මී මැස්සෙක් දෂ්ට කිරීම ප්‍රසන්න අත්දැකීමක් නොවේ. මී මැස්සෙක් දෂ්ට කළ විට ඇතිවන වේදනාවට වඩා දෙයක් එහි තිබෙනවා. එය මී මැසි ජනපදයක පැවැත්ම හා සන්නිවේදනය පිළිබඳව අපූරු කතාවක් කියනවා. මේ රහස ලොවට හෙළි කළේ කිසිදා මී මැස්සෙකු සියැසින් නොදුටු අන්ධ විද්‍යාඥයෙකු වීම විශේෂත්වයක්.
අන්ධ විද්‍යාඥයා සහ ඔහුගේ “ඇස්”
ස්විට්සර්ලන්ත ජාතික කීට විද්‍යාඥයෙකු වූ ෆ්‍රන්සුවා හියුබර් (François Huber) අන්ධ පුද්ගලයෙක්. එහෙත්, එම අභියෝගය මී මැස්සන්ගේ සංකීර්ණ ජීවිතය අධ්‍යයනය කිරීමට ඔහුට බාධාවක් වුණේ නැහැ. ඔහුගේ මේ ගවේෂණය සඳහා ඔහුගේ “ඇස්” බවට පත් වූයේ ඔහුගේ ආදරණීය බිරිඳ මාරි සහ විශ්වාසවන්ත සේවකයා වූ ෆ්‍ර්වා බර්නන්ස් ය. ඔවුන්ගේ උදව්වෙන් ඔහු 1792 දී මී මැස්සන් පිළිබඳ තම පුරෝගාමී සොයාගැනීම් ලොවට ඉදිරිපත් කළා.
ප්‍රහාරයේ ඇරඹුම
මී මැස්සෙකු දෂ්ට කළ පසු ක්ෂණයකින් තවත් මී මැස්සන් රංචුවක් පැමිණ ප්‍රහාරයට එක්වන බව හියුබර් හොඳින් නිරීක්ෂණය කර තිබුණා. ඔහු දැන සිටි කරුණක් තමයි, මී මැස්සෙකු දෂ්ට කළ විට, එහි විෂ දළය (stinger) සමෙහි සිරවී, එය ආපසු ගැනීමට දරන උත්සාහයේදී මී මැස්සාගේ ශරීරයෙන් ඉරී යන බව. මෙහි ප්‍රතිඵලය වන්නේ තම නිවහනට එල්ල වූ තර්ජනයක් ගැන අනෙක් මී මැස්සන්ට අනතුරු ඇඟවීම සඳහා තම ජීවිතය පූජා කළ ඒ නිර්භීත කෘමියාගේ මරණයයි.
නමුත් හියුබර්ගේ සිතේ ප්‍රශ්නයක් මතු වුණා. මේ සහායක සේනාව ආකර්ෂණය වන්නේ කෙසේද? තම ජනපදයට තර්ජනයක් ඇති බවට ඔවුන්ට පණිවිඩය ලැබෙන්නේ කොහොමද?
සරල පරීක්ෂණය සහ පුදුම එළිදරව්ව
මේ ප්‍රශ්නයට පිළිතුර සොයා ගැනීමට හියුබර් සරල නමුත් ඉතා සූක්ෂම පරීක්ෂණයක් සැලසුම් කළා. ඔහු තම සහායකයාට උපදෙස් දුන්නේ මී මැස්සන්ගෙන් විෂ දළ පමණක් වෙන් කරගෙන, ඒවා මී වදයක් අසල තබන ලෙසයි.
ප්‍රතිඵලය විශ්මයජනක වුණා! කිසිදු මී මැස්සෙකු හෝ වෙනත් සතුරෙකු ඒ අසල නොමැති වුවත්, මී මැසි රංචුවක් මී වදයෙන් පිටතට පැමිණ කෙළින්ම අර විෂ දළ වෙතට ගොස් ඒවාට ප්‍රහාර එල්ල කරන්නට පටන් ගත්තා. 🐝
මෙයින් ඔප්පු වූයේ ප්‍රහාරය සඳහා වන රසායනික සංඥාව නිකුත් වන්නේ වෙන කොහෙන්වත් නොව, මී මැස්සාගේ ශරීරයෙන් වෙන් වූ අර විෂ දළයෙන්ම බවයි. නූතන විද්‍යාවට අනුව, මෙම සංඥාව “අනතුරු ඇඟවීමේ ෆෙරමෝන” (alarm pheromones) ලෙස හඳුන්වන අතර, එය අනෙක් මී මැස්සන්ට සතුරා සිටින ස්ථානය පෙන්වා දෙන අතර ඔවුන්ව ප්‍රහාරයට පොළඹවයි.
තම ශාරීරික දුබලතාවය නොතකා, විද්‍යාත්මක කුතුහලයෙන් සහ තම සහායකයන්ගේ උදව්වෙන් හියුබර් සිදු කළ මෙම සොයා ගැනීම, මී මැස්සන්ගේ සංකීර්ණ සන්නිවේදන රටා පිළිබඳව ලෝකයට හෙළි කළ ඉතා වැදගත් පියවරක් වුණා.