ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යෑම හේතුවෙන් ලොව පුරා උණුසුම් ජලයේ කොරල්පර පුළුල් ලෙස සුදු පැහැ ගැන්වීමට සහ මිය යෑමට හේතු වී තිබේ. ලොව පුරා ඉහළ යන උෂ්ණත්වය, කොරල්පර පරිසර පද්ධති පුළුල් පරිහානියකට ලක් කර ඇති අතර, මෙය පෘථිවිය දේශගුණික ‘හැරවුම් ලක්ෂ්යයකට’ (tipping point) ළඟා වූ පළමු අවස්ථාව සනිටුහන් කරන බව පර්යේෂකයෝ අද නිවේදනය කළහ.
හරිතාගාර වායු විමෝචනය මැඩපැවැත්වීම සඳහා කඩිනම් ක්රියාමාර්ග නොගතහොත්, පෘථිවියේ අනෙකුත් පද්ධති ද ඉතා ඉක්මනින් ආපසු හැරවිය නොහැකි ගැඹුරු වෙනස්කම් ඇති කරන ග්රහලෝක හැරවුම් ලක්ෂ්යයන් කරා ළඟා වනු ඇති බවට ද ඔවුහු පවසති.
“අපට තවදුරටත් හැරවුම් ලක්ෂ්යයන් අනාගත අවදානමක් ලෙස කතා කළ නොහැකියි,” යනුවෙන් එක්සත් රාජධානියේ එක්සටර් විශ්වවිද්යාලයේ සමාජ විද්යාඥයෙකු සහ පෘථිවිය ග්රහලෝක හැරවුම් ලක්ෂ්යයන් 20කට පමණ කෙතරම් සමීපද යන්න පිළිබඳව අද නිකුත් කරන ලද වාර්තාවක ප්රධාන කතුවරයෙකු වන ස්ටීව් ස්මිත් පවසයි. “මෙය අපගේ නව යථාර්ථයයි.”
උෂ්ණත්වයේ හදිසි ඉහළ යෑම
එක්සටර් විශ්වවිද්යාලයේ ස්මිත් සහ අනෙකුත් විද්යාඥයන් විසින් මෙහෙයවන ලද මෙම වාර්තාව, අයිස් තට්ටු කඩා වැටීම, මුහුදු මට්ටම ඉහළ යෑම සහ ඇමසන් වැසි වනාන්තරය වියැකී යෑම වැනි හැරවුම් ලක්ෂ්යයන් උල්ලංඝනය වීමේ අවදානම තක්සේරු කරයි. පිරිසිදු බලශක්තිය භාවිතයට ගැනීම වැනි සමාජ හා ආර්ථික වෙනස්කම් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන විවිධ ධනාත්මක හැරවුම් ලක්ෂ්යයන් කරා ළඟා වීමේ ප්රගතිය ද එහි සාකච්ඡා කෙරේ.
වසර දෙකකටත් අඩු කාලයකට පෙර නිකුත් කරන ලද මෙම කණ්ඩායමේ පළමු එවැනි තක්සේරුව අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කළ නමුත්, කිසිදු දේශගුණික හැරවුම් ලක්ෂ්යයකට ළඟා වී ඇති බව නිල වශයෙන් ප්රකාශ කළේ නැත. කෙසේ වෙතත්, පසුගිය වසර කිහිපය තුළ ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ ගොස් ඇති අතර, ගෝලීය උණුසුම වේගවත් වෙමින් පවතින බවටත්, දැනටමත් වාර්තා වී ඇති වෙනස්කම්වලට වඩා ඉදිරි දශක කිහිපය තුළ ඊටත් වඩා පුළුල් බලපෑම් ඇති කළ හැකි බවටත් සමහර විද්යාඥයන් අතර කනස්සල්ලක් ඇති වී තිබේ.
පර්යේෂකයන් පවසන පරිදි, පසුගිය වසර දෙක තුළ කොරල්පර මත ඇති වූ බලපෑම විශේෂයෙන් දරුණු වූ අතර, මෙම පරිසර පද්ධති ඒවායේ හැරවුම් ලක්ෂ්යය කරා තල්ලු කර තිබේ. උණුසුම් වන ජලය හේතුවෙන් ලොව පුරා කොරල්පර සුදු පැහැ ගැන්වී ඇත. මෙම ක්රියාවලිය සිදුවන්නේ, එම ජීවීන්ට පෝෂ්ය පදාර්ථ, ඔක්සිජන් සහ විචිත්රවත් වර්ණ ලබා දෙන සහජීවී ඇල්ගී ඉවත් කිරීම හේතුවෙනි. පසුගිය දශක කිහිපය තුළ සිදුවූ සිව්වන ගෝලීය කොරල් විරංජන සිදුවීම 2023 ජනවාරි මාසයේදී ආරම්භ වූ අතර, එය පෘථිවියේ කොරල් පරිසර පද්ධතිවලින් 84% කට වඩා බලපා ඇති බව පර්යේෂකයෝ ගණන් බලා ඇත.
“ආරම්භක හැරවුම් ලක්ෂ්ය වාර්තාවේ කොරල්පරවලට ඇති මහා පරිමාණ තර්ජන ගැන කතා කළේ අනාගත කාලයෙන්, නමුත් නවතම ගෝලීය විරංජන සිදුවීමෙන් පැහැදිලි වී ඇත්තේ එම අර්බුදය දැන් උදාවී ඇති බවයි,” යනුවෙන් ෆ්ලොරිඩාවේ මියාමි විශ්වවිද්යාලයේ කොරල් පරිසර විද්යාඥයෙකු වන මයිකල් ස්ටුඩිවන් පවසයි.
“අපි දැන් ඒ තැනට ඇවිත්,” ස්ටුඩිවන් පවසන්නේ කොරල්පර වඩාත් දරුණු සහ නිරන්තර දැවැන්ත බාධා කිරීම්වලට මුහුණ දී සිටින බව යෝජනා කරමිනි. “සාමාන්යයෙන් බාධාකාරී සිදුවීම් අතර සිදුවන යථා තත්ත්වයට පත්වීමේ කාල සීමාව දැන් ඇත්ත වශයෙන්ම සිදු වන්නේ නැහැ. කොරල්පර මුහුණ දෙන විශාලම ගැටලුව එයයි.”
අත්යවශ්ය පරිසර පද්ධති
පූර්ව කාර්මික මට්ටම්වලට වඩා සෙල්සියස් අංශක 1.5 කින් පමණ ගෝලීය උෂ්ණත්වය ස්ථාවර කිරීමට මිනිසුන් සමත් වුවද, කොරල්පර අඛණ්ඩව පරිහානියට පත් වනු ඇත. එය 2015 පැරිස් දේශගුණ ගිවිසුමේ ඉලක්කයකි. නමුත් එම සෙල්සියස් අංශක 1.5 සීමාව ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ උල්ලංඝනය විය හැකි බව පර්යේෂකයෝ පවසති. වාර්තාවට අනුව, කොරල්පර “අර්ථවත් පරිමාණයකින්” පවත්වා ගැනීමට නම්, මනුෂ්යත්වය උෂ්ණත්වය ඉහළ යෑම නැවැත්වීම පමණක් නොව, වායුගෝලයෙන් කාබන් ඩයොක්සයිඩ් ඉවත් කර පෘථිවිය පූර්ව කාර්මික මට්ටමට වඩා සෙල්සියස් අංශක 1 ක පමණ මට්ටමකට සිසිල් කළ යුතුය.
ආපසු හැරවිය නොහැකි හැරවුම් ලක්ෂ්යයන් සමඟ කටයුතු කිරීම, මෙතෙක් දීර්ඝ කාලීන උෂ්ණත්ව ප්රවණතා ආමන්ත්රණය කිරීම සඳහා ක්රමානුකූල ක්රියාමාර්ග කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇති ජාතික සහ ජාත්යන්තර ආයතනවලට වෙනස් ආකාරයේ අභියෝගයක් මතු කරන බව, ඔස්ලෝ විශ්වවිද්යාලයේ දේශපාලන විද්යාඥවරියක සහ වාර්තාවේ සම-කර්තෘවරියක වන මන්ජානා මිල්කොරයිට් පවසයි. හැරවුම් ලක්ෂ්යයන් උල්ලංඝනය වීම වැළැක්වීමට නම්, ක්ෂණිකව විමෝචනය අඩු කිරීම සහ වායුගෝලයෙන් කාබන් ඉවත් කිරීමේ තාක්ෂණයන් ඉහළ නැංවීම අවධාරණය කළ යුතු බව ඇය පවසයි.
“අපට ඒ සඳහා දැනුම තිබෙනවා,” මිල්කොරයිට් පවසයි. “අපට අවශ්ය වන්නේ මෙම අභියෝගයේ ස්වභාවයට ගැළපෙන ආකාරයේ ඵලදායී ගෝලීය පාලනයක්.”
Jeff Tollefson නේචර් සඟරාව
doi: https://doi.org/10.1038/d41586-025-03316-w
තතු 
ප්රතිචාරයක් ලබාදෙන්න