කර්තෘ: ජෙනිෆර් මෝගන් (ටෆ්ට්ස් විශ්වවිද්යාලයේ ජාත්යන්තර පරිසර හා සම්පත් ප්රතිපත්ති මධ්යස්ථානයේ ජ්යෙෂ්ඨ සාමාජිකා)
මීට වසර දෙකකට පෙර, ලොව පුරා රටවල් ” විධිමත් සහ සාධාරණ අයුරින් බලශක්ති පද්ධති තුළ ෆොසිල ඉන්ධන භාවිතයෙන් බැහැර වීමේ” ඉලක්කයක් සකසා ගත්තේය. මෙම සැලසුමට 2030 වන විට පුනර්ජනනීය බලශක්ති ධාරිතාව තෙගුණ කිරීම සහ බලශක්ති කාර්යක්ෂමතාව දෙගුණ කිරීම ඇතුළත් විය. ගෝලීය උණුසුම ඉහළ නැංවීමට බලපාන කාබන්ඩයොක්සයිඩ් විමෝචනයෙන් 75% ක්ම බලශක්ති අංශයෙන් සිදුවන බැවින් දේශගුණික විපර්යාස අවම කිරීමට මෙය තීරණාත්මක පියවරකි.
ලෝකය මේ වන විට ප්රගතියක් අත්කර ගනිමින් සිටී: 2024 වසරේදී අලුතින් එක් කරන ලද විදුලි ධාරිතාවයෙන් 90% කට වඩා ලැබුණේ පුනර්ජනනීය බලශක්ති ප්රභවයන්ගෙනි. 2025 වසරේදී ද එවැනිම වර්ධනයක් දක්නට ලැබුණි.
කෙසේ වෙතත්, ෆොසිල ඉන්ධන නිෂ්පාදනය ද තවමත් ව්යාප්ත වෙමින් පවතී. තෙල් සහ ස්වභාවික වායු යන දෙඅංශයෙන්ම ලොව ප්රමුඛතම නිෂ්පාදකයා වන ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, දැන් ෆොසිල ඉන්ධන දිගටම මිලදී ගැනීමට සහ දහනය කිරීමට අනෙකුත් රටවලට දැඩි ලෙස බලපෑම් කරමින් සිටී.
බෙලෙම් (Belém) සාකච්ඡා සහ ‘මාවත් සිතියම’ (Road map)
බ්රසීලයේ බෙලෙම් නුවර පසුගිය නොවැම්බර් මාසයේ පැවැති COP30 දේශගුණික සමුළුවේදී බලශක්ති සංක්රාන්තිය ප්රධාන මාතෘකාවක් වනු ඇතැයි අපේක්ෂා නොකළද, එය සමුළුවේ ආරම්භයේ සිට අවසානය දක්වාම කේන්ද්රස්ථානය බවට පත් විය.
බ්රසීල ජනාධිපති ලුයිස් ඉනාසියෝ ලූලා ද සිල්වා, ෆොසිල ඉන්ධන මත යැපීමෙන් මිදීම සඳහා විධිමත් “මාවත් සිතියමක්” (Road map) නිර්මාණය කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. වැනුවාටු වැනි කුඩා දූපත් රාජ්යයන්ගේ සිට කෙන්යාව සහ ඕස්ට්රේලියාව වැනි රටවල් 80 කට වඩා වැඩි ප්රමාණයක් මේ සඳහා සහය පළ කළහ. එහෙත්, අරාබි රටවල් ප්රමුඛ තෙල් නිෂ්පාදනය කරන රටවල විරෝධය හේතුවෙන් අවසන් එකඟතාවයට මෙම “මාවත් සිතියම” ඇතුළත් කිරීමට නොහැකි විය.
ඉලෙක්ට්රෝ-රාජ්යයන් සහ පෙට්රෝ-රාජ්යයන් අතර සටන
2026 වසරේදී ප්රධාන මාවත් සිතියම් දෙකක් නිර්මාණය කිරීමේ උත්සාහයට නායකත්වය දීමට COP30 සභාපති ඇන්ඩ්රේ අරන්හා කොරේයා එකඟ වී ඇත. ඉන් එකක් වනාන්තර විනාශය නැවැත්වීම සඳහා වන අතර අනෙක ෆොසිල ඉන්ධන භාවිතයෙන් බැහැර වීම සඳහා වේ.
මෙම ක්රියාවලියේදී ප්රධාන ගැටලුවක් වන්නේ තෙල් සහ ගෑස් ආදායම මතම යැපෙන නයිජීරියාව වැනි රටවල අනාගතයයි. නයිජීරියාවේ රජයේ ආදායමෙන් 80%-90% ක් ලැබෙන්නේ තෙල් අපනයනයෙනි. එහෙත් එහි ජනගහනයෙන් 39% කට තවමත් විදුලිය නොමැත. පුනර්ජනනීය බලශක්තිය සඳහා විශාල විභවයක් නයිජීරියාව සතු වුවද එය තවමත් ප්රයෝජනයට ගෙන නොමැත.
ඉදිරි දැක්ම: 2026 දී අපේක්ෂා කළ හැක්කේ කුමක්ද?
බ්රසීලය සහ නෝර්වේ වැනි රටවල් දැනටමත් තමන්ගේම බලශක්ති සංක්රාන්ති සැලසුම් සකස් කරමින් සිටී. බ්රසීලය ෆොසිල ඉන්ධන මත යැපීම අඩු කිරීමට අරමුදලක් පිහිටුවන අතර, නෝර්වේ රාජ්යය සිය ආර්ථිකය ෆොසිල ඉන්ධනවලින් බැහැර කිරීමට විධිමත් කොමිසමක් පිහිටුවා ඇත.
අනෙක් අතට, ඇමරිකාවේ ට්රම්ප් පරිපාලනය ඉදිරි දශක කිහිපය තුළ ෆොසිල ඉන්ධන ප්රධාන බලශක්ති ප්රභවය ලෙස තබා ගැනීමට උත්සාහ කරයි. කෙසේ වෙතත්, ජාත්යන්තර බලශක්ති ඒජන්සිය (IEA) පවසන්නේ පුනර්ජනනීය බලශක්ති පිරිවැය අඩු වීම හේතුවෙන් එහි ආයෝජන ෆොසිල ඉන්ධන මෙන් දෙගුණයක් වනු ඇති බවයි.
2026 අගභාගයේදී තුර්කියේ පැවැත්වීමට නියමිත COP31 සමුළුවේදී මෙම “මාවත් සිතියම” පිළිබඳ ප්රගතිය වාර්තා කිරීමට නියමිතය. එහිදී ඕස්ට්රේලියාව සාකච්ඡාවලට නායකත්වය දෙනු ඇත. බලශක්ති සංක්රාන්තිය පිළිබඳ සැබෑ තීරණාත්මක සටන 2026 දී අපට දැකගත හැකි වනු ඇත.
තතු 
ප්රතිචාරයක් ලබාදෙන්න