අපේ සුරතල් බල්ලා උද්යානයේ දුව පනින විට හෝ බළලා ගුලි වී ගොරවන විට (purring) ඔවුන් ඉන්නේ දැඩි සතුටකින් බව අපට සිතේ. නමුත් සැබවින්ම සතුන්ට ප්රීතිය දැනෙනවාද? එය විද්යාත්මකව මැනිය හැක්කේ කෙසේද?
සතුන්ගේ හැඟීම් පිළිබඳව දශක ගණනාවක් තිස්සේ පැවති විද්යාත්මක මතවාද සහ අලුත්ම පර්යේෂණ ඇසුරෙන් සැකසූ විශේෂ ලිපියකි.
චාල්ස් ඩාවින්ගේ සිට ස්කිනර් දක්වා
19 වන සියවසේ අගභාගයේදී මහා විද්යාඥ චාල්ස් ඩාවින් ලියා තැබුවේ, “මිනිසා මෙන්ම පහත් පෙළේ සතුන්ට ද වේදනාව, සතුට සහ දුක පැහැදිලිවම දැනෙන” බවයි. නමුත් 20 වන සියවසේදී මනෝවිද්යාඥයන් වැඩිපුරම අවධානය යොමු කළේ සතුන්ගේ බාහිර හැසිරීම් (Behaviorism) මැනීමට මිස ඔවුන්ගේ අභ්යන්තර හැඟීම් ගැන සෙවීමට නොවේ. ඒ නිසා සතුන්ට මිනිස් ගුණාංග ආරෝපණය කිරීම (Anthropomorphism) විද්යාඥයන් අතර තහනම් මාතෘකාවක් බඳු විය.
විද්යාව මෙතෙක් කල් වැඩිපුරම අවධානය යොමු කළේ සතුන්ගේ “දුක” හෝ “වේදනාව” මැනීමටයි. එයට හේතුව සතුන්ගේ දුක් වේදනා සමනය කිරීම පර්යේෂණවල ප්රධාන අරමුණ වීමයි. නමුත් සතුන්ගේ “ප්රීතිය” (Positive affect) මැනීම ඉතා සංකීර්ණ කාර්යයක් විය.
“ප්රීති-මීටරයක්” නිර්මාණය කළ හැකිද?
දැනට ඉන්ඩියානා විශ්වවිද්යාලයේ එරිකා කාට්මිල් ඇතුළු විද්යාඥ කණ්ඩායමක් සතුන්ගේ ප්රීතිය මැනිය හැකි නිර්ණායක පද්ධතියක් හෙවත් “ප්රීති-මීටරයක්” (Joy-o-meter) නිපදවීමට වෙහෙසෙති. මෙහිදී ඔවුන් චිම්පන්සීන්, බොනොබෝවන්, ඩොල්ෆින් සතුන් සහ ගිරවුන් වැනි සතුන් රාශියක් යොදාගෙන පර්යේෂණ පවත්වයි.
1. වානරයන්ගේ සිනහව සහ සතුට
බොනොබෝ සහ චිම්පන්සි සතුන් අතර පර්යේෂණ පැවැත්වූ විද්යාඥයන්ට පෙනී ගියේ ඔවුන් සෙල්ලම් කරන විට හෝ නැවත හමුවන විට එකිනෙකා වැළඳගන්නා අතර, සිනහවකට සමාන ශබ්ද (Panting) නිකුත් කරන බවයි. ඩියුක් විශ්වවිද්යාලයේ සාෂා වින්ක්ලර් සොයාගත්තේ පැටවුන්ගේ සිනහව ඇසෙන විට වැඩිහිටි බොනොබෝවන් වඩාත් “සුබවාදී” (Optimistic) වන බවයි.
2. හිම බෝල සාදන කියා (Kea) ගිරවුන්
නවසීලන්තයේ වනාන්තරවල වෙසෙන ‘කියා’ ගිරවුන් ඉතා බුද්ධිමත් සතුන් පිරිසකි. ඔවුන් අව් රශ්මිය ඇති හිම සහිත දිනවල හිම බෝල සාදමින් සෙල්ලම් කරන අයුරු විද්යාඥයන් නිරීක්ෂණය කර ඇත. මෙම ගිරවුන් සෙල්ලම් කරන විට නිකුත් කරන “වෝර්බල් කෝල්” (Warble call) නමැති ශබ්දය ඇසුණු සැණින් අනෙක් ගිරවුන්ද ප්රීතියෙන් සෙල්ලම් කිරීමට පෙළඹේ. මෙය හරියට මිනිසුන් අතර සිනහව පැතිර යනවා වැනිය.
3. ඩොල්ෆින් සතුන්ගේ “ජයග්රාහී කෑගැසීම”
ඩොල්ෆින් සතුන් තමන්ට ප්රියතම ආහාරයක් ලැබුණු විට හෝ යම් කාර්යයක් සාර්ථකව නිම කළ විට විශේෂ ශබ්දයක් (Victory squeal) නිකුත් කරයි. මෙය ඔවුන්ගේ මොළයේ ඩොපමයින් (Dopamine) නමැති සතුට ඇති කරන රසායනිකය මුදා හැරීමක් ලෙස විද්යාඥයන් විශ්වාස කරති.
සතුන්ගේ සතුට අපට වැදගත් ඇයි?
සතුන්ගේ ප්රීතිය මැනීමෙන් අපට වාසි කිහිපයක් අත්වේ:
- සුබසාධනය: සත්වෝද්යානවල හෝ රක්ෂිතවල සිටින සතුන්ගේ මානසික සෞඛ්යය තක්සේරු කර ඔවුන්ට වඩාත් සුවදායී ජීවිතයක් ලබා දිය හැකිය.
- මිනිස් සතුට: සතුන් සතුටු වන ආකාරය හැදෑරීමෙන් මිනිසාගේ සතුට සහ මානසික සුවය පිළිබඳව ද නව ඉඟි ලබා ගත හැකිය.
පර්යේෂක කොලින් ඇලන් පවසන පරිදි, “සතුන්ගේ හැඟීම් හැදෑරීම ඉතා අපහසු කාර්යයකි.” නමුත් සතුන් සතුටින් සිටිනවා දැකීම පවා පර්යේෂකයන්ට මහත් ප්රීතියක් ගෙන දෙන කරුණකි. අවසානයේදී අපට වැටහෙන්නේ, භාෂාවෙන් ප්රකාශ නොකළද, සොබාදහමේ සෑම ජීවියෙකුටම තමන්ටම ආවේණික වූ ප්රීතිමත් මොහොතක් ඇති බවයි.
තතු 
ප්රතිචාරයක් ලබාදෙන්න