කෘතිම වැහි ඇතිකිරීමේ ක්‍රියාවලියට විකල්පයක් ලෙස අඳුරු සූර්ය පැනල වල දැඩි උඩු සුළං ප්‍රවාහ තුළින් වැහි කුණාටු මොලවීමේ හැකියාව තිබේ.

තමන්ගේම කාලගුණයක් නිර්මාණය කළ හැකි ප්‍රමාණයට එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ සූර්ය ගොවිපළවල්  ළඟා වෙමින් තිබේ.KARIM SAHIB/AFP via Getty Images

සුවිශාල සූර්ය ගොවිපළවල වල දැඩි උඩු සුළං ප්‍රවාහ තුළින් වැහි කුණාටු මොලවීමේ හැකියාව සොයා බැලේ

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ,  තෙල්වලට වඩා ජලය වටින්නේය. එහි කාන්තාර-වාසී පදිංචිකරුවන්ගේ අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය මිල අධික ලවණහරණ යන්ත්‍රාගාර සහ සහ වර්ෂාපතනය මොලවාලීම සඳහා පාවී යන වලාකුළුවලට  ගුවන් යානා වලින් අංශු ඉසින්නාවූ කෘතිම වැහි ඇතිකිරීමේ ක්‍රියාවලීන් වලාකුළු බීජ කිරීමේ ව්‍යාපාර මත රඳා පවතී.

එහෙත්, ආකෘතිගත කිරීමේ නව අධ්‍යයනයකට අනුව, වැසි මොලවන්නැකු ඇවිස්සීම සඳහා තවත් ක්‍රමයක් තිබිය හැකිය: ඒ, තමන්ගේම කාලගුණය නිර්මාණය කරන නගර ප්‍රමාණයේ සූර්ය ගොවිපලය. අති විශාල ප්‍රදේස පුර පැතිරෙන අඳුරු සූර්ය පැනලවලි පරාවර්තනය වන තාපය, නිවැරදි තත්ත්‍වයේ දී, දස දහස් ගණනක ජනතාවට  ජලය සපයන වැසි කුණාටු ඇති කිරීමට තුඩු දෙන උඩුගත කිරීම්(upfrafts)හට ගැන්වීමට හේතු විය හැක. පසුගිය සතියේ Earth System Dynamics සඟරාවේ ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද මෙම කාර්යයට නායකත්වය දුන් Hohenheim විශ්ව විද්‍යාලයේ දේශගුණ විද්‍යාඥයෙකු වන Oලිවෙර් භ්‍රන්ච් පවසන්නේ “සමහර සූර්ය බලාගාර මේ වන විට නියම ප්‍රමාණයට පැමිණෙමින් තිබේ.  අපට මෙම බලපෑම ඇති කළ හැක්කේය යන්න සමහර විට විද්‍යා ප්‍රබන්ධ නොවන්න පුළුවනි” යනුවෙනි.

දේශගුණික විපර්යාස සඳහා ප්‍රධාන ප්‍රතිචාරයක් වන පුනර්ජනනීය බලශක්තිය කලාපීය කාලගුණ රටාවන් වෙනස් කළ හැකි ආකාරය අධ්‍යයනය කරන නැගී එන ක්ෂේත්‍රයක Branch සේවය කරයි. 2020 අධ්‍යයනයක දී, පර්යේෂකයන් සොයාගෙන ඇත්තේ සහරා කාන්තාරයේ වර්ග කිලෝමීටර මිලියන 1 කට වඩා වැඩි ප්‍රදේශයක පැතිරුණු හිතා ගැනීමට නොහැකි තරම් විශාල සූර්ය ගොවිපලවල් අදාල ප්‍රදේශබද වර්ෂාපතනය ඉහළ නංවා වෘක්ෂලතාදිය වර්ධනය වීමට හේතු විය හැකි බවයි. කෙසේවෙතත්, වාසි පැමිණෙන්නේ අවාසි ද සමග බව පර්යේෂකයෝ සොයා ගත්හ: සුළං රටා වෙනස් කිරීමෙන් සූර්ය ගොවිපලවල් මගින් නිවර්තන වැසි තීරු උතුරට තල්ලු කරයි. 2020 අධ්‍යයනයේ ප්‍රධාන කර්තෘ සහ Lund විශ්වවිද්‍යාලයේ දේශගුණ විද්‍යාඥයෙකු වන Zහෙන්ග්යඔ ළු පවසන්නේ “(සූර්ය ගොවිපලවල් මගින් ) ඒවා උතුරු දෙසට තල්ලු කරන්නේ නම්, එය Amazon වන ප්‍රදේශය සඳහා සුබආරංචියක් නොවන බවයි.

වඩාත් යථාර්ථවාදී ප්‍රමාණයේ සූර්ය ගොවිපලවලට  කාලගුණය වෙනස් කළ හැකිද යන්න බැලීමට Branch සහ ඔහුගේ සම-කතෘවරුන්ට අවශ්‍ය විය. එසේ කිරීම සඳහා, ඔවුන් ගොඩබිම මතුපිට වෙනස්වීම් වලට හේතු විය හැකි වායුගෝලීය පර්යේෂණ සඳහා එක්සත් ජනපද ජාතික මධ්‍යස්ථානය විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද ප්‍රමුඛ කාලගුණ ආකෘතියක් වෙත යොමු විය. ඔවුන් සූර්ය ගොවිපල ආකෘති කරගත්තේ ලැබෙන හිරු එළියෙන් 95% ක් අවශෝෂණය කරන කළු ක්ෂේත්‍ර ලෙස ය. සූර්ය ගොවිපල වර්ග කිලෝමීටර් 15 ඉක්ම වූ විට,  මතුපිටින් අවශෝෂණය වන තාපය වැඩි වීම, අවට ඇති සාපේක්ෂ පරාවර්තක වැලි හා සසඳන විට, වලාකුළු සෑදීමට හේතු වන උඩුගත කිරීම් හෝ සංවහනය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි වී ඇති බවයි.සංවහනය අනවසරයෙන් ඇතුළුවීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවීය, කෙසේ වෙතත්: වායුගෝලීය තෙතමනය ප්‍රභවයක් ද අවශ්‍ය වේ. පර්සියානු බොක්කෙන් තෙතමනය සහිත ඉහළ උන්නතාංශ සුළං ප්රමාණවත් බව ආකෘතිය පෙන්නුම් කළේය. තත්වයන් පරිණත වූ විට, ආකෘතිය සොයා ගන්නා ලදී, වර්ග කිලෝමීටර් 20 ක සූර්ය ක්ෂේත්රයක් වර්ෂාපතනය ඝන මීටර් 600,000 කින් පමණ වැඩි කරයි – මැන්හැටන් ප්‍රමාණයේ ප්‍රදේශයක් හරහා වැටෙන සෙන්ටිමීටර 1 ක වර්ෂාපතනයට සමාන වේ. එක් ග්‍රීෂ්ම ඍතුවකදී එවැනි වැසි 10 වතාවක් ඇති වූවා නම්, වසරකට 30,000කට වැඩි පිරිසකට ආධාර කිරීමට ප්‍රමාණවත් ජලය ලබා දෙනු ඇත.

නව කාර්යය අර්ථවත් වන අතර, එය “ඉතා උනන්දුකරවන සුලු” බව ලූ පවසයි. “ඒවා සැබෑ විසඳුමක් ඉලක්ක කරයි.” කෙසේ වෙතත්,  කනස්සල්ලට හේතුවන එක් කාරණයක් නම්, බොහෝ නිෂ්පාදකයින් ඒවා නිෂ්පාදනය කරන ලද සූර්ය පැනලවලට වඩා, විඩම්භනය කරන ලද සූර්ය පැනල අඳුරු වීමයි. සමහර වර්තමාන සූර්ය පැනල පරාවර්තක වන අතර ඒවා වටපිටාව සිසිල් කිරීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති බව ලූ පවසයි.

එසේ වුව ද, මෙම අදහස යම් අවස්ථාවක දී සැබෑ ලෝකයේ පරීක්ෂා කළ හැකිවනු ඇති බවට Branch බලාපොරොත්තු පළ කරයි. චීනයේ සහ වෙනත් තැන්වල පිහි‍ටුවීමට නියමිත බව අන්තර්ජාලය දක්වන සූර්ය ගොවිපල ප්රමාණවත් තරම් විශාල බව ඔහු පවසයි. ඒවා නිවැරදි ස්ථානවල ඉදිකර තිබේ නම්, පැනල් හැකිතාක් අඳුරු කිරීමටත්, පැනල් පේළි අතර ජොජෝබා පඳුරු(jojoba shrubs) වැනි නියඟයට ඔරොත්තු දෙන අඳුරු බෝග වගා කිරීමටත් වැඩි කාලයක් ගත නොවනු ඇත.

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය Branchගේ ආකෘති නිර්මාණය සඳහා අරමුදල් සපයන ලද නමුත් එය සැබෑ ලෝකයේ ක්‍රියාත්මක කිරීමට උත්සාහ කරයිද යන්න තවමත් පැහැදිලිව කිව නොහැකිය.

“සංවහනය ප්‍රශස්ත කිරීම වැනි සියලුම ප්‍රබල උපාය මාර්ගවල විභවයන් හෙවත්  ක්‍රියාත්මක කිරීමෙ හැකියාවන් අධ්‍යයනය කිරීමට රට කැපවී සිටී” යනුවෙන් වර්ෂා වර්ධන විද්‍යාව පිළිබඳ (Research Program for Rain Enhancement science) එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ   පර්යේෂණ වැඩසටහනේ අධ්‍යක්ෂ Alya Al Mazrouei පවසයි. කෙසේවෙතත්, මේ වන විට සෑම වසරකම මෙහෙයුම් 300 ක් පමණ සිදු කරමින් කෘතිම වැහි ඇති කිරීමේ(Cloud Seeding)  වැඩසටහන සඳහා රට දැඩිව කැපවී සිටින බව ඇය වැඩිදුරටත් පවසයි.

නැමීබියාව සහ මෙක්සිකෝවේ බජා අර්ධද්වීපය වැනි යෝජනා ක්‍රමය ක්‍රියාත්මක කලහැකි ලෝකයේ වෙනත් ප්‍රදේශ ශාඛාව සහ ඔහුගේ සගයන් විසින්හඳුනාගනු ලැබ ඇත. තවද ඔවුහු,  දැනට පවතින සූර්ය ගොවිපලවල ක්ෂේත්‍ර මිනුම් සමඟ හරස් පරීක්‍ෂා කිරීමෙන් ඔවුන්ගේ ආකෘතියේ සූර්ය පැනල විඩම්බනයන්හි යථාර්ථවාදී ස්වරූපය වැඩිදියුණු කිරීමට ද  උත්සාහ කරමින් සිටිති. අවසානයේදී, සූර්ය ගොවිපලවල වැසි ඇති කිරීමේ හැකියාව, ඒවා තව තවත් ඉදිකිරීම දිරිමත් කරනු ඇතැයි Branchබලාපොරොත්තු වේ. “විශාල සූර්ය ගොවිපළක් වර්ෂාපතනයක් ඇති කරන බවට  සාක්ෂි සැපයිය හැකි නම් එය, ඒවායේ(සූර්ය ගොවිපළ) ප්‍රමාණය වැඩි කිරීමට පෙළඹවීමක් ලබා දෙනු ඇත,” ඔහු පවසයි.

AAAS Science (06th February, 2024) හී පළවන Massive solar farms could provoke rainclouds in the desert  යන ලිපිය ඇසුරෙනි