මානව පරිණාමය පිළිබඳ අපගේ අවබෝධයේ හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් සනිටුහන් කළ, මෙතෙක් සොයාගත් පළමු ‘හෝමෝ ඉරෙක්ටස්’ (Homo erectus) ෆොසිලය වන ‘ජාවා මිනිසා’ (Java Man) නැවත සිය මව්බිම වන ඉන්දුනීසියාව වෙත පැවරීමට නෙදර්ලන්තය තීරණය කර ඇත. යටත් විජිත සමයේ බලහත්කාරී ශ්‍රමය යොදා ගනිමින් කැණීම් කර නෙදර්ලන්තයට ගෙන යන ලද මෙම සුප්‍රකට ෆොසිලය, තවත් ෆොසිල 28,000ක් සමඟ නැවත භාර දීම සඳහා දෙරටේ සංස්කෘතික අමාත්‍යවරුන් ගිවිසුම් අත්සන් කර තිබේ.

‘නැතිවූ පුරුක’ සෙවීම සහ ජාවා මිනිසාගේ සොයාගැනීම
මෙම කතාවේ ආරම්භය 1866 තරම් ඈතට දිව යයි. ජාවා ජාතික වංශාධිපතියෙකු සහ ස්වභාව විද්‍යා චිත්‍ර ශිල්පියෙකු වූ රාඩෙන් සාලේ (Raden Saleh) නැගෙනහිර ජාවා ප්‍රදේශයේ “යෝධයන්ගේ යුධ පිටියක්” ලෙස හැඳින්වූ ස්ථානයක සංචාරය කළේය. මහාභාරතයේ එන අරිම්බා නම් යෝධ අසුරයෙකුට අයත් යැයි ගම්වැසියන් විශ්වාස කළ දැවැන්ත අස්ථි එහි තිබී හමු විය. එහෙත් සාලේ ඒවා හඳුනා ගත්තේ පුරාණ සතුන්ට අයත් ෆොසිල ලෙසය.
දශක කිහිපයකට පසු, සාලේගේ මෙම වාර්තාව, මානව පරිණාමයේ “නැතිවූ පුරුක” (the missing link) සෙවීමේ මෙහෙයුමක නිරතව සිටි ලන්දේසි වෛද්‍යවරයෙකු සහ ස්වභාව විද්‍යාඥයෙකු වූ ඉයුජීන් ඩූබොයිස් (Eugène Dubois) හට ලැබිණි. ඔරංඋටන් සහ ගිබන් වැනි වානර විශේෂ සිටින ගිනිකොනදිග ආසියාවේ (එකල ලන්දේසි යටත් විජිතයක් වූ) මෙම “නැතිවූ පුරුක” සැඟවී ඇතැයි ඩූබොයිස් විශ්වාස කළේය.
සාලේගේ වාර්තාවලින් දිරිමත් වූ ඔහු, සුමාත්‍රා දූපතේ අසාර්ථක සෝදිසි කිරීම්වලින් පසු නැගෙනහිර ජාවා හි ට්‍රිනිල් (Trinil) ප්‍රදේශය වෙත සිය අවධානය යොමු කළේය. 1891 දී, බලහත්කාරී ජාවා ජාතික සේවකයන් යොදා ගනිමින් ඔහු එහි කැණීම් සිදු කළේය. එහිදී ඔහුට පුරාණ මානවයෙකුට අයත් හිස්කබල් කොටසක්, දතක් සහ කලවා අස්ථියක් හමු විය.
විද්‍යාත්මක වැදගත්කම
මෙම සොයාගැනීම විද්‍යා ලෝකය කම්පනයට පත් කළේය. එකල හඳුනාගෙන සිටි නියැන්ඩර්තාල් මානවයාට සාපේක්ෂව, මෙම නව නිදර්ශකයේ මොළයේ පරිමාව කුඩා වූ අතර එය වානරයෙකුට සමීප විය. එහෙත්, එහි කලවා අස්ථියෙන් පෙන්නුම් කළේ ඔහුට කෙළින් ඇවිදීමට (walk upright) හැකිව තිබූ බවයි.
ඩූබොයිස් මෙම ෆොසිලය “පිතෙකැන්ත්‍රොපස් ඉරෙක්ටස්” (Pithecanthropus erectus) හෙවත් “කෙළින් ඇවිදින වානර-මිනිසා” ලෙස නම් කළේය. පසුව 1950 ගණන් වලදී, විද්‍යාඥයින් මෙය හෝමෝ ඉරෙක්ටස් ලෙස වර්ගීකරණය කළ අතර, එය එම විශේෂයේ මෙතෙක් හමුවූ පළමු සාක්ෂිය විය.
“එය ඩාවින්ගේ පරිණාමවාදයට මානව සම්භවයද ව්‍යතිරේකයක් නොවන බවට වූ පළමු සාක්ෂියයි,” ඉන්දුනීසියාවේ ජාතික පර්යේෂණ සහ නවෝත්පාදන ඒජන්සියේ (BRIN) පාෂාණ මානව විද්‍යාඥයෙකු වන සෝෆ්වාන් නෝර්විඩි පවසයි. “මානව පරිණාමය පිළිබඳ ක්ෂේත්‍රය උපත ලැබුවේ මෙහි, ජාවා වලයි.”
නැවත මව්බිමට: යටත් විජිත අසාධාරණයක් නිවැරදි කිරීම
කෙසේ වෙතත්, මෙම අගනා ෆොසිලය වසර 130ක් පුරා පැවතියේ සිය මව්බිමේ නොවේ. ඩූබොයිස් 1895 දී මෙම හිස්කබල නෙදර්ලන්තය වෙත ගෙන ගිය අතර, එතැන් සිට එය ලෙයිඩන් නුවර ‘නැචුරලිස් ජෛව විවිධත්ව මධ්‍යස්ථානයේ’ (Naturalis Biodiversity Center) තැන්පත් කර තිබිණි.
1950 සහ 1970 දශකවලදී මෙය නැවත ලබා ගැනීමට ඉන්දුනීසියාව දැරූ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික උත්සාහයන් අසාර්ථක විය. එහෙත්, යුරෝපීය සහ උතුරු ඇමරිකානු කෞතුකාගාර වෙත, යටත් විජිත සමයේ සදාචාර විරෝධී ලෙස ලබාගත් වස්තූන් නැවත ඒවායේ මුල් රටවලට භාර දෙන ලෙස එල්ල වූ ගෝලීය බලපෑම (decolonial scrutiny) හමුවේ මෙම තත්ත්වය වෙනස් විය.
2022 දී ඉන්දුනීසියානු රජය නැවතත් නිල ඉල්ලීමක් ඉදිරිපත් කළේය. “ෆොසිල යනු කලා නිධාන මෙන් නොවේ” යැයි පවසමින් ‘නැචුරලිස්’ ආයතනය මුලදී යම් පැකිලීමක් පෙන්වූවද, නීතිමය තක්සේරුවකින් පසු “ජාවා මිනිසා” නිදහස් කිරීමට ලන්දේසි රජය එකඟ විය. ලන්දේසි යටත් විජිත එකතු කමිටුව සිය වාර්තාවේ පෙන්වා දුන්නේ ඩූබොයිස්ගේ ෆොසිල කැණීම් කරන ලද්දේ “ප්‍රචණ්ඩත්වය, සූරාකෑම සහ බල අසමතුලිතතාවය” පැවති යුගයක බවයි.
“මෙම කොටස් අපගේ අනන්‍යතාවයේ සහ අපගේ කෞතුකාගාර එකතුවේ උච්චතම අවස්ථාවක්,” යැයි නැචුරලිස් ප්‍රකාශක බාර්ට් බ්‍රෝන් පැවසීය. “නමුත් මෙය ඉන්දුනීසියානුවන්ට ඉතා වැදගත් මොහොතක් බව අපට වැටහෙනවා, මන්ද එය අතීත අසාධාරණයක් නිවැරදි කිරීමක්.”
ඉන්දුනීසියානු විද්‍යාවේ නව යුගයක්
ඉන්දුනීසියානු විද්‍යාඥයින් සඳහා, මෙම ෆොසිල නැවත ලැබීම යටත් විජිත අසාධාරණයක් නිවැරදි කිරීමට වඩා වැඩි යමක් අදහස් කරයි. එය තම පර්යේෂණ වස්තූන් වෙත සමීප වීමට ලැබෙන “විමුක්තියක්” බව නෝර්විඩි පවසයි.
මෙම ෆොසිල දහස් ගණනක් මධ්‍යම ජාවා හි පිහිටි සංගිරාන් ආදි මානව කෞතුකාගාරයේ (Sangiran Early Man Museum) තැන්පත් කිරීමට ඉඩ ඇත. ඉන්දුනීසියානු විද්‍යාඥයින් පවසන්නේ මෙම ෆොසිල “ප්‍රදර්ශනයට පමණක් සීමා නොවිය යුතු” බවයි. ඒවා ක්‍රියාකාරී පර්යේෂණ තුළින් “සජීවී” (alive) කළ යුතු බව ඔවුහු අවධාරණය කරති.
හෝමෝ ඉරෙක්ටස් ෆොසිල සඳහා ප්‍රධාන සමුද්දේශය (holotype) ලෙස සැලකෙන ‘ජාවා මිනිසා’, පාෂාණ මානව විද්‍යාවේ තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. වර්තමානයේ ඉන්දුනීසියාවේ ද පුරාණ DNA, ප්‍රෝටීන විද්‍යාව (proteomics) සහ CT-scan තාක්ෂණයන් සහිත උසස් විද්‍යාගාර බිහිවෙමින් පවතී.
“මෙම ෆොසිල නැවත පැමිණීම පර්යේෂණ ප්‍රවේශය වෙනස් කරනු ඇති අතර, එම පාලනය නැවත ඉන්දුනීසියානු දෑතට පත් කරනු ඇත,” කෝපන්හේගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ ෆ්‍රිඩෝ වෙල්කර් පවසයි.
‘ජාවා මිනිසා’ නැවත මව්බිමට පැමිණීමත් සමඟ, දශක ගණනාවකට පසු ඉන්දුනීසියානු විද්‍යාඥයින්ට තම භූමියෙන් සොයාගත් උරුමය පිළිබඳ නව අරුත් සෙවීමට සහ ගෝලීය විද්‍යාත්මක සංවාදයට සක්‍රීයව දායක වීමට අවස්ථාව උදා වී තිබේ.