Science under Siege: How to Fight the Five Most Powerful Forces that Threaten Our World
ඉතිහාසමය හා පෞද්ගලික දෘෂ්ටිකෝණයකින් විද්යාවට එල්ලවන ප්රහාර ගවේෂණය කරන තීක්ෂ්ණ බුද්ධියෙන් යුත් නවතම ග්රන්ථයක්.
‘Science under Siege: How to Fight the Five Most Powerful Forces that Threaten Our World’
Michael E. Mann & Peter J. Hotez
PublicAffairs (2025)
ට්රම්ප් ජනාධිපතිවරයාගේ දෙවන ධුර කාලය ආරම්භ වී මාස කිහිපයක් ගතවන විටත්, එක්සත් ජනපදය තුළ විද්යාවට හා විද්යාඥයින්ට පෙර නොවූ විරූ ආකාරයේ ප්රහාර එල්ල වෙමින් පවතී. පරිපාලනය විසින් කලින් ස්ථායීව තිබූ එක්සත් ජනපද පර්යේෂණ ආයෝජනවලට දැවැන්ත කප්පාදු සිදු කරමින්, ෆෙඩරල් විද්යා ආයතන හා වැඩසටහන් විසුරුවා හරිමින්, ස්වාධීන විද්යාත්මක නිලධාරීන් ඉවත් කරමින්, එන්නත්, වායු දූෂණය සහ පොසිල ඉන්ධන ඇතුළු අප සැමට බලපාන ගැටලු පිළිබඳ සාක්ෂි සෘජුවම නොසලකා හරිමින් සිටී.
‘දැන් කළ යුත්තේ කලකිරීමට පත් වීම නොවේ’ – දේශපාලන මැදිහත්වීම්වලට එරෙහිව විද්යාඥයින්ට නැගී සිටිය හැක්කේ කෙසේද?
විද්යාත්මක ප්රජාව මෙම ප්රවණතා හඳුනාගෙන හැකි සෑම ආකාරයකින්ම ප්රතිප්රහාර එල්ල කළ යුතුය. ළමා රෝග විශේෂඥයකු සහ එන්නත් විශේෂඥයකු වන පීටර් හොටෙස් (Peter Hotez) සහ දේශගුණ විද්යාඥ මයිකල් මෑන් (Michael Mann) විසින් රචිත ‘Science under Siege’ ග්රන්ථය කාලෝචිත ලෙස නිකුත් කිරීම විද්යාත්මක ප්රජාවට ලැබුණු වැදගත් එකතු කිරීමකි. කතුවරුන් දෙදෙනාම මහජන හා දේශපාලන ක්ෂේත්රවල වැරදි තොරතුරු දුරු කිරීමට වෙහෙසෙන අතර, ඒ නිසාම දෙදෙනාටම පෞද්ගලික ප්රහාරවලට මුහුණ දීමට සිදු විය.
දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් ගෝලීය සාමාන්ය උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම පිළිබඳ ඔහුගේ ‘හොකී ස්ටික්’ දෘශ්ය නිරූපණයෙන් ප්රසිද්ධ වූ මෑන්, වසර ගණනාවක් තිස්සේ මහජන අපහාසවලට සහ තම ශාරීරික ආරක්ෂාවට තර්ජනවලට මුහුණ දී ඇත. හොටෙස්, COVID-19 වසංගතය අතරතුර මහජන සෞඛ්ය උපදෙස්, විශේෂයෙන් එන්නත් පිළිබඳ දේශපාලනකරණයේ දැඩි බලපෑමට ලක් විය – ඔහුට පුද්ගලික ආරක්ෂාව සඳහා ආරක්ෂක නිලධාරීන් යෙදවීමට පවා සිදු විය. එක්ව, ඔවුන් එක්සත් ජනපදය තුළ සහ ඉන් පිටත ද විද්යාවට හානි කරන බලවේග මොනවාදැයි ගවේෂණය කරති.
සටන් කිරීමට බලවේග පහක්
මෙම දෙපොළ දේශගුණ විද්යාඥයින්ට සහ මහජන සෞඛ්ය වෘත්තිකයන්ට එල්ලවන ප්රහාරවල සමාන්තරතා මනාව ස්ථාපිත කරයි. ක්ෂේත්ර දෙක වෙනස් ලෙස පෙනුනද, දෙදෙනාම ‘දේශගුණික විපර්යාස සහ වසංගතවල ද්විත්ව පහර’ පිළිබඳව මහජනතාවට දැනුම් දීමේ වගකීම බෙදා ගනිති. මේ දෙකෙහි බලපෑම් එකිනෙක ශක්තිමත් කරමින් ‘මිනිස් ජීවිතවලට දැවැන්ත හානියක්’ සිදු කිරීමේ තර්ජනයක් එල්ල කරයි – එමෙන්ම මේවාට විසඳුම් සෙවිය යුතුය.
RFK Jr. ගේ නව එන්නත් මණ්ඩලයේ සිටින්නේ කවුද – ඔවුන් කුමක් කරයිද?
සමහර අවස්ථාවලදී, මෑන් සහ හොටෙස් පෙන්වා දෙන්නේ, ක්ෂේත්ර දෙකෙහිම ඔවුන්ගේ වැඩ කටයුතු අවමානයට ලක් කිරීමට එකම උපක්රම භාවිතා කරන බවයි – සමහර විට එකම පුද්ගලයන් විසින් පවා. උදාහරණයක් ලෙස, දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ වැරදි තොරතුරු වසර ගණනාවක් පුරා ‘එය සත්යයක් නොවේ’ සිට ‘එය ඇත්ත වශයෙන්ම අපට හොඳයි’ යනුවෙන් වෙනස් විය. COVID-19 වැරදි තොරතුරු පතුරුවන්නන් ද මෙම එකම උපක්රම අනුගමනය කළ අතර, පුළුල් ආසාදනය රංචු ප්රතිශක්තියට හේතු විය හැකි බව කියා සිටි අතර, වෛරසය ව්යාප්ත වීමට පටන් ගෙන මාස කිහිපයක් ඇතුළත එය වේගයෙන් පැතිර ගියේය.
නමුත් මේ බොරු, ප්රචාරක කටයුතු සහ ප්රහාර පිටුපස සිටින්නේ කවුද? මෑන් සහ හොටෙස්, විද්යාවට සහ විද්යාඥයින්ට එල්ලවන තර්ජන මෙහෙයවන බලවේග පහක් – ‘පී (P) පහ’ – හඳුනා ගනිති: ධනේශ්වරයන් (plutocrats), පෙට්රෝ රාජ්යයන් (petrostates), වෘත්තිකයන් (pros) (එනම්, ඔවුන්ගේ උපාධි භාවිතා කරමින් වංචනික හා ලාභදායී මතභේදාත්මක අදහස් ප්රවර්ධනය කරන විද්වතුන් සහ විශේෂඥයින්), ප්රචාරකයන් (propagandists) සහ පුවත්පත් (press). මෑන් සහ හොටෙස්, මෙම නරක ක්රියාකරුවන් වැරදි තොරතුරු පතුරුවා හරින ආකාරය, විද්යාඥයින්ට පීඩා කරන ආකාරය, ප්රතිපත්ති සම්පාදකයින්ගේ සහ මහජනතාවගේ විද්යාත්මක තීරණවලට හානි කරන ආකාරය සහ ගෝලීය සෞඛ්යයට හා ආරක්ෂාවට තර්ජනයක් වන ආකාරය විස්තර කරයි.
ප්රතිප්රහාර එල්ල කිරීම
මෙම ප්රකට සතුරන් සමඟ සටන් කිරීමට තම කාලය කැප කරන විද්යාත්මක උපදේශන ලාභ නොලබන සංවිධානයක් වන Union of Concerned Scientists හි සභාපතිවරිය ලෙස, මෙම සම්පූර්ණ නම් කිරීම සහ හෙළා දැකීම මා තුළ ප්රතිචාරයක් සහ සැබවින්ම චිත්තවේගීය විමුක්තියක් ඇති කළේය. මෙම බලවේග කෙතරම් ව්යාප්ත වී ඇත්ද සහ හොඳින් අරමුදල් සපයන ඒවාද යන්න පිළිබඳ මෙම ගවේෂණය, සත්ය ප්රකාශ කිරීමට ඔවුන්ගේ කැපවීම ප්රමාණවත් නොවන්නේ මන්දැයි කල්පනා කරන විද්යාඥයින්ට ද සහනයක් ගෙන එනු ඇතැයි මම සිතමි.
නිරවද්ය ප්රශ්නය නම්, ඇත්ත වශයෙන්ම, අප – විද්යාඥයින් ලෙස, පුරවැසියන් ලෙස, ආයතනවල සාමාජිකයන් ලෙස සහ සමස්ත සමාජය ලෙස – කළ හැකි දේ කුමක්ද යන්නයි.
මෙම ප්රශ්නයට පහසු පිළිතුරක් ලබා ගැනීමට මම කැමති බව මම පිළිගනිමි. බොහෝ දෙනෙක් වර්තමානයේ අසීරු ලෙස උපයාගත් සහ පුළුල් ලෙස ගෞරවයට පාත්ර වූ එක්සත් ජනපද විද්යාත්මක ව්යවසායයට එල්ල වන ප්රහාර දෙස භීතියෙන් බලා සිටින අතර, විද්යාත්මක ප්රජාවෙන් බොහෝ දෙනෙක් නිහඬව හෝ යටපත් වී සිටිති. හොඳ සැලැස්මක් ඉදිරිපත් කිරීමට උපකාර කිරීම මගේ සංවිධානයේ වගකීමයි (G. Goldman and E. Chenoweth Science 389, 667; 2025), ඉදිරි අභියෝග සඳහා පැහැදිලි මාර්ග සිතියමක් නොවුනත්, යම් මඟ පෙන්වීමක් සොයා ගැනීමේ බලාපොරොත්තුවෙන් මම මෙම පොතට කිමිදුනෙමි.
නමුත්, මෑන් සහ හොටෙස්, ගැටලු සහ ක්රියාකාරී ගතිකත්වය (විද්යාඥයින්ට මහජන ක්ෂේත්රයේ සිටීමට ඇති බාධා වල සිට, ඛණ්ඩනය වූ මාධ්ය පරිසරයේ කාර්යභාරය, අපගේ බොහෝ දේශපාලන නායකයින් බැඳී සිටින “අඳුරු මුදල්” දක්වා) හඳුනා ගැනීමේ විශිෂ්ට කාර්යයක් කළද, Science under Siege හි මෙම බලවේග සමඟ සටන් කරන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳ විශේෂිත තොරතුරු අඩුය.
විද්යාඥයින් ට්රම්ප්ට එරෙහිව: මෙම පර්යේෂකයන් ප්රතිප්රහාර එල්ල කරයි
ශාස්ත්රීය ආයතන, විද්යාත්මක සංගම්, නීති ආයතන, තේරී පත් වූ නිලධාරීන් සහ තනි විද්යාඥයින්ට අපගේ වත්මන් විද්යා-විරෝධී වාතාවරණයට ප්රතිරෝධය දැක්විය හැක්කේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව ලේඛකයන් වඩාත් විශේෂිතව සොයා බැලුවා නම් හොඳ යැයි මම ප්රාර්ථනා කරමි. ප්රහාර වළක්වා ගැනීමේදී ඔවුන්ගේම ජීවිතවලින්, ඔවුන්ගේම සාර්ථකත්වයන්ගෙන් සහ අසාර්ථකත්වයන්ගෙන් උකහා ගැනීමට ඔවුන් දෙදෙනාටම පොහොසත් තොරතුරු ඇත. උදාහරණයක් ලෙස, එවැනි ප්රහාර හමුවේ තම පණිවිඩයෙන් අවධානය වෙනතකට යොමු වීමෙන් ඔවුන් වැළකී සිටින්නේ කෙසේද? ප්රතික්ෂේප කරන්නෙකු නිහඬ කිරීමට වඩාත්ම සාර්ථක ක්රමය කුමක්ද? විද්යාඥයෙකුට බිය ගැන්වීම සඳහා පණිවිඩයක් ලැබුණහොත් ඔවුන් නිර්දේශ කරන්නේ කුමක්ද? හඬ නගන විද්යාඥයින්ට පුද්ගලයන්ට සහ ආයතනවලට වඩා හොඳින් සහාය විය හැක්කේ කෙසේද? හොටෙස් සහ මෑන්ට මෙම ප්රශ්නවලට ස්ථිර පිළිතුරු ලබා දිය හැකි බව මට විශ්වාසයි.
සාධාරණව කිවහොත්, මේ සඳහා එකම විසඳුමක් නොමැත. ‘පී (P) පහ’ යන බලවේග, විද්යාඥයින්ට සහ විද්යා සහායකයින්ට තනිවම මුහුණ දී පරාජය කිරීමට තරම් විශාල හා බලවත්ය. නමුත් බලාපොරොත්තුවක් ඇත. විද්යාව සහ විද්යාඥයින් වෙනත් ක්ෂේත්රවල ජයග්රහණය කළ, අතිමහත් බාධා හමුවේ අනපේක්ෂිත ජයග්රහණවල බොහෝ උදාහරණ තිබේ: උදාහරණයක් ලෙස, නරක ප්රතිපත්ති යෝජනා ආපසු හරවා ඇත. ඉගෙන ගැනීමට හැකි වැළැක්විය හැකි සහ ඛේදනීය අසාර්ථකත්වයන් ද ඕනෑ තරම් තිබේ.
විද්යාව, කරුණු සහ සත්යය මහජනතාවට ළඟා වන බවට සහ සමස්ත සමාජයට ප්රතිලාභ සැලසීමට තීරණ ගන්නන්ට බලපාන බවට වග බලා ගැනීමට උනන්දුවක් දක්වන ඕනෑම කෙනෙකුට, Science under Siege විද්යාඥයින්ට මුහුණ දීමට සිදුවන බලවේග සහ පවතින අභියෝග තේරුම් ගැනීමට ස්ථිර රාමුවක් සපයයි. දැන්, අපට නව උපක්රම අවශ්යයි, මන්ද අපගේ පැරණි, හොඳින් දන්නා උපාය මාර්ග මෙම කාර්යයට ප්රමාණවත් නොවනු ඇත. සාක්ෂි, විද්යාඥයින් සහ විද්යාවට එල්ල වන ප්රහාර හරහා අපට මඟ පෙන්වීමට නැවුම් හඬවල් ද අවශ්ය විය හැකිය.
තතු 
ප්රතිචාරයක් ලබාදෙන්න