අපගේ දෛනික ජීවිතයේදී කාලය යනු සරල, ස්ථාවර සංකල්පයකි. එය සෑම තැනකම එකම වේගයකින් ඉදිරියට ගලා බසින බවත්, අතීතය ස්ථාවර බවත්, අනාගතය අවිනිශ්චිත බවත් අපි විශ්වාස කරමු. නමුත් ප්රමුඛ භෞතික විද්යාඥයෙකු වන කාර්ලෝ රොවෙලි (Carlo Rovelli) ඔහුගේ “The Order of Time” කෘතියෙන් අපගේ මෙම සාමාන්ය වැටහීමට අභියෝග කරයි. ඔහුට අනුව, කාලය අප සිතන තරම් සරල නැත; එය ස්ථර කිහිපයකින් සමන්විත සංකීර්ණ සංකල්පයකි.
එබැවින්, රොවෙලිගේ අදහසට අනුව කාලය යනු කුමක්දැයි සරලව තේරුම් ගනිමු.
1. කාලයේ ඒකීයත්වය බිඳ වැටීම (Loss of Unity)
කාලය පිළිබඳ අපගේ පළමු වැරදි වැටහීම නම් එය විශ්වය පුරා එකම වේගයකින් ගතවෙන බවයි. නමුත් අයින්ස්ටයින්ගේ සාපේක්ෂතාවාදය අනුව මෙය සත්ය නොවේ.
- වේගය සහ ගුරුත්වාකර්ෂණය මත කාලය රඳා පැවතීම: කඳුකරයේදී කාලය සාගර මට්ටමට වඩා වේගයෙන් ගතවෙන අතර, වේගයෙන් ගමන් කරන විට කාලය මන්දගාමී වේ. විද්යාගාරයක පවා මේසය මත ඇති ඔරලෝසුවකට වඩා බිම ඇති ඔරලෝසුවක් මඳක් සෙමින් ක්රියා කරයි. මෙය ඉතා කුඩා වෙනසක් වුවද, නිරවද්ය ඔරලෝසු මගින් මැනිය හැකිය. එබැවින් සෑම ස්ථානයකටම සහ සෑම සංසිද්ධියකටම ආවේණික වූ “තමන්ගේම කාලයක්” (proper time) ඇත.
2. කාලයේ දිශාව අතුරුදන් වීම (Loss of Direction)
අතීතය සහ අනාගතය අතර වෙනස කාලයේ මූලික ලක්ෂණයක් ලෙස අපි සලකමු. තුවාලයකින් පසු වේදනාව ඇති වන බවත්, වීදුරුවක් කැඩුණු පසු නැවත එකලස් නොවන බවත් අපි දනිමු. නමුත් භෞතික විද්යාවේ මූලික නීති වලදී අතීතය සහ අනාගතය අතර එවැනි වෙනසක් නොමැති බව රොවෙලි පෙන්වා දෙයි.
- තාපය සහ එන්ට්රොපිය (Entropy): කාලයේ දිශාවට හේතුව තාපය (heat) සහ එන්ට්රොපිය (entropy) හා සම්බන්ධයි. එන්ට්රොපිය යනු පද්ධතියක අක්රමිකතාවයේ මිනුමක් ලෙස සරලව තේරුම් ගත හැකිය. රුඩොල්ෆ් ක්ලෝසියස් (Rudolf Clausius) පෙන්වා දුන්නේ තාපය සීතල ශරීරයකින් උණුසුම් ශරීරයකට ගමන් කළ නොහැකි බවයි. සෑම විටම අතීතය සහ අනාගතය අතර වෙනසක් ඇති විට තාපය සම්බන්ධ වන බව මෙයින් අදහස් වේ.
- “අපැහැදිලි දැක්ම” (Blurred Vision): ලුඩ්විග් බොල්ට්ස්මාන් (Ludwig Boltzmann) තවදුරටත් පැහැදිලි කළේ එන්ට්රොපිය පවතින්නේ අප ලෝකය “අපැහැදිලිව” විස්තර කරන නිසා බවයි. එනම්, අපට ලෝකයේ සියලුම ක්ෂුද්ර විස්තර දැකීමට නොහැකි වීම නිසා, විවිධ ක්ෂුද්ර වින්යාසයන් අතර වෙනස හඳුනා ගැනීමට අපොහොසත් වීම නිසා එන්ට්රොපිය වැඩි වීමක් ලෙස අපට පෙනේ. අපගේ මෙම “නොදැනුවත්කම” හෝ “අපැහැදිලි දැක්ම” නිසා, අතීතය අඩු එන්ට්රොපියකින් යුක්ත වන අතර, අනාගතය වැඩි එන්ට්රොපියකින් යුක්ත වේ යැයි හැඟේ. එබැවින් කාලයේ දිශාව හෙවත් අනාගතය හා අතීතය අපගේ දෘෂ්ටිකෝණයට සාපේක්ෂව පැන නගින දෙයකි.
3. “වර්තමානය” නොමැති වීම (The End of the Present)
අපගේ ජීවිතයේ “දැන්” (now) යන සංකල්පය ඉතා මූලිකය. නමුත් රොවෙලි තර්ක කරන්නේ විශ්වය පුරා පැතිරුණු එකම “වර්තමානයක්” නොමැති බවයි..
- දුරස්ථ ස්ථාන සඳහා “දැන්” යනු කුමක්ද?: ඔබගේ සහෝදරිය ආලෝක වර්ෂ හතරක් ඈතින් පිහිටි Proxima b ග්රහලෝකයේ සිටිනවා යැයි සිතන්න. ඇය “දැන්” එහි කරන්නේ කුමක්ද? රොවෙලි පවසන්නේ මෙම ප්රශ්නය තේරුමක් නැති බවයි. ආලෝකයට අප වෙත ළඟා වීමට කාලය ගතවන බැවින්, අප දකින හෝ අසන ඕනෑම දෙයක් අතීතයේ සිදු වූ දෙයකි. දුරස්ථ ස්ථානයක් සඳහා පොදු “වර්තමානයක්” නිර්වචනය කළ නොහැක.
- “ආලෝක කේතු” (Light Cones): විශ්වයේ කාල-අවකාශ ව්යුහය තනි “කාල ස්ථර” වලින් සමන්විත නොවේ. ඒ වෙනුවට එය “ආලෝක කේතු” (light cones) වලින් සමන්විත වන අතර, ඒවා සිදුවීම් අතර හේතු සම්බන්ධතා නිරූපණය කරයි.
4. කාලයේ ස්වාධීනත්වය බිඳ වැටීම (Loss of Independence)
නිව්ටන් (Newton) වැනි විද්යාඥයන් විශ්වාස කළේ කාලය යනු විශ්වයේ දේවල් වලට ස්වාධීනව, නොනැවතී ගලා බසින අස්පෘශ්ය දෙයක් බවයි. නමුත් අයින්ස්ටයින්ගේ සාපේක්ෂතාවාදය මෙම අදහසද වෙනස් කළේය.
- ගුරුත්වාකර්ෂණ ක්ෂේත්රය සහ කාලය: කාලය යනු තනි, ස්වාධීන දෙයක් නොවේ. එය ගුරුත්වාකර්ෂණ ක්ෂේත්රයේ (gravitational field) ගතික සංරචකයකි. මෙම ක්ෂේත්රය නැමෙන, දිගු වන සහ අනෙකුත් ක්ෂේත්ර සමඟ අන්තර් ක්රියා කරන දෙයකි. එය නිව්ටන් සිතූ පරිදි “ස්ථාවර කැන්වසයක්” නොවේ. ඔරලෝසු වල වේගය මන්දගාමී වීම සිදුවන්නේ ගුරුත්වාකර්ෂණ ක්ෂේත්රය බලපාන නිසාය.
5. කාලයේ ක්වොන්ටම් ස්වභාවය (Quanta of Time)
නූතන භෞතික විද්යාවට අනුව, කාලය අඛණ්ඩ නොවේ.
- “කාලයේ කණිකා” (Grains of Time): ක්වොන්ටම් යාන්ත්ර විද්යාව (quantum mechanics) අනුව, කාලය අඛණ්ඩ ප්රවාහයක් නොව, “කණිකාමය” (granular) ස්වභාවයකින් යුක්තය. “ප්ලාන්ක් කාලය” (Planck time) යනු කාලයේ තිබිය හැකි කුඩාම අන්තරාලයයි. මෙම කුඩාම මට්ටමින් කාලය යන සංකල්පය එහි මූලික අර්ථය පවා නැති කර ගනී.
- සිදුවීම් ලෝකයක් (World of Events): මූලික සමීකරණ වලදී “කාලය” යන විචල්යයක් නොමැත. ඒ වෙනුවට, ලෝකය යනු නිරන්තරයෙන් වෙනස් වන “සිදුවීම්” ජාලයකි, ස්ථාවර “දේවල්” නොවේ.. ගලක් යනු “දෙයක්” ලෙස පෙනුනත්, එය ක්වොන්ටම් ක්ෂේත්රවල සංකීර්ණ කම්පනයක්, බලවේගයන්ගේ මොහොතක අන්තර්ක්රියාවක් පමණි.
6. අපගේ නොදැනුවත්කම සහ මතකය මත පදනම් වූ කාලය (Time is Ignorance and Memory)
ඉහත සඳහන් කළ කරුණු අනුව, කාලය අපට හුරුපුරුදු ආකාරයෙන් විශ්වයේ මූලික අංගයක් නොවේ. එසේනම් අපට කාලය “අත්විඳින්නට” හැකි වන්නේ කෙසේද?
- කාලය අපගේ දෘෂ්ටිකෝණයක්: අප ලෝකය සමඟ අන්තර්ක්රියා කරන ආකාරය, එනම් අපගේ “අපැහැදිලි දැක්ම” සහ ක්වොන්ටම් අවිනිශ්චිතතාව නිසා අපට කාලය පිළිබඳ හැඟීමක් ඇති වේ. අපගේ “නොදැනුවත්කම” නිසා පැන නගින එන්ට්රොපිය වැඩි වීම, අපට අතීතය සහ අනාගතය වෙන්කර හඳුනා ගැනීමට ඉඩ සලසයි. මෙය “තාප කාලය” (thermal time) ලෙස හැඳින්වේ.
- මතකය සහ අනන්යතාවය: අපගේ මතකය කාලය පිළිබඳ අපගේ අත්දැකීමට අත්යවශ්ය වේ. මොළය අතීත අත්දැකීම් එකතු කර අනාගතය පුරෝකථනය කිරීමට එය භාවිතා කරයි. අපගේ මොළයේ ස්නායු පද්ධති ව්යුහයන් චලනයන් ක්ෂණිකව ලියාපදිංචි කරන අතර, කාලය තුළ දිගුවක් අපගේ මොළය තුළ කාලය පිළිබඳ සංජානනයක් බවට පත්වේ. ශාන්ත ඔගස්ටින් (St. Augustine) ද පෙන්වා දුන්නේ කාලය අපගේ මනස තුළ, මතකය සහ අපේක්ෂාවන් ලෙස පවතින බවයි.
අවසාන වශයෙන්,
කාර්ලෝ රොවෙලිගේ පැහැදිලි කිරීමට අනුව, කාලය යනු තනි, විශ්වීය, ස්වාධීන හෝ අඛණ්ඩ සංකල්පයක් නොවේ. ඒ වෙනුවට, එය විවිධ ස්ථර වලින් යුත්, සංකීර්ණ, අපගේ දෘෂ්ටිකෝණයට සහ අන්තර්ක්රියාවන්ට සාපේක්ෂව පැන නගින සංසිද්ධියකි.. අපගේ දෛනික ජීවිතයේදී අප අත්විඳින කාලය, විශ්වයේ මූලික යථාර්ථයේ “ආසන්නකරණයක ආසන්නකරණයක ආසන්නකරණයකි.”
කාලය පිළිබඳ මෙම ගැඹුරු අවබෝධය අපට අප ගැනම, අපගේ මතකය, විඥානය සහ අප ලෝකයට සම්බන්ධ වන ආකාරය ගැන අලුතින් සිතන්නට පොළඹවයි. කාලය පිළිබඳ අභිරහස, අපගේම අනන්යතාවය පිළිබඳ අභිරහස සමඟ බැඳී ඇත. එබැවින්, අපට කාලය යනු අපවම නිර්වචනය කරන, අපව “කාලයෙන් සෑදුණු ජීවීන්” (beings made of time) බවට පත් කරන දෙයකි.
තතු 
ප්රතිචාරයක් ලබාදෙන්න