදහස වැදගත් වෙන්නේ? ඇයි සාමකාමීව බලය මාරු වීමක් අවශ්‍ය වෙන්නේ? මේවා නිකන් අදහස් නෙවෙයි. ඔයා මුල ඉඳන් මේ සංකල්පය ගොඩනගද්දී මතු වෙන ප්‍රශ්නවලට විසඳුම් තමයි මේවා. ඉතින් ඔයා මේ ප්‍රශ්න එක්ක ඔට්ටු වෙලා, ඊට පස්සේ ගිහින් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ගැන කියෙව්වොත්, කලින් නොතේරුණු විදියට හැමදේම පැහැදිලි වෙයි. ඔයා කරුණු කටපාඩම් කරනවා නෙවෙයි, ඒක හැදිලා තියෙන්නේ ඇයි කියලා ඔයාට තේරෙනවා.

අන්න ඒක තමයි ‘දෙයක් ගැන නම දැනගැනීමයි’, ‘ඒ දේ ගැන ඇත්තටම දැනගැනීමයි’ අතර වෙනස. නම දැනගන්න එක ලේසියි. ඒ දේ ගැන දැනගන්න එකට මහන්සි වෙන්න ඕන. හැබැයි ඒ මහන්සියෙන් තමයි ඔයා ඇත්තටම දියුණු වෙන්නේ.

මේකේ තව වැදගත් කොටසක් තියෙනවා. ඔයා සරල භාෂාවෙන් යමක් පැහැදිලි කරන්න ගියාම ඔයාට බැහැ තාක්ෂණික වචන (jargon) පිටිපස්සේ හැංගෙන්න. තාක්ෂණික වචන ප්‍රයෝජනවත්, විශේෂඥයින්ට ඉක්මනට අදහස් හුවමාරු කරගන්න ඒවා උදව් වෙනවා. හැබැයි ඒක උගුලක් වෙන්නත් පුළුවන්. මොකද ඔයාට වචන හුරු වුණාම ඔයා හිතාගන්නවා ඔයාට විෂය කරුණුත් තේරෙනවා කියලා.

මගේ ක්ෂේත්‍රයෙන් උදාහරණයක් දෙන්නම්. ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේදී අපි කතා කරනවා ‘තරංග ශ්‍රිත බිඳ වැටීම’ (wave function collapse) ගැන. සිසුන් මේ වචනය ඉගෙන ගන්නවා. සමීකරණ වලට දානවා. විභාග පාස් වෙනවා. හැබැයි එයාලගෙන් ඇහුවොත් ඇත්තටම මේකෙන් අදහස් වෙන්නේ මොකක්ද, භෞතිකව වෙන්නේ මොකක්ද කියලා… ගොඩක් අයට කියාගන්න බැහැ. මොකද එයාලා වචනය පාවිච්චි කරන්න ඉගෙන ගත්තට ඇත්තටම එතන වෙන දේ ගැන මනෝරූපයක් හදාගෙන නැහැ.

මේක හැම ක්ෂේත්‍රයකම වෙනවා. වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී දොස්තරලා කියනවා ‘idiopathic conditions’ කියලා. ඔයා දන්නවද ‘idiopathic’ කියන්නේ මොකක්ද කියලා? ඒකේ තේරුම ‘අපි දන්නේ නෑ මේකට හේතුව මොකක්ද’ කියන එක. හැබැයි ‘අපි දන්නේ නෑ’ කියනවට වඩා අර වචනේ කිව්වම හෙන ගැඹුරුයි වගේනේ. ව්‍යාපාරික ලෝකෙ අය කියනවා ‘synergy’, ‘optimization’ වගේ වචන. ඕවගේ ඇත්ත තේරුම මොකක්ද? ගොඩක් වෙලාවට නිශ්චිත අර්ථයක් නෑ. ඒවා නිකන් තමන් හරියට හිතලා බලන්නේ නැතුව පාවිච්චි කරන පහසු වචන ටිකක් විතරයි.

ඔයාට සිද්ධ වුණොත් මේ තාක්ෂණික වචන නැතුව දේවල් පැහැදිලි කරන්න, ඔයාට ඔය වගේ බොරු කරන්න බැහැ. ඇත්තටම වෙන්නේ මොකක්ද කියලා ඔයා තේරුම් ගන්නම වෙනවා. සරලව කියන්න බැරි නම්, ඒකෙන් අදහස් වෙන්නේ ඔයා හිතන තරම් හොඳට ඔයා ඒක දන්නේ නෑ කියන එකයි.

මම මේකත් කියන්න ඕන, මේක හරිම නිහතමානී අත්දැකීමක්. මම මේක මුලින්ම පටන් ගත්තම මම පුදුම වුණා මම දන්නවා කියලා හිතාගෙන හිටපු කොච්චර දේවල් මම හරියට දන්නේ නැද්ද කියලා දැකලා. මම භෞතික විද්‍යාඥයෙක්. මම සම්මාන දිනලා තියෙනවා. විශ්වවිද්‍යාලවල උගන්නලා තියෙනවා. ඒ වුණාට මූලික සංකල්ප සරලව ලියන්න ගියාම මම දැක්කා මගේ දැනුමේ කොච්චර හිඩැස් තියෙනවද කියලා.

හැබැයි ඒක හොඳයි. ඒක තමයි වෙන්න ඕන. අරමුණ වෙන්න ඕන අපි හරි දක්ෂයි කියලා හිතාගන්න එක නෙවෙයි. අරමුණ වෙන්න ඕන ඇත්තටම වැඩේ පුළුවන් වෙන එක. ඒ හැකියාව එන්නේ තමන් දන්න දේ සහ නොදන්න දේ ගැන තමන් එක්කම අවංක වුණාම.

මම තව දෙයක් දැක්කා මේ විදියට ඉගෙන ගද්දී. ඔයා යමක් සරලව පැහැදිලි කරන්න පුළුවන් තරමට ගැඹුරට තේරුම් ගත්තම, ඔයාට පේන්න ගන්නවා කලින් නොදැක්ක සම්බන්ධතා. ඔයා දකිනවා එකම මූලධර්මය විවිධ තැන්වල පාවිච්චි වෙනවා කියලා. ශීතකරණයක් වැඩ කරන විදියයි, AC එකක් වැඩ කරන විදියයි, තාප එන්ජිමක් වැඩ කරන විදියයි අතර ලොකු වෙනසක් නැහැ. ඒ ඔක්කොම කරන්නේ එකම මූලධර්ම පාවිච්චි කරලා ශක්තිය එහා මෙහා කරන එක.

ඔයා ඒ මූලික දේවල් තේරුම් ගත්තම, හැම පුංචි දෙයක්ම කටපාඩම් නොකර අලුත් අවස්ථාවන් තේරුම් ගන්න ඔයාට පුළුවන් වෙනවා. මේකට තමයි මිනිස්සු කියන්නේ ‘මූලධර්ම මගින් සිතීම’ (first principles thinking) කියලා. මම ඔය වචනෙට එච්චර කැමති නෑ මොකද ඒක හෙන ලොකු වචනයක් වගේනේ. ඒකෙන් කියන්නේ සරලවම, මූලික දේවල් හොඳට තේරුම් ගත්තම අනිත් හැම දේම ලේසි වෙනවා කියන එකයි.

සිසුන් මගේ ළඟට ඇවිත් කියනවා, “මහාචාර්යතුමනි, මම මේ පාඩම තුන් පාරක් කියෙව්වා ඒත් මට තේරෙන්නේ නෑනේ” කියලා. එතකොට මම අහනවා “ඔයා උත්සාහ කළාද ඒක ඔයාගේ වචනවලින් ලියලා පැහැදිලි කරන්න?” කියලා.

ගොඩක් වෙලාවට එයාලා එහෙම කරලා නැහැ. එයාලා හිතන්නේ කියවන එක තමයි ඉගෙන ගන්නවා කියන්නේ කියලා. ඒත් කියවනවා කියන්නේ පළවෙනි පියවර විතරයි. අවබෝධය එන්නේ ඒ කරුණු එක්ක ගැටිලා, පොරබදලා, තමන්ගේ මනස ඇතුළේ ඒක ප්‍රතිනිර්මාණය කරගත්තම. සමහර වෙලාවට එයාලා කියනවා “ඒත් මම තාම ඒක පැහැදිලි කරන්න තරම් දන්නේ නෑනේ” කියලා. මම කියනවා “අන්න ඒ නිසාම තමයි ඔයා පැහැදිලි කරන්න උත්සාහ කරන්න ඕන” කියලා. මොකද පැහැදිලි කරන්න යද්දී තමයි ඔයා දන්නේ නැති දේවල් මොනවද කියලා අතැඹුලක් වගේ පේන්නේ.

ඔයා යමක් තේරුම් ගන්නකම් ඉඳලා පැහැදිලි කරන්න යනවා නෙවෙයි, ඔයා පැහැදිලි කරන්නේ ඒක තේරුම් ගන්න ඕන නිසා. අර කියමනක් තියෙන්නේ, ‘උගන්නන්න පුළුවන් වෙනකම් ඔයා යමක් හරියට දන්නේ නෑ’ කියලා. මම කියන්නේ ඊටත් එහාට ගිහින්, ඔයාගේ භාෂාව නොදන්න, ඔයාගේ දැනුම නැති කෙනෙක්ට උගන්නන්න පුළුවන් වෙනකම් ඔයා ඒක හරියට දන්නේ නෑ. අන්න ඒකයි පරීක්ෂණය.

මේකේ තියෙන ලස්සනම දේ දන්නවද? මේක අධ්‍යාපනයට විතරක් නෙවෙයි ඕනම දේකට පාවිච්චි කරන්න පුළුවන්. ඔයාගේ වාහනේ වැඩ කරන විදිය, ආර්ථිකය වැඩ කරන විදිය, අන්තිමට ඔයාගේ බිරිඳ එක්ක තියෙන සම්බන්ධය වැඩ කරන විදිය තේරුම් ගන්න වුණත් මේක පාවිච්චි කරන්න පුළුවන්. තේරුම් ගන්න වටින ඕනම දෙයක්, සරල වචනවලින් පැහැදිලි කරන්න උත්සාහ කරන එක වටිනවා.

තව එක දෙයක් මම දැකලා තියෙනවා. ඔයා මේ විදියට දේවල් පැහැදිලි කරද්දී, ඔයා හදාගන්න විස්තර කිරීම පොතේ තියෙන විදියට වඩා වෙනස් වෙන්න පුළුවන්. ඒක වැරදි නැහැ, වෙනස් විතරයි. ඔයා වෙන කෝණයකින් බලනවා, වෙන උදාහරණ ගන්නවා. ඒක හොඳයි. ඇත්තටම ඒක ගොඩක් හොඳයි මොකද ඒ පැහැදිලි කිරීම ඔයාගේ. ඔයා තමයි ඒක හැදුවේ. ඒකේ හැම කෑල්ලක්ම එතන තියෙන්නේ ඇයි කියලා ඔයා දන්නවා මොකද ඒවා තිබ්බේ ඔයා නිසා.

මේක සාමාන්‍ය අධ්‍යාපන ක්‍රමයට සම්පූර්ණයෙන්ම විරුද්ධ දෙයක්. සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනයේදී වෙන්නේ වෙන කෙනෙක්ගේ අවබෝධයක් ඔයාට පැකට් කරලා දෙන එක. ‘මේක කියවන්න’, ‘අරක කටපාඩම් කරන්න’, ‘මේ විදියට හිතන්න’. හැබැයි අවබෝධය කියන එක එහෙම හුවමාරු කරන්න බැහැ. ඔයාට බැහැ තව කෙනෙක්ගේ අවබෝධයක් කෙලින්ම ඔයාගේ මොළේට ඩවුන්ලෝඩ් කරගන්න. ඔයාට සිද්ධ වෙනවා ඔයාගේම අවබෝධයක් හදාගන්න.

මෙහෙම හිතන්න. මට ඔයාට උයන්න උගන්නන්න ඕන නම්, මට පුළුවන් රෙසිපි (recipes) ටිකක් දෙන්න. මොන දේවල්ද දාන්නේ, මොන උෂ්ණත්වයේද තියන්නේ, කොච්චර වෙලා උයනවද කියලා හරියටම කියන්න පුළුවන්. ඔයා ඒ උපදෙස් ඒ විදියටම කළොත් රස කෑමක් හැදෙයි. හැබැයි ඔයා ඇත්තටම උයන්න දන්නේ නැහැ. මොකද එක අමුද්‍රව්‍යයක් අඩු වුණොත්, නැත්නම් උඳුන රත් වෙනවා වැඩි වුණොත්, එහෙම නැත්නම් දෙගුණයක් හදන්න වුණොත් ඔයාට කරගන්න දෙයක් නැති වෙනවා.

හැබැයි මම ඔයාට ඉගැන්නුවොත් රස්නය නිසා ප්‍රෝටීන් වෙනස් වෙන්නේ කොහොමද, ලුණු දැම්මම රස වැඩි වෙන්නේ කොහොමද, මේදය මගින් සුවඳ රඳවා ගන්නේ කොහොමද වගේ මූලධර්ම ටික… එතකොට ඔයාට පුළුවන් තනියම වැඩේ කරගන්න. ඔයාට අලුත් දේවල් හදන්න පුළුවන්, මගේ රෙසිපි ඕන වෙන්නේ නැහැ.

මේ ඉගෙනීමේ ක්‍රමයෙන් වෙන්නේ අන්න ඒකයි. ඒකෙන් මූලධර්ම උගන්නනවා. පියවර කටපාඩම් කරනවා වෙනුවට දේවල් ඇත්තටම සිද්ධ වෙන්නේ කොහොමද කියලා තේරුම් ගන්න ඒකෙන් බල කරනවා.

මේක විෂයයන් ඉගෙන ගන්න විතරක් නෙවෙයි ජීවත් වෙන්නත් වැදගත්. මොකද ජීවිතේ අපිට මුණගැහෙන ප්‍රශ්න පොත්වල ලියලා නැහැ. අලුත් ගැටළු, නොහිතපු අභියෝග එනවා. ඔයා ජීවිත කාලෙම කළේ වෙන අයගේ විසඳුම් කටපාඩම් කරන එක නම්, ඔයාට මේවට මුහුණ දෙන්න බැරි වෙනවා. හැබැයි ඔයා පුරුදු වෙලා හිටියොත් මුල ඉඳන් දේවල් ගොඩනගලා තේරුම් ගන්න, ඔයාට පුළුවන් ඕනම අලුත් දේකට මුහුණ දෙන්න.

මම හිතන්නේ අධ්‍යාපනය කියන්නේ අන්න ඒකට. ඔලුවට කරුණු පුරවන එක නෙවෙයි, විභාග පාස් කරන එක නෙවෙයි. හිතන්න, ප්‍රශ්න කරන්න, තේරුම් ගන්න, තමන් දන්න නොදන්න දේ ගැන අවංක වෙන්න උගන්නන එකයි අධ්‍යාපනය කියන්නේ.

ඒක පටන් ගන්නේ හරිම සරල තැනකින්. හිස් කොළයක් අරගෙන, තමන් හිතන තරම් හොඳට දේවල් දන්නේ නෑ කියලා පිළිගන්න කැමති වීමෙන්. එච්චරයි ඕන වෙන්නේ. වැරදෙන්න තියෙන කැමැත්ත, අසම්පූර්ණ වෙන්න තියෙන කැමැත්ත, දිගටම ඉගෙන ගන්න තියෙන කැමැත්ත.

මොකද රහස මේකයි. අපි හැමෝම තාම ඉගෙන ගන්නවා. ලෝකෙ ඉන්න දක්ෂම කෙනා වුණත් ගොඩක් දේවල් ගැන තාම ව්‍යාකූල වෙලා ඉන්නේ. වෙනසකට තියෙන්නේ සමහරු ඒක පිළිගන්නවා, සමහරු එහෙම නෑ වගේ ඉන්නවා. මම ජීවිත කාලෙම හිටියේ ව්‍යාකූල වෙලා. තාමත් එහෙමයි. හැබැයි මම ඒකට බය නෑ මොකද මම දන්නවා ඒක තාවකාලිකයි කියලා. මම දන්නවා මම හිස් කොළයක් අරන් සරලව පියවරෙන් පියවර ලියාගෙන ගියොත් කවදාහරි ඒක මට තේරුම් ගන්න පුළුවන් වෙයි කියලා. අද නොවේ නම් මේ සතියේ හරි.

අවබෝධය කියන්නේ මැජික් එකක් නෙවෙයි. ඒක උපතින් එන දෙයක් නෙවෙයි. ඒක මහන්සි වෙලා කරන වැඩක්. ඉවසීමෙන්, නිහතමානීව, අවංකව කරන වැඩක්. යමක් පැහැදිලි කරන්න උත්සාහ කරනවා, හිරවෙන තැන හොයාගන්නවා, ආපහු යනවා, ආපහු කරනවා… ඒක හරියටම වැටහෙනකම්ම කරනවා.

අන්තිමට ඒක හරියටම වැටහුණාම, සරලව පැහැදිලි කරන්න පුළුවන් වුණාම, අන්න ඒක තමයි ලෝකේ තියෙන හොඳම හැඟීම. ඒකෙන් ඔයා විශේෂ කෙනෙක් වෙන නිසා නෙවෙයි, ඔයා ඇත්ත දෙයක් කරපු නිසා. ඔයා ඔයාගේ ජීවිතේට යමක් එකතු කරගෙන. ඔයා වර්ධනය වෙලා. ඕනම වයසකදී ඕනම දේකට මේක කරන්න පුළුවන්. ඉගෙන ගන්න එක කවදාවත් නවතින්නේ නෑ. ඔයාට තියෙන්න ඕන අර හිස් කොළේ අතට අරන් ලියන්න පටන් ගන්න කැමැත්ත විතරයි.