සමාජ මාධ්ය අපේ දරුවන්ට අහිතකර බව බොහෝ දෙනා විශ්වාස කරති. ඕස්ට්රේලියාව දැන් එය ඔප්පු කිරීමට උත්සාහ කරයි.
ලොව පුරා සිටින දෙමාපියන්ගෙන් තම දරුවා පාසල් ඇරී නිවසට පැමිණි පසු කරන්නේ කුමක්දැයි විමසුවහොත්, බොහෝ විට ලැබෙන්නේ එකම පිළිතුරකි: එනම් බෑගය පසෙක තබා, සෝපාව මත හිඳගෙන දුරකථනය අතට ගැනීමයි. දරුවන් තිරය ඉදිරියේ ගත කරන කාලය (Screen time) දිනෙන් දින ඉහළ යමින් පවතී. මෑතකදී නිකුත් වූ වාර්තාවකට අනුව, වයස අවුරුදු 8-14 අතර දරුවෙකු දිනකට පැය තුනකට ආසන්න කාලයක් දුරකථන හෝ ටැබ්ලට් පරිගණක හරහා අන්තර්ජාලයේ සැරිසරයි.
2025 දෙසැම්බර් මාසයේදී ඕස්ට්රේලියාව වයස අවුරුදු 16ට අඩු දරුවන්ට සමාජ මාධ්ය භාවිතය තහනම් කරමින් නීතියක් පැනවීය. මෙය ලොව පුරා පර්යේෂකයන් දැඩි උනන්දුවකින් නිරීක්ෂණය කරන මහා පරිමාණ පරීක්ෂණයක් බඳුය. ඔවුන්ට විසඳා ගැනීමට ඇති ප්රධාන ප්රශ්නය මෙයයි: සමාජ මාධ්ය ඇත්තටම අප සිතන තරම්ම හානිකරද?
ගැටලුව තේරුම් ගැනීම
සමාජ මාධ්ය යනු සාපේක්ෂව අලුත් දෙයකි. ෆේස්බුක් පැමිණ ගත වී ඇත්තේ වසර 20කට මදක් වැඩි කාලයකි. එබැවින්, කුඩා අවධියේදීම මෙම ප්ලැට්ෆෝම් භාවිත කිරීම පුද්ගලයෙකුගේ ආත්ම අභිමානයට සහ යහපැවැත්මට බලපාන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව ප්රමාණවත් දත්ත තවමත් විද්යාඥයන් සතුව නොමැත.
බොහෝ පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ සමාජ මාධ්ය භාවිතය සහ දරුවන්ගේ ශරීර ප්රතිරූපය (Body image) පිළිබඳ ගැටලු, ස්වයං-හානිකර ගැනීම් සහ ආහාර ගැනීමේ අක්රමිකතා අතර සම්බන්ධයක් තිබිය හැකි බවයි. එහෙත් බටහිර සිඩ්නි විශ්වවිද්යාලයේ මහාචාර්ය අමන්දා තර්ඩ් පවසන්නේ මෙය ඉතා සංකීර්ණ ගැටලුවක් බවයි. “මානසික සෞඛ්ය ගැටලුවලට බලපාන්නේ සමාජ මාධ්ය පමණක්ම නොවෙයි. සමහර අවස්ථාවල දරුවන් සමාජ මාධ්ය හරහා විශාල ප්රතිලාභ සහ සහයෝගයක් ද ලබා ගන්නවා,” ඇය පවසයි.
මානසික සෞඛ්ය අර්බුදයක්ද?
2000 වසරෙන් පසු උපන් දරුවන් අතර විශාදය (Depression) වැනි තත්ත්වයන් වැඩි බව සංඛ්යාලේඛන පෙන්වා දෙයි. බොහෝ දෙමාපියන් මීට වැරදිකරු ලෙස දකින්නේ සමාජ මාධ්ය වුවද, පර්යේෂකයන් පවසන්නේ 2000න් පසු උපන් අය කොවිඩ් වසංගතය, ගෝලීය මූල්ය අර්බුදය සහ කෘතිම බුද්ධිය (AI) නිසා රැකියා අහිමිවීමේ බිය වැනි දරුණු අත්දැකීම් රාශියකට මුහුණ දුන් පිරිසක් බවයි.
ඕස්ට්රේලියාවේ මෙම තහනම හරහා සමාජ මාධ්ය නොමැති වූ විට දරුවන්ගේ මානසිකත්වයට සිදුවන සැබෑ බලපෑම කුමක්දැයි පරීක්ෂා කිරීමට විද්යාඥයන්ට අවස්ථාවක් ලැබී ඇත.
බලපෑම තක්සේරු කිරීම
මෙම තහනම නිසා යහපත් මෙන්ම අයහපත් ප්රතිඵලද ඇති විය හැකිය. තර්ඩ් පවසන පරිදි, දරුවන්ට තොරතුරු ලබා ගැනීමට ඇති අයිතිය සහ අදහස් ප්රකාශ කිරීමේ නිදහස මෙයින් සීමා විය හැකිය. එසේම, දරුවන් මෙම තහනම මගහැර රහසිගතව සමාජ මාධ්ය භාවිත කිරීමට පෙළඹුණහොත් එය දෙමාපියන්ට පාලනය කිරීමට වඩාත් අපහසු වනු ඇත.
පර්යේෂණ දත්ත ඇසුරින් බිඳක්:
- පැය 3ක සීමාව: දිනකට පැය 3කට වඩා සමාජ මාධ්යවල ගත කරන දරුවන් මානසික සෞඛ්ය ගැටලුවලට ගොදුරු වීමේ වැඩි අවදානමක් ඇති බව 2019 අධ්යයනයක් පෙන්වා දෙයි.
- සැකය: වයස අවුරුදු 12-13 දී සමාජ මාධ්ය භාවිත කිරීම සහ වසර දෙකකට පසු ඇතිවන මානසික ගැටලු අතර සෘජු හේතුඵල සම්බන්ධයක් නොමැති බව බ්රිතාන්ය අධ්යයනයක් පවසයි.
සාරාංශය
ඕස්ට්රේලියාවේ මෙම පියවර සමාජ මාධ්ය සහ දරුවන් අතර ඇති සබඳතාවය ගැන ලෝකයට අලුත් විද්යාත්මක දැක්මක් ලබා දෙනු ඇත. එය හුදෙක් ‘හොඳ’ හෝ ‘නරක’ ලෙස වර්ග කිරීමට වඩා, දරුවන්ගේ ඩිජිටල් ජීවිතය පිළිබඳ වඩාත් ගැඹුරු අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට විද්යාඥයන්ට උපකාරී වනු ඇත.
BBC Science Focus Magazine
තතු 
ප්රතිචාරයක් ලබාදෙන්න