පරිණාමය යනු කාලයත් සමඟ ජීවී විශේෂ වෙනස්වීම්වලට ලක්වී, අතු බෙදී, නව ජීවී විශේෂ බිහිවීමේ ක්රියාවලියයි. බොහෝ දෙනෙක් පරිණාමය සහ ස්වභාවික වරණය යනු එකක් ලෙස වරදවා වටහා ගත්තද, මේ දෙක අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇත. පරිණාමය යනු එම ඓතිහාසික වෙනස්වීමයි. ස්වභාවික වරණය යනු එම වෙනස ඇති කළ හැකි එක් ප්රධාන යාන්ත්රණයකි. පසුගිය වසර කිහිපය තුළ, පරිණාමීය ජීව විද්යා ක්ෂේත්රය විශාල දියුණුවක් ලබා ඇති අතර, පරිණාමයට හේතු සහ එහි ප්රතිවිපාක පිළිබඳව බොහෝ දේ අප ඉගෙනගෙන ඇත.
අපගේ පරිණාමීය දැනුමේ ප්රධාන කුළුණු දෙකකි:
- ඓතිහාසික වාර්තාව: ෆොසිල වාර්තා සහ විවිධ ජීවීන් අතර ඇති පරිණාමික සබඳතා (වර්ගීකරණ ඉතිහාසය) අධ්යයනයෙන් අපට පරිණාමයේ රටාව තේරුම් ගත හැකිය.
- ක්රියාවලිය පිළිබඳ අධ්යයනය: ස්වභාවික වරණය වැනි ක්රියාවලීන් පරිණාමය ඇති කරන්නේ කෙසේදැයි අධ්යයනය කිරීම.
වර්තමානයේ විද්යාඥයන් තේරුම් ගෙන ඇත්තේ, ඩාවින් සිතුවාට වඩා ඉතා වේගයෙන් පරිණාමය සිදුවිය හැකි බවයි. මේ නිසා, අපට සැබෑ කාලය තුළම පරිණාමීය පර්යේෂණ සිදුකිරීමේ හැකියාව ලැබී තිබේ.
පාරිභාෂික ශබ්ද මාලාව
- පරිණාමය (Evolution): වෙනස්කම් සහිත සම්භවය; කාලයත් සමඟ ජීවී විශේෂ පරිවර්තනය වීම, විශේෂයක් තුළ සිදුවන වෙනස්කම් මෙන්ම නව විශේෂ බිහිවීම ද මෙයට ඇතුළත් වේ.
- ස්වභාවික වරණය (Natural Selection): යම් කිසි විශේෂ ලක්ෂණයක් සහිත ජීවීන්, එම ලක්ෂණය නොමැති ජීවීන්ට වඩා සාර්ථකව බෝ වී, ඊළඟ පරම්පරාවට වැඩි දරුවන් සංඛ්යාවක් ඉතිරි කිරීමේ ක්රියාවලිය.
1. පරිණාමය යනු සැබැවින්ම කුමක්ද?
ඔබ ‘Evolution’ යන වචනය ඔක්ස්ෆර්ඩ් ශබ්දකෝෂයේ බැලුවහොත්, ජීව විද්යාවට අමතරව ගණිතය, රසායන විද්යාව සහ යුධ කටයුතු වැනි ක්ෂේත්රවලට අදාළ විවිධ අර්ථ දැකිය හැකිය. ජීව විද්යාඥයන් අතර පවා මෙයට විවිධ අර්ථකථන ඇත. එක් පොතක “පරම්පරා ගණනාවක් පුරා ජීවීන් සමූහයක ලක්ෂණවල සිදුවන වෙනස්වීම්” ලෙසත්, තවත් පොතක “කාලයත් සමඟ ජානවල සංඛ්යාතයේ සිදුවන වෙනස්වීම්” ලෙසත් මෙය හඳුන්වා ඇත.
මෙම ව්යාකූලත්වය නිරාකරණය කරගැනීමට අපට චාල්ස් ඩාවින් වෙත හැරිය හැක. පුදුමයකට මෙන්, ඔහුගේ සුප්රසිද්ධ On the Origin of Species ග්රන්ථයේ පළමු මුද්රණයේ “Evolution” යන වචනය කොතැනකවත් සඳහන් නොවේ (නමුත් පොතේ අවසන් වචනය “evolved” යන්නයි). ඩාවින් භාවිත කළේ “වෙනස්කම් සහිත සම්භවය” (descent with modification) යන සරල යෙදුමයි. එයින් පරිණාමයේ හරය මනාව පැහැදිලි වේ: කාලයත් සමඟ ජීවී විශේෂ පරිවර්තනය වීම, එනම් විශේෂයක් තුළ සිදුවන වෙනස්කම් සහ නව විශේෂ බිහිවීම පිළිබඳ අධ්යයනයයි.
2. පරිණාමය: රටාව සහ ක්රියාවලිය
පරිණාමය සහ ස්වභාවික වරණය යනු එකක් නොවේ. ස්වභාවික වරණය යනු පරිණාමය ඇති කළ හැකි එක් ක්රියාවලියක් පමණි. නමුත් ස්වභාවික වරණය සිදුවූ පමණින් හැමවිටම පරිණාමය සිදු නොවිය හැක. එලෙසම, ස්වභාවික වරණය නොවන වෙනත් ක්රියාවලීන් නිසාද පරිණාමය සිදුවිය හැකිය.
ස්වභාවික වරණය යනු, යම් ගහනයක එක් ලක්ෂණයක ප්රභේදයක් (උදා: නිල් ඇස්) සහිත ජීවීන්, වෙනත් ප්රභේදයක් (උදා: දුඹුරු ඇස්) සහිත ජීවීන්ට වඩා වැඩි දරුවන් සංඛ්යාවක් ඊළඟ පරම්පරාවට ඉතිරි කිරීමයි. මෙසේ වීමට හේතු කිහිපයක් තිබිය හැක: වැඩි කල් ජීවත් වීම, විරුද්ධ ලිංගිකයන්ට වඩාත් ආකර්ෂණීය වීම, හෝ වරකට වැඩි දරුවන් සංඛ්යාවක් බිහි කිරීම.
නමුත් මෙහි එක් කොන්දේසියක් ඇත. ස්වභාවික වරණය මගින් පරිණාමයක් සිදුවීමට නම්, එම ලක්ෂණවල වෙනස්කම් ජානමය වශයෙන් උරුම විය යුතුය. දෙමව්පියන් සහ දරුවන් අතර ජානමය සම්බන්ධයක් නොමැති නම්, කොතරම් සාර්ථක ජීවීන් වැඩි දරුවන් බිහි කළත්, එම සාර්ථක ලක්ෂණ ඊළඟ පරම්පරාවට නොයන අතර ගහනයේ ජාන සංචිතය වෙනස් නොවේ.
කෙසේ වෙතත්, ජීවීන්ගේ බොහෝ ලක්ෂණ ජානමය වශයෙන් තීරණය වන නිසා, ස්වභාවික වරණය බොහෝ විට පරිණාමයට මග පාදයි. නමුත් පරිණාමය සිදුවීමට ස්වභාවික වරණයම අවශ්ය නැත. විකෘති (mutation), ජාන ප්ලාවිතය (genetic drift) වැනි වෙනත් ක්රියාවලීන් නිසාද ගහනයක ජාන සංයුතිය වෙනස් විය හැක.
3. පරිණාමය: ජාන වෙනස්වීම්වලට වඩා වැඩි දෙයක්
20 වන සියවසේ මැද භාගයේදී, බොහෝ ජීව විද්යාඥයන් පරිණාමය යනු “ජාන සංඛ්යාතවල සිදුවන වෙනස්වීම්” ලෙස සරලව අර්ථ දැක්වීය. නමුත් පසුගිය වසර 35ක පමණ කාලය තුළ මෙම දැක්ම පුළුල් වී ඇත. පරිණාමය තේරුම් ගැනීමට ජාන පිළිබඳව පමණක් අධ්යයනය කිරීම ප්රමාණවත් නොවන බව දැන් අප දනිමු.
- විකසනය සහ කළල විද්යාව: තනි සෛලයකින් (යුක්තාණුවකින්) වැඩුණු ජීවියෙකු බිහිවන සංකීර්ණ ක්රියාවලිය පාලනය වන්නේ ජාන මගිනි. ජීවියෙකුගේ බාහිර ස්වරූපය (phenotype) පරිණාමය වන්නේ කෙසේදැයි තේරුම් ගැනීමට මෙම විකසන ක්රියාවලිය අධ්යයනය කිරීම අත්යවශ්ය වේ.
- පුරාවිද්යාව සහ ෆොසිල: අතීත ජීවය පිළිබඳ සෘජු සාක්ෂි සපයන්නේ ෆොසිල මගිනි. වසරක් පාසා සොයාගන්නා නව ෆොසිල, ජීවයේ ඉතිහාසයේ හිඩැස් පිරවීමට උපකාරී වේ.
- වර්ගීකරණ ඉතිහාසය (Phylogenetics): “ජීව වෘක්ෂය” හෙවත් ජීවීන් අතර ඇති පරම්පරාගත සබඳතා තේරුම් ගැනීම, පරිණාමය අධ්යයනය කිරීමේදී ඉතා වැදගත් වේ.
- බහු මට්ටමේ පරිණාමය: ජීවය ධූරාවලියකින් සකස් වී ඇත (ජාන < පුද්ගලයන් < ගහන < විශේෂ). පරිණාමය මෙම සෑම මට්ටමකදීම සිදුවිය හැක. උදාහරණයක් ලෙස, මීයන් වැනි ක්ෂීරපායී විශේෂ 2000කට වඩා සිටින නමුත්, ප්ලැටිපස් වැනි මොනොට්රීම් විශේෂ ඇත්තේ 5ක් පමණි. මෙයට හේතුව, මීයන් විශේෂයටම ආවේණික වූ, ඉක්මනින් නව විශේෂ බිහිවීමට හෝ වඳවීමෙන් වැළකීමට උපකාරී වන ලක්ෂණයක් විය හැක.
4. පරිණාමයේ ආලෝකයෙන්
ප්රකට ජීව විද්යාඥ තියඩෝසියස් ඩොබ්ෂැන්ස්කි වරක් ප්රකාශ කළේ “පරිණාමයේ ආලෝකයෙන් මිස ජීව විද්යාවේ කිසිවක් අර්ථවත් නොවේ” යනුවෙනි. වර්තමානයේ මෙම ප්රකාශයේ සත්යතාව අපට මනාව පැහැදිලි වේ. විශේෂයෙන්ම ජෙනෝම විද්යාව (genomics) දියුණුවත් සමඟ, පරිණාමීය දැනුම නැතුවම බැරි මෙවලමක් බවට පත්ව ඇත.
මිනිස් ජෙනෝමය මුලින්ම පෙළගැස්වූ විට, එය හුදෙක් A, C, G, T යන අක්ෂර බිලියන ගණනක දිගු ලැයිස්තුවක් විය. මෙම අක්ෂර ගොඩෙන් ජාන පිහිටා ඇත්තේ කොතැනද, ඒවායේ ක්රියාකාරීත්වය කුමක්දැයි සොයා ගැනීම අසීරු විය. මෙහිදී විද්යාඥයන් යොමු වූයේ පරිණාමීය ජීව විද්යාව වෙතයි.
ඔවුන් මිනිස් ජෙනෝමය, චිම්පන්සියා, මීයා, පළතුරු මැස්සා වැනි වෙනත් ජීවීන්ගේ ජෙනෝම සමඟ සංසන්දනය කළේය. මෙහි මූලික තර්කය වූයේ, ක්රියාකාරී ජාන, ක්රියාකාරී නොවන DNA කොටස්වලට වඩා සෙමින් පරිණාමය වන බවයි. ස්වභාවික වරණය මගින් ක්රියාකාරී ජානවල සිදුවන අහිතකර විකෘති ඉවත් කරන නිසා, විවිධ විශේෂ අතර මෙම ජාන බොහෝ දුරට සමාන වේ. මෙම ක්රමය මගින් ජාන හඳුනා ගැනීමට මෙන්ම ඒවායේ ක්රියාකාරීත්වය අවබෝධ කර ගැනීමටද හැකි විය.
5. විවේචන සහ පරිණාමය සඳහා සාක්ෂි
විද්යාවන් අතරින් සුවිශේෂී ලෙස, පරිණාමීය ජීව විද්යාවේ පදනම (ජීවී විශේෂ කාලයත් සමඟ වෙනස් වන බව) ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ තුර්කිය වැනි රටවල් කිහිපයක සැලකිය යුතු පිරිසක් විසින් පිළිනොගනී. එසේ වුවද, පරිණාමය සඳහා ඇති විද්යාත්මක සාක්ෂි අතිමහත්ය.
- සංසන්දනාත්මක ව්යුහ විද්යාව: ගොඩබිම ජීවත් වූ මුතුන්මිත්තන්ගෙන් පැවත එන මුහුදු ගවයින්ගේ (manatees) වරල්වල නියපොතු තිබෙන්නේ ඇයි? ආලෝකයක් නොමැති ගුහාවල ජීවත් වන මසුන්ට සහ කෘමීන්ට අක්රිය ඇස් තිබෙන්නේ ඇයි? මේවා පරිණාමීය උරුමයේ ප්රතිඵල මිස වෙනත් ආකාරයකින් පැහැදිලි කළ නොහැක.
- කළල විද්යාව: මිනිස් කළලයක් වර්ධනය වීමේදී, ලෝම සහ වලිගයක් වැනි ව්යුහයන් කෙටි කලකට මතු වී නැවත නැති වී යයි. මෙය අපගේ පරිණාමීය අතීතය සිහිපත් කරයි.
- ෆොසිල වාර්තාව: ජීවයේ ඉතිහාසයේ ප්රධාන වෙනස්වීම් පිළිබඳ සෘජු සාක්ෂි සපයයි.
- සෘජු නිරීක්ෂණය: ස්වභාවික වරණය ක්රියාත්මක වන ආකාරය අපට සැබෑ ලෝකයේදී දැකගත හැකිය. ප්රතිජීවක ඖෂධවලට බැක්ටීරියා ප්රතිරෝධී වීම (Staphylococcus aureus බැක්ටීරියාව නිසා ඇමරිකාවේ පමණක් වසරකට 19,000ක් මිය යයි) සහ කෘමිනාශකවලට කෘමීන් ප්රතිරෝධී වීම මෙයට හොඳම උදාහරණ වේ.
6. පරිණාමයේ වේගය
ඩාවින් සිතුවේ පරිණාමය ඉතා සෙමින්, වසර දහස් ගණනක් හෝ මිලියන ගණනක් පුරා සිදුවන ක්රියාවලියක් බවයි. නමුත් වර්තමාන අධ්යයනයන් පෙන්වා දෙන්නේ, ස්වභාවික වරණය ප්රබල වූ විට පරිණාමය ඉතා වේගයෙන් සිදුවිය හැකි බවයි.
මෙම සොයාගැනීමේ වැදගත්ම ප්රතිඵලය නම්, අපට සැබෑ කාලය තුළම පරිණාමය නිරීක්ෂණය කිරීමට සහ පර්යේෂණ කිරීමට හැකිවීමයි.
- ගැලපගෝස් කුරුල්ලන්: පීටර් සහ රෝස්මරි ග්රාන්ට් විසින් කරන ලද අධ්යයනයකින්, කාලගුණික වෙනස්වීම්වලට අනුව මෙම කුරුල්ලන්ගේ හොටයේ ප්රමාණය පරම්පරාවකින් පරම්පරාවට වේගයෙන් වෙනස් වන ආකාරය ලේඛනගත කරන ලදී.
- ට්රිනිඩෑඩ් ගප්පි මසුන්: විලෝපිකයන් නොමැති දිය පහරවල සිටින ගප්පි පිරිමි මසුන් ඉතා වර්ණවත් බව විද්යාඥයෙකු වූ ජෝන් එන්ඩ්ලර් නිරීක්ෂණය කළේය. ඔහු විලෝපිකයන් සහිත දිය පහරකින් මසුන් කිහිප දෙනෙකු ගෙන විලෝපිකයන් නොමැති ස්ථානයකට දැමීය. පරම්පරා 14ක් වැනි කෙටි කලකින්, එම ගහනයේ පිරිමි මසුන් ඉතා වර්ණවත් බවට පරිණාමය විය.
7. පරිණාමය, මිනිසා සහ සමාජය
පරිණාමය මිනිසාට විවිධ ආකාරවලින් වැදගත් වේ. අපගේ ආහාර බෝග සහ ගෘහස්ථ සතුන් අපට අවශ්ය පරිදි වෙනස් කර ගැනීමට අප පරිණාමීය මූලධර්ම භාවිත කර ඇත. එලෙසම, අපගේ පරිසර වෙනස්කම්වලට අනුවර්තනය වීමට වනජීවීන් ද නිරන්තරයෙන් පරිණාමය වෙමින් පවතී.
- අතීතය සහ වර්තමානය: ෆොසිල සොයාගැනීම් සහ අපගේ ජෙනෝමය නියැන්ඩර්තාල් වැනි පැරණි මානවයන්ගේ ජෙනෝම සමඟ සංසන්දනය කිරීමෙන් අපගේ සම්භවය ගැන බොහෝ දේ ඉගෙන ගත හැකිය. වර්තමානයේ පවා මිනිස් ගහන පරිණාමය වෙමින් පවතී. ලොව පුරා මිනිසුන්ගේ සංචලනය වැඩිවීම නිසා ජාන ගලනය (gene flow) ඉහළ ගොස්, ලෝකයේ විවිධ ප්රදේශවල ජනතාව අතර ජානමය වෙනස්කම් අඩු වෙමින් පවතී.
- අනාගතය: අනාගතයේ මිනිසුන් විශාල හිස් සහ කුඩා ඇස් ඇති ජීවීන් බවට පත්වනු ඇතැයි පැරණි විද්යා ප්රබන්ධවල කියැවුණත්, එය සරල අදහසකි. වෛද්ය විද්යාවේ දියුණුව නිසා සමහර ජානමය රෝගවල බලපෑම අඩු වී ඇතත්, ඒඩ්ස් (AIDS) වැනි නව රෝග ඇතිවීම නිසා ස්වභාවික වරණය තවමත් මිනිසාට බලපායි.
අවසාන වශයෙන්, පරිණාමය අපට වැදගත් කරුණු දෙකක් සිහිපත් කර දෙයි.
- ජීව වෘක්ෂයේ මිනිසා යනු මිලියන ගණනක් වූ ශාඛා අතරින් එක් කුඩා අත්තක් පමණි. ජීවයේ විවිධත්වයෙන් වැඩි කොටසක් හිමි කරගෙන සිටින්නේ ක්ෂුද්ර ජීවීන්ය.
- වසර මිලියන 150කට අධික කාලයක් පෘථිවිය පාලනය කළේ ඩයිනෝසෝරයන්ය. මීට වසර මිලියන 65කට පෙර ග්රහකයක් පෘථිවියේ නොහැපුණේ නම්, ඩයිනෝසෝරයන් වඳ නොවන්නට ඉඩ තිබුණි. එවිට ක්ෂීරපායීන්ට, විශේෂයෙන්ම මිනිසාට, නැගී ඒමට අවස්ථාවක් නොලැබෙන්නට ඉඩ තිබුණි. අපගේ පැවැත්ම කෙතරම් අහඹු සිදුවීම් මත රඳා පවතින්නේද යන්න ඉන් පැහැදිලි වේ.
ජොනතන් බී. ලොසොස්ගේ What is Evolution? නමැති ලිපිය ඇසුරෙනි
තතු 
ප්රතිචාරයක් ලබාදෙන්න