1953 වසරේ සිට සෑම වසර කිහිපයකට වරක් චීන රජය සිය ආර්ථිකය සඳහා නව ප්‍රධාන උපාය මාර්ගයක් එළිදක්වයි: ඒ අතිශය වැදගත් පස් අවුරුදු සැලැස්මයි.

ග්‍රාමීය, කෘෂිකාර්මික ආර්ථිකයක සිට නාගරීකරණය වූ, සංවර්ධිත බලවතෙකු බවට පත්වීම දක්වා ජාතිය පරිවර්තනය වූ අයුරු මෙම සැලසුම් මගින් බොහෝ දුරට මෙහෙයවනු ලැබීය.

කෙසේ වෙතත්, 15 වැනි සැලැස්ම සකස් කිරීම සඳහා 2025 ඔක්තෝබර් මුලදී චීන නායකයින් රැස් වූ විට, ප්‍රධාන සාධක දෙකක් නිසා එම කාර්යය සංකීර්ණ විය: ඒ මන්දගාමී දේශීය වර්ධනය සහ උත්සන්න වන භූ දේශපාලනික එදිරිවාදිකම් ය.

ඔවුන්ගේ විසඳුම? පැවති ක්‍රමයම තවදුරටත් ක්‍රියාත්මක කිරීමයි. තාක්‍ෂණික ස්වයංපෝෂිතභාවය, කාර්මික නවීකරණය සහ දේශීය ඉල්ලුම පුළුල් කිරීම හරහා “උසස් තත්ත්වයේ සංවර්ධනයක්” ලබා දීමට පොරොන්දු වෙමින්, බීජිං පාලනය මෑත වසරවල තම නැගී සිටීමට බලපෑ රජය මූලික කරගත් ආකෘතිය (state-led model) කෙරෙහි විශ්වාසය තබයි. 2026-2030 සැලැස්ම සකස් කළ ජනාධිපති ෂී ජින්පින් සහ අනෙකුත් අය ඔට්ටු අල්ලන්නේ, පාරිභෝගික වියදම් අඩුවීම සහ ආර්ථික අවදානම් ඉහළ යාම පිළිබඳ ප්‍රශ්න මතු වුවද, නවෝත්පාදනයන් මත පදනම් වූ කාර්මික වර්ධනය චීනයේ අනාගතය සුරක්ෂිත කරනු ඇති බවටයි.

චීනයේ දේශපාලන ආර්ථිකය පිළිබඳ විශේෂඥයෙකු ලෙස, මම චීනයේ නව පස් අවුරුදු සැලැස්ම ආර්ථික විද්‍යාව තරමටම බලය පිළිබඳවද වන බව දකිමි. ඇත්ත වශයෙන්ම, එය මූලික වශයෙන් නව තරඟකාරී යුගයකට මුහුණ දීම සඳහා වූ සැලැස්මකි. එනිසාම, ඉහළ යන කාර්මික ධාරිතාව සහ මන්දගාමී දේශීය ඉල්ලුම අතර පුළුල් වන පරතරය විසඳීමට එය අසමත් වීමේ අවදානමක් ඇත.

අධි තාක්‍ෂණික සිහින (High-tech dreams)

නව සැලැස්මේ හදවත වනුයේ උසස් නිෂ්පාදන සහ තාක්‍ෂණික නවෝත්පාදනයන් පෙරට ගෙන ඒමයි. ප්‍රායෝගිකව, මෙයින් අදහස් කරන්නේ පැරණි කර්මාන්තශාලා යාවත්කාලීන කිරීම, ස්වයංක්‍රීයකරණය, බැර කර්මාන්ත පරිසර හිතකාමී කිරීම (“greening”) සහ අභ්‍යවකාශ, පුනර්ජනනීය බලශක්තිය සහ ක්වොන්ටම් පරිගණක වැනි “නැගී එන සහ අනාගත කර්මාන්ත” පෝෂණය කිරීමයි.

ආර්ථිකය ඉහළ වටිනාකම් දාමයක් (value chain) වෙත ගෙන යාමෙන්, මැදි ආදායම් උගුලෙන් මිදී ස්වයංපෝෂිත තාක්‍ෂණික සුපිරි බලවතා ලෙස තම තත්ත්වය තහවුරු කර ගැනීමට බීජිං බලාපොරොත්තු වේ.

චීනයේ නැගීම මන්දගාමී කිරීම සඳහා වෙනත් රටවල් පනවා ඇති අපනයන පාලනයන්ගෙන් චීනය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා, විදේශීය සැපයුම්කරුවන් මත යැපීම අඩු කරමින් දේශීය සමාගම්වලට මුදල් පොම්ප කර තීරණාත්මක තාක්ෂණයන් “දේශීයකරණය” (indigenize) කිරීමට බීජිං දැඩි උත්සාහයක් දරයි.

මෙම ස්වයංපෝෂිතභාවය හුදෙක් ආර්ථික විද්‍යාව ගැන පමණක් නොව ජාතික ආරක්ෂාව සමඟ පැහැදිලිවම බැඳී පවතී.

ෂී යටතේ, චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂය “හමුදා-සිවිල් ඒකාබද්ධතාවය” (military-civil fusion) ලෙස හඳුන්වන දෙය – එනම් සිවිල් නවෝත්පාදන හමුදා අවශ්‍යතා සමඟ ඒකාබද්ධ කිරීම – ආක්‍රමණශීලී ලෙස ක්‍රියාත්මක කර ඇත.

සිවිල් කෘතිම බුද්ධිය (AI) හෝ සුපිරි පරිගණක තාක්ෂණයේ සිදුවන ඕනෑම දියුණුවක් ස්වයංක්‍රීයව මහජන විමුක්ති හමුදාවට (PLA) ප්‍රතිලාභ ලබා දෙන බව සහතික කරමින්, ආරක්ෂක නවීකරණය සඳහා වූ මූලික යාන්ත්‍රණය ලෙස මෙම ඒකාබද්ධතාවය ක්‍රමවත් කිරීමට නව පස් අවුරුදු සැලැස්ම සූදානම්ව සිටී.

ගෝලීය වෙළඳාම ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම

අධි තාක්‍ෂණික කර්මාන්ත සඳහා චීන රජය ලබා දෙන සහයෝගය දැනටමත් ප්‍රතිලාභ ලබා දෙමින් පවතින අතර නව පස් අවුරුදු සැලැස්ම එය දීර්ඝ කිරීමට අපේක්ෂා කරයි. පසුගිය දශකය තුළ, රජයේ විශාල සහයෝගයට ස්තූතිවන්ත වන්නට සූර්ය පැනල, බැටරි සහ විදුලි වාහන වැනි හරිත තාක්‍ෂණයන්හි ගෝලීය නායකත්වය ලබා ගැනීමට චීනය සමත් විය. දැන්, අර්ධ සන්නායක (semiconductors), උසස් යන්ත්‍ර සූත්‍ර, ජෛව තාක්‍ෂණය සහ ක්වොන්ටම් පරිගණකකරණය තුළ එම සාර්ථකත්වය නැවත ඇති කිරීමට බීජිං අදහස් කරයි.

එම අභිලාෂය සාක්ෂාත් වුවහොත්, ගෝලීය සැපයුම් දාමයන් සහ ප්‍රමිතීන් නැවත සකස් විය හැකිය.

නමුත් එය දියුණු ආර්ථිකයන් සමඟ චීනයේ පවතින ආර්ථික එදිරිවාදිකම්වල අවදානමද ඉහළ නංවයි. සම්පූර්ණ සැපයුම් දාමයන් ගොඩනැගීමට චීනය සතු හැකියාව නිසා, බීජිං මත ඕනෑවට වඩා යැපීම වළක්වා ගැනීම සඳහා නැවත කර්මාන්තකරණය වීම (reindustrialization) ගැන කතා කිරීමට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ යුරෝපය පෙළඹී ඇත.

“කොඳු නාරටිය ලෙස උසස් නිෂ්පාදන සහිත නවීන කාර්මික පද්ධතියක්” ගොඩනැගීමට සහ “ඉහළ මට්ටමේ විද්‍යාත්මක හා තාක්‍ෂණික ස්වයංපෝෂිතභාවය” වේගවත් කිරීමට ප්‍රතිඥා දෙමින්, නව සැලැස්ම මගින් තාක්‍ෂණික ආධිපත්‍යය සඳහා වන ලංසුවෙන් චීනය පසුබසිනු නොමැති බව සංඥා කරයි.

ග්‍රහණය කරගත නොහැකි සමතුලිතතාවය

කෙසේ වෙතත්, සැලැස්ම සාපේක්ෂව අඩු අවධානයක් යොමු කරන්නේ ශක්තිමත් දේශීය ඉල්ලුමක් නොමැතිකම කෙරෙහි ය.

පස් අවුරුදු සැලැස්ම සකස් කළ සැසියෙන් පසුව නිකුත් කළ ප්‍රකාශයේ පාරිභෝගික වියදම් සහ ජීවනෝපායන් ඉහළ නැංවීම ගැන සඳහන්ව ඇත්තේ ඉතා අඩුවෙනි.

චීන නායකයින් “පරිභෝජනය දැඩි ලෙස ඉහළ නැංවීමට” සහ අධ්‍යාපනය, සෞඛ්‍ය සේවා සහ සමාජ ආරක්ෂණය වැඩිදියුණු කිරීම සමඟ “ශක්තිමත් දේශීය වෙළඳපොළක්” ගොඩනැගීමට පොරොන්දු විය. නමුත් මෙම ඉලක්ක ලැයිස්තුගත කර ඇත්තේ කාර්මික වැඩිදියුණු කිරීම් සහ තාක්‍ෂණික ස්වයංපෝෂිතභාවය සඳහා වූ ඉල්ලීම්වලට පසුව පමණි – එයින් ඇඟවෙන්නේ පැරණි ප්‍රමුඛතාවලට තවමත් මුල් තැන ලැබෙන බවයි.

බීජිං පාලනය පැහැදිලිව පෙනෙන අපනයන මත පදනම් වූ ආකෘතියෙන් මිදී, ගෘහස්ථ පරිභෝජනය මත පදනම් වූ වර්ධන ආකෘතියක් දෙසට මාරු විය යුතු බවට දිගු කලක් තිස්සේ ඉල්ලා සිටි ආර්ථික විද්‍යාඥයින් මෙය බලාපොරොත්තු සුන් කරනු ඇත.

ගෘහස්ථ පරිභෝජනය තවමත් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් (GDP) 40% ක් පමණ වේ; මෙය දියුණු ආර්ථිකයන්හි සම්මතයන්ට වඩා බෙහෙවින් අඩු අගයකි. ඇත්ත වශයෙන්ම චීන කුටුම්භ තවමත් මෑත කාලීන ආර්ථික පහරවල් මාලාවකින් පීඩා විඳිති: පාරිභෝගික විශ්වාසය බිඳ දැමූ COVID-19 අගුලු දැමීම්, ධනය ට්‍රිලියන ගණනක් අතුගා දැමූ දේපල වෙළඳාම් වෙළඳපොල බිඳවැටීම සහ නිලධාරීන් එම දත්ත ප්‍රකාශයට පත් කිරීම නැවැත්වීමට පෙර වාර්තාගත ඉහළ මට්ටමක පැවති ඉහළ යන තරුණ විරැකියාව ඊට ඇතුළත් ය.

පළාත් පාලන ආයතන ණය බරින් මිරිකී මූල්‍ය පීඩනයකට මුහුණ දී සිටින බැවින්, නිර්භීත සමාජ වියදම් හෝ පරිභෝජනයට හිතකර ප්‍රතිසංස්කරණ නුදුරු අනාගතයේදී ක්‍රියාවට නැංවෙනු ඇතැයි යන්න පිළිබඳව සැකයක් පවතී.

බීජිං පාලනය නිෂ්පාදන අංශය ශක්තිමත් කරන අතරම දේශීය ඉල්ලුම දුර්වලව පවතින බැවින්, අමතර නිෂ්පාදන – විශේෂයෙන් විදුලි වාහන (EVs), බැටරි සහ සූර්ය තාක්‍ෂණය – දේශීයව අවශෝෂණය කර ගන්නවාට වඩා විදේශයන්ට යැවීමට ඉඩ ඇත.

නව සැලැස්ම ශක්තිමත් නිෂ්පාදන පදනමක් පවත්වා ගැනීමේ අවශ්‍යතාවය ගැන, විශේෂයෙන් අරගල කරන කෘෂිකාර්මික ගොවිපලවල් සහ වෙනත් පැරණි කර්මාන්ත පවත්වාගෙන යාම ගැන දැනුවත් ය. මෙම ප්‍රවේශය කෙටි කාලීනව වේදනාකාරී කප්පාදු කිරීම් වළක්වා ගත හැකි වුවද, බොහෝ ආර්ථික විද්‍යාඥයින් තර්ක කරන පරිදි චීනයට අවශ්‍ය සේවා සහ පරිභෝජනය දෙසට ආර්ථිකය නැඹුරු කිරීම ප්‍රමාද කරයි.

අතුරු ප්‍රතිවිපාක (Ripple effects)

බීජිං සාම්ප්‍රදායිකව සිය පස් අවුරුදු සැලසුම් චීනයට පමණක් නොව ලෝකයටම වරප්‍රසාදයක් ලෙස නිරූපණය කර ඇත. රාජ්‍ය මාධ්‍ය මගින් ප්‍රතිරාවය කරන නිල ආඛ්යානය අවධාරණය කරන්නේ ස්ථාවර, වර්ධනය වන චීනයක් ගෝලීය වර්ධනයේ “එන්ජිමක්” සහ ලෝක ව්යාප්ත අවිනිශ්චිතතාව මධ්යයේ “ස්ථායීකරණයක්” ලෙස පවතින බවයි.

සැලකිය යුතු කරුණක් නම්, නව සැලැස්ම ස්වයංපෝෂිතභාවය හඹා යන අතරම ජාත්‍යන්තර වෙළඳ නීති සමඟ පෙළගැසීම, නිදහස් වෙළඳ කලාප පුළුල් කිරීම සහ අභ්‍යන්තර ආයෝජන දිරිමත් කිරීම සඳහා “ඉහළ මට්ටමේ විවෘත කිරීමක්” ඉල්ලා සිටීමයි.

එහෙත් තාක්‍ෂණික ඉණිමඟ ඉහළට නැගීමට සහ එහි කර්මාන්තවලට සහාය වීමට චීනය දරන උත්සාහය ගෝලීය වෙළඳපොලේ තරඟකාරිත්වය තීව්‍ර කරනු ඇත – එය අනෙකුත් රටවල නිෂ්පාදකයින්ට අවාසිදායක විය හැක. මෑත වසරවලදී චීනයේ අපනයන වාර්තාගත මට්ටම් දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ. මෙම ලාභ චීන භාණ්ඩ ගලා ඒම මෙක්සිකෝවේ සිට යුරෝපය දක්වා වෙළඳ හවුල්කරුවන්ගේ නිෂ්පාදකයින් පීඩාවට පත් කර ඇති අතර ඔවුන් ආරක්ෂිත පියවර ගැන සලකා බැලීමට පටන් ගෙන ඇත. බීජිං දැන් නවීනතම සහ සාම්ප්‍රදායික කර්මාන්ත දෙකටම සහනාධාර ලබා දීම දෙගුණ කළහොත්, එහි ප්‍රතිඵලය විය හැක්කේ ගෝලීය වශයෙන් චීන නිෂ්පාදනවල විශාල අතිරික්තයක් ඇති වීම සහ වෙළඳ ගැටුම් උග්‍ර කිරීමයි.

වෙනත් වචන වලින් කිවහොත්, ලෝකයට චීනයේ කාර්මික බලය වැඩිපුර දැනෙනු ඇතත් එහි ගැනුම් බලය (buying power) ප්‍රමාණවත් තරම් නොදැනෙනු ඇත – මෙම එකතුව ජාත්‍යන්තර ආර්ථික සබඳතා පලුදු කළ හැකිය.

අනාගතය පිළිබඳ ඉහළ අවදානමක් ඇති ඔට්ටුවක්

චීනයේ 15 වැනි පස් අවුරුදු සැලැස්ම සමඟින්, ෂී ජින්පින් සිය දිගුකාලීන දැක්ම මත උපාය මාර්ගික ඔට්ටුවක් අල්ලයි. සැලැස්ම අභිලාෂකාමී සහ පුළුල් බවට සැකයක් නැත. එය සාර්ථක වුවහොත්, එය චීනය තාක්‍ෂණික හිනි පෙත්තට ගෙන යාමට සහ මහා බලවතෙකු ලෙස එහි ප්‍රකාශය ශක්තිමත් කිරීමට ඉඩ ඇත.

නමුත් එම සැලැස්ම මගින් හෙළි කරන්නේ, විශාල රට පුරා බොහෝ කුටුම්භයන්ට රිදවන අසමතුලිතතාවයේ වියදමින් වර්ධනයක් ලබා දුන් සූත්‍රයකින් බැහැර වීමට බීජිං දක්වන අකමැත්තයි.

මූලික වශයෙන් ගමන් මග වෙනස් කරනවා වෙනුවට, චීනය උත්සාහ කරන්නේ සියලු මාර්ගවල එකවර ගමන් කිරීමටයි: ස්වයංපෝෂිතභාවය සහ ගෝලීය ඒකාබද්ධතාවය හඹා යාම, තමන්ව ශක්තිමත් කර ගන්නා අතරම විවෘතභාවය ප්‍රකාශ කිරීම, සහ කර්මාන්ත හා ආරක්ෂක අංශවලට සම්පත් වත් කරන අතරම ජනතාවට සෞභාග්‍යය පොරොන්දු වීම ඊට ඇතුළත් ය.

නමුත් මෙම සැලැස්මේ කේන්ද්‍රය ලෙස සැලකෙන චීන පුරවැසියන්, අවසානයේ එහි සාර්ථකත්වය විනිශ්චය කරනු ඇත්තේ 2030 වන විට ඔවුන්ගේ ආදායම ඉහළ ගොස් ජීවිත යහපත් වී තිබේද යන්න මතය. එම ඔට්ටුව ජයග්‍රහණය කිරීම පහසු නොවනු ඇත.

නිව්යෝක් විශ්ව විද්‍යාලයේ සහය මහාචාර්ය Shaoyu Yuan විසිනි

Adjunct Professor, New York University; Rutgers University

Dr. Shaoyu Yuan is a scholar of international relations with expertise on foreign policy, soft power, and Sino–U.S. relations. He conducts research and teaches at Rutgers University and New York University. Dr. Yuan is the author of two books and numerous scholarly articles. His work has appeared in academic journals such as International Affairs, East Asia, The Pacific Review, Journal of Contemporary Eastern Asia, Humanities and Social Science Communications. His work has been featured in prominent media outlets, including The New York Times, USA Today, The Hill, The Economist, Al Jazeera, and The Diplomat. He holds a B.A. from Centre College, an M.S. from Northeastern University, and a Ph.D. from Rutgers University.