ආචාර්ය හෙලන් ෆිෂර් ආදරය විවාහය සහ අනාචාරය ගැන ලියූ Anatomy of Love: A Natural History of Mating, Marriage, and Why We Stray නම් කෘතියේ කතුවරියයි. මේ ඇය තම විෂය ක්ෂේත්‍රය අරභයා කළටෙඩ් කතාවක සිංහළ පරිවර්තනයක්

මම අද කතා කිරීමට බලාපොරොත්තු වන්නේ එළඹෙන සියවසේ, සමහරවිට ඉදිරි වසර 10,000 ඇතුළත ඇති වන විශාලතම සමාජ ප්‍රවණතා දෙක ගැනයි. නමුත් මම ආරම්භ කරන්නේ රොමෑන්තික ආදරය පිළිබඳ මගේ පර්යේෂණවලින්, මොකද එය මගේ මෑතකාලීන කාර්යය නිසයි.

මම සහ මගේ සගයන් කළේ දැඩි ලෙස ආදරයෙන් බැඳී සිටි පුද්ගලයන් 32 දෙනෙකු MRI ස්කෑනර් යන්ත්‍රයකට ඇතුළු කිරීමයි. ඉන් 17 දෙනෙකු ඔවුන්ගේ ආදරය ප්‍රතිචාර ලැබූ (පිළිගැනුණු) අය වූ අතර, 15 දෙනෙකු ආදරය නිසා ප්‍රතික්ෂේප වී (අතහැර දමා) සිටි අයයි. ඒ නිසා මම මුලින්ම ඒ ගැන පවසා, පසුව ආදරය ගමන් කරන්නේ කොතැනටද යන්න සාකච්ඡා කරනවා.

“ආදරය යනු කුමක්ද?” ෂේක්ස්පියර් ඇසුවා. මම හිතන්නේ අපේ මුතුන් මිත්තන් — මම හිතන්නේ මීට වසර මිලියනයකට පෙර ගිනිමැල වටා වාඩි වී සිටි හෝ තරු දෙස බලා සිටි කාලයේ සිටම මිනිසුන් මේ ප්‍රශ්නය ගැන කල්පනා කර ඇති බවයි.

පසුගිය වසර 45 ක මනෝවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ දෙස බලා රොමෑන්තික ආදරය යනු කුමක්දැයි සොයා ගැනීමට මම උත්සාහ කළා. එහිදී පෙනී ගියේ ඔබ ආදරයෙන් බැඳෙන විට සිදුවන ඉතා සුවිශේෂී දේවල් සමූහයක් ඇති බවයි. පළමු දෙය නම්, යම් පුද්ගලයෙකු “විශේෂ අර්ථයක්” ගැනීමට පටන් ගැනීමයි. එක් ට්‍රක් රථ රියදුරෙකු වරක් මට පැවසූ පරිදි, “ලෝකයට අලුත් මධ්‍යස්ථානයක් ලැබුණා, ඒ මධ්‍යස්ථානය මේරි ඈන්.” ජෝර්ජ් බර්නාඩ් ෂෝ එය වෙනත් ආකාරයකට පැවසුවා: “ආදරය යනු එක් කාන්තාවක් සහ තවත් කාන්තාවක් අතර ඇති වෙනස්කම් අධිතක්සේරු කිරීමයි.” ඇත්තෙන්ම අප කරන්නේ එයයි.

ඉන්පසු ඔබ අවධානය යොමු කරන්නේ මේ පුද්ගලයා ගැන පමණයි. ඔබට ඔවුන්ගේ අකමැති දේවල් ලැයිස්තුගත කළ හැකියි, නමුත් ඔබ ඒවා පසෙක ලා ඔබ කැමති දේ කෙරෙහි අවධානය යොමු කරනවා. චොසර් පැවසූ පරිදි, “ආදරය අන්ධයි.”

ආදරය තේරුම් ගැනීමට මම ලොව පුරා කවි කියවීමට තීරණය කළා. අටවන සියවසේ චීනයේ ඉතා කෙටි කවියක් මම ඔබට ඉදිරිපත් කරන්නම්. මක්නිසාද යත් එය එක්තරා කාන්තාවක් කෙරෙහි පමණක් සම්පූර්ණයෙන්ම අවධානය යොමු කළ මිනිසෙකු පිළිබඳ පරිපූර්ණ උදාහරණයක් නිසයි. එය හරියට ඔබ යමෙකුට දැඩි ලෙස ආදරය කරන විට රථගාලකට ඇතුළු වූවා වැනි දෙයක් — ඔවුන්ගේ රථය රථගාලේ ඇති අනෙක් සෑම රථයකටම වඩා වෙනස්. රාත්‍රී භෝජන සංග්‍රහයක ඇති ඔවුන්ගේ වයින් වීදුරුව අනෙක් සෑම වීදුරුවකටම වඩා වෙනස්. මෙම කවියේදී, මිනිසෙකු උණ බම්බු පැදුරකට ඇබ්බැහි වෙනවා. එය ‘යුවාන් ෂෙන්’ නම් පුද්ගලයෙකුගේ කවියක්.

“මට මේ උණ බම්බු පැදුර අහකට දමන්නට බැහැ. මා ඔබව නිවසට කැඳවාගෙන ආ රාත්‍රියේ, ඔබ එය එළන අයුරු මම බලා සිටියා.” ඔහු පැදුරකට ඇබ්බැහි වුණා, බොහෝ විට ඔහුගේ මොළයේ ‘ඩොපමයින්’ (dopamine) ක්‍රියාකාරිත්වය ඉහළ යාම නිසා වන්නට ඇති.

කොහොම වුවත්, මේ පුද්ගලයා විශේෂ අර්ථයක් ගන්නවා පමණක් නොව, ඔබ ඔබේ අවධානය ඔවුන් වෙත යොමු කරනවා. ඔබ ඔවුන්ව උසස් කොට සලකනවා. ඔබට දැඩි ශක්තියක් දැනෙනවා. එක් පොලිනීසියානු ජාතිකයෙක් පැවසූ පරිදි, “මට අහසට පනින්න හිතුණා.” ඔබ මුළු රැයම අවදිව ඉන්නවා, අලුයම වන තෙක් ඇවිදිනවා. දේවල් හොඳින් සිදුවන විට ඔබට දැඩි ප්‍රීතියක් දැනෙනවා; දේවල් වැරදී යන විට දරුණු බලාපොරොත්තු සුන්වීමකට මනෝභාවය වෙනස් වෙනවා. ඔබ මේ පුද්ගලයා මත සැබවින්ම යැපෙනවා. නිව්යෝර්ක්හි එක් ව්‍යාපාරිකයෙක් මට පැවසූ පරිදි, “ඇය කැමති ඕනෑම දෙයකට මමත් කැමති වුණා.” සරලයි. රොමෑන්තික ආදරය ඉතා සරලයි.

ඔබ ලිංගිකව අතිශය අයිතිවාසිකම් කියන පුද්ගලයෙකු (possessive) බවට පත් වෙනවා. ඔබ යමෙකු සමඟ අනියම් ලෙස පමණක් ඇසුරු කරන්නේ නම්, ඔවුන් වෙනත් කෙනෙකු සමඟ නිදාගත්තාට ඔබට ප්‍රශ්නයක් නැහැ. නමුත් ඔබ ආදරයෙන් බැඳුණු මොහොතේ සිට, ඔබ ඔවුන් ගැන ලිංගිකව දැඩි ලෙස අයිතිවාසිකම් කියනවා. මෙයට ඩාවින්ගේ පරිණාමීය අරමුණක් ඇති බව මම හිතනවා. මෙහි සම්පූර්ණ අරමුණ වන්නේ කණ්ඩායමක් ලෙස දරුවන් ඇති දැඩි කිරීම ආරම්භ කිරීමට තරම් ශක්තිමත් ලෙස පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකු එකට බැඳ තැබීමයි.

නමුත් රොමෑන්තික ආදරයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වන්නේ ‘ආශාව’ (craving) යි. යම් විශේෂිත පුද්ගලයෙකු සමඟ සිටීමට ඇති දැඩි ආශාව, ලිංගිකව පමණක් නොව චිත්තවේගීයව ද. ඔවුන් සමඟ යහන්ගත වීම හොඳයි, නමුත් ඔවුන් ඔබට දුරකථනයෙන් ඇමතීම, ඔබව කොහේ හෝ කැඳවාගෙන යාම සහ ඔවුන් ඔබට ආදරය කරන බව පැවසීමයි ඔබ බලාපොරොත්තු වෙන්නේ. අනෙක් ප්‍රධාන ලක්ෂණය වන්නේ ‘ප්‍රේරණය’ (motivation) යි. මොළයේ ඇති මෝටරය ක්‍රියාත්මක වීමට පටන් ගන්නා අතර ඔබට මේ පුද්ගලයාව අවශ්‍ය වෙනවා. අවසාන වශයෙන්, මෙය උමතුවකි (obsession).

මම මේ පුද්ගලයන්ව MRI යන්ත්‍රයට දැමීමට පෙර විවිධ ප්‍රශ්න ඇසුවා. නමුත් මගේ වැදගත්ම ප්‍රශ්නය සැමවිටම එකම එකයි. ඒ: “දිවා රාත්‍රී කාලයෙන් කොපමණ ප්‍රතිශතයක් ඔබ මේ පුද්ගලයා ගැන සිතනවාද?” ඇත්තෙන්ම ඔවුන් පවසන්නේ, “මුළු දවසම. මුළු රැයම. මට ඔහු හෝ ඇය ගැන සිතීම නතර කරන්න බැහැ” කියායි.

ඉන්පසු අවසාන ප්‍රශ්නය — මම මනෝවිද්‍යාඥයෙකු නොවන නිසා මට මේ ප්‍රශ්නය අසන්නට මඳක් අපහසු වුණා. මම කම්පන සහගත තත්ත්වයන්හි සිටින පුද්ගලයන් සමඟ වැඩ කරන්නේ නැහැ. මගේ අවසාන ප්‍රශ්නය සැමවිටම වූයේ, “ඔබ ඔහු හෝ ඇය වෙනුවෙන් මිය යනවාද?” යන්නයි. ඇත්තෙන්ම මේ මිනිසුන් “ඔව්!” යැයි පවසන්නේ හරියට මම ඔවුන්ගෙන් ලුණු ටිකක් ඉල්ලුවා වැනියි. මම එයින් මවිතයට පත් වුණා.

ඉතින් අපි ඔවුන්ගේ මොළය ස්කෑන් කළා. ඔවුන්ගේ පෙම්වතාගේ හෝ පෙම්වතියගේ ඡායාරූපයක් දෙස බලා සිටින විට සහ සාමාන්‍ය ඡායාරූපයක් දෙස බලා සිටින විට මොළයේ සිදුවන වෙනස අපි නිරීක්ෂණය කළා. එහිදී අපට මොළයේ බොහෝ ප්‍රදේශවල ක්‍රියාකාරිත්වය දක්නට ලැබුණා. ඇත්ත වශයෙන්ම, වඩාත්ම වැදගත් වූයේ ‘කොකේන්’ මත්ද්‍රව්‍ය ගත් විට ක්‍රියාකාරී වන මොළයේ ප්‍රදේශයම මෙහිදීත් ක්‍රියාකාරී වීමයි. ඇත්තෙන්ම සිදුවන්නේ එයයි.

රොමෑන්තික ආදරය යනු හුදෙක් හැඟීමක් නොවන බව මම වටහා ගැනීමට පටන් ගත්තා. ඇත්ත වශයෙන්ම මම සැමවිටම සිතුවේ එය ඉතා ඉහළ සිට ඉතා පහළ මට්ටම දක්වා දිවෙන හැඟීම් මාලාවක් කියායි. නමුත් ඇත්තටම එය ප්‍රේරණයකි (drive). එය පැමිණෙන්නේ මනසේ මෝටරයෙන්, එනම් යමක් අවශ්‍ය වන කොටසින්, ආශා කරන කොටසින්. ඔබ චොකලට් කැබැල්ලක් ගැනීමට අත දිගු කරන විට හෝ රැකියාවේ උසස්වීමක් ලැබීමට අවශ්‍ය වන විට ක්‍රියා කරන මොළයේ කොටසයි ඒ.

එය ලිංගික ආශාවට (sex drive) වඩා ප්‍රබල බව මම හිතනවා. ඔබ යමෙකුට යහන්ගත වීමට ආරාධනා කළ විට ඔවුන් “නැත, ස්තූතියි” කියා පැවසුවහොත් ඔබ සියදිවි නසා ගැනීමට හෝ දැඩි මානසික අවපීඩනයකට වැටෙන්නේ නැහැ. නමුත් ලොව පුරා ආදරය ප්‍රතික්ෂේප වූ මිනිසුන් ඒ වෙනුවෙන් මිනී මරනවා. මිනිසුන් ආදරය වෙනුවෙන් ජීවත් වෙනවා, ආදරය වෙනුවෙන් මිනී මරනවා, ආදරය වෙනුවෙන් මිය යනවා. ඔවුන්ට ගීත, කවි, නවකතා, චිත්‍ර, මිථ්‍යාවන් සහ ජනප්‍රවාද තිබෙනවා. සමාජ 175 කට වැඩි ගණනක මිනිසුන් මෙම ප්‍රබල මොළයේ පද්ධතිය පිළිබඳ සාක්ෂි ඉතිරි කර තිබෙනවා. මම හිතනවා මෙය ලෝකයේ ඇති මහා ප්‍රීතිය මෙන්ම මහා ශෝකය ද ඇති කරන ප්‍රබලතම පද්ධතියක් කියා.

සහජීවනය සහ ප්‍රජනනය සඳහා පරිණාමය වූ මූලික වශයෙන් වෙනස් මොළයේ පද්ධති තුනෙන් එකක් මෙය බව මම දැන් විශ්වාස කරනවා.

1. ලිංගික ආශාව (Sex drive): ලිංගික තෘප්තිය සඳහා ඇති ආශාව.
2. රොමෑන්තික ආදරය (Romantic love): මුල් කාලීන ආදරයේ ඇති ප්‍රීතිය සහ උමතුව.
3. බැඳීම (Attachment): දිගුකාලීන සහකරුවෙකු කෙරෙහි ඔබට දැනෙන සන්සුන් භාවය සහ ආරක්ෂාව පිළිබඳ හැඟීම.

මම හිතනවා ලිංගික ආශාව පරිණාමය වූයේ විවිධ සහකරුවන් සොයා යාමට ඔබව පෙළඹවීමටයි. රොමෑන්තික ආදරය පරිණාමය වූයේ එක් වරකට එක් අයෙකු කෙරෙහි පමණක් ඔබේ ශක්තිය යොමු කිරීමටයි. බැඳීම පරිණාමය වූයේ අවම වශයෙන් දරුවෙකු ඇති දැඩි කරන කාලය වන තෙක්වත් මේ පුද්ගලයා සමඟ එකට සිටීමට ඉවසීම ලබා දීමටයි.

මෙම හැඳින්වීමත් සමඟ, වඩාත්ම ගැඹුරු සමාජ ප්‍රවණතා දෙක ගැන සාකච්ඡා කිරීමට මම කැමතියි. එකක් පසුගිය වසර 10,000 ක කාලය තුළ ඇති වූවක් වන අතර අනෙක පසුගිය වසර 25 ක කාලය තුළ ඇති වූවකි. මේවා මෙම පද්ධති තුනට — එනම් කාමය, රොමෑන්තික ආදරය සහ ගැඹුරු බැඳීම කෙරෙහි බලපෑම් ඇති කරයි.

පළමුවැන්න නම් කාන්තාවන් රැකියා සඳහා යොමු වීමයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ දත්ත අනුව සමාජ 130 ක් පරීක්ෂා කළ විට, ඉන් 129 කම කාන්තාවන් රැකියා වෙළඳපොළට පිවිසෙමින් සිටිනවා. ඔවුන් ආර්ථික බලය, සෞඛ්‍යය සහ අධ්‍යාපනය යන අංශවලින් පුරුෂයන් සහ කාන්තාවන් අතර ඇති පරතරය ඉතා සෙමින් වසා දමමින් සිටිනවා.

කාන්තාවන් රැකියා වෙළඳපොළට නැවත පැමිණෙමින් සිටිනවා. මම “නැවත පැමිණීම” කියා පවසන්නේ මෙය අලුත් දෙයක් නොවන නිසයි. මීට වසර මිලියන ගණනකට පෙර අප්‍රිකාවේ තණබිම්වල කාන්තාවන් ආහාර එකතු කිරීමට රැකියා සඳහා ගියා. සවස් කාලයේ ආහාර වේලෙන් සියයට 60 සිට 80 දක්වා ප්‍රමාණයක් ගෙන ආවේ ඔවුන්. ‘ද්විත්ව ආදායම් ලබන පවුල’ (double income family) එකල ප්‍රමිතිය වුණා. කාන්තාවන් ආර්ථික වශයෙන්, සමාජීය වශයෙන් සහ ලිංගික වශයෙන් පුරුෂයන් මෙන්ම බලවත් ලෙස සලකනු ලැබුවා. කෙටියෙන් කිවහොත්, අපි සැබවින්ම අතීතයට පිය නඟමින් සිටිනවා.

පසුව, කාන්තාවන්ගේ නරකම සොයා ගැනීම වූයේ ‘නඟුල’ (plow) යි. නඟුල ආශ්‍රිත කෘෂිකර්මාන්තය ආරම්භ වීමත් සමඟ පුරුෂයාගේ භූමිකාව අතිශය බලවත් වුණා. කාන්තාවන්ට ඔවුන්ගේ පැරණි රැකියා අහිමි වුණා. නමුත් කාර්මික විප්ලවය සමඟ ඔවුන් නැවතත් රැකියා වෙළඳපොළට පිවිසෙනවා. කෙටියෙන් කිවහොත්, ඔවුන් මීට වසර ලක්ෂ ගණනකට පෙර තිබූ තත්ත්වය නැවත ලබා ගනිමින් සිටිනවා.

මම සාමාන්‍යයෙන් කාන්තාවන් ව්‍යාපාරික ක්ෂේත්‍රයට ඇති කරන බලපෑම ගැන සම්පූර්ණ දේශනයක් පවත්වනවා. නමුත් මෙහිදී මම කරුණු කිහිපයක් පමණක් පවසා ආදරය සහ ලිංගිකත්වය වෙත යොමු වන්නම්. ස්ත්‍රී පුරුෂ භේදය පිළිබඳ බොහෝ වෙනස්කම් තිබෙනවා; පුරුෂයන් සහ කාන්තාවන් සමාන යැයි සිතන ඕනෑම කෙනෙකුට කවදාවත් දුවෙක් සහ පුතෙක් සිට නැතිවා විය යුතුයි. අප අතර සමානකම් බොහොමයක් ඇති අතරම, අසමානකම් ද බොහොමයක් තිබෙනවා. ටෙඩ් හියුස් පැවසූ පරිදි, “අපි හරියට පාද දෙකක් වගේ. ඉදිරියට යාමට අපට එකිනෙකා අවශ්‍යයි.”

අපේ මොළය පරිණාමය වූයේ එකම ආකාරයට නොවේ. මොළයේ ස්ත්‍රී පුරුෂ වෙනස්කම් වැඩි වැඩියෙන් අපට හමුවෙනවා. එකක් නම් කාන්තාවන්ගේ භාෂාමය හැකියාවයි. කාන්තාවන්ට කතා කළ හැකියි. නිවැරදි වචනය ඉක්මනින් සොයා ගැනීමේ හැකියාව ඔවුන්ට තිබෙනවා. ඔවුන් වසර මිලියනයක සිට එය කරනවා; වචන යනු කාන්තාවන්ගේ මෙවලම් විය. ඔවුන් දරුවා වඩාගෙන වචනවලින් ඔහුට ඉගැන්වූවා. අද ඇමරිකාවේ ලේඛකයන්ගෙන් සියයට 54 ක් කාන්තාවන්.

ඔවුන්ට ඇදහිය නොහැකි මානව කුසලතා, සාකච්ඡා කිරීමේ කුසලතා තිබෙනවා. ඔවුන් ඉතා නිර්මාණශීලීයි. ඔවුන් “ජාලගතව සිතන්නන්” (web thinkers) වේ. මොළයේ කොටස් හොඳින් සම්බන්ධ වී ඇති නිසා, ඔවුන් සිතන විට වැඩි දත්ත ප්‍රමාණයක් එකතු කර ගෙන ඒවා සංකීර්ණ රටාවලට දමා වැඩි විකල්ප දකිනවා. පුරුෂයන් බොහෝ විට (සාමාන්‍යයක් ලෙස) අනවශ්‍ය යැයි සලකන දේ ඉවත් කර, තමන් කරන දේ කෙරෙහි අවධානය යොමු කර, පියවරෙන් පියවර සිතන රටාවකට හුරු වී සිටිනවා. මේ ක්‍රම දෙකම ඉදිරියට යාමට අවශ්‍යයි. ලෝකයේ පුරුෂ බුද්ධිමතුන් මෙන්ම පුරුෂ මෝඩයන් ද වැඩියි.

අපි ගමන් කරමින් සිටින්නේ සහයෝගී සමාජයක් දෙසටයි. කාන්තාවන් රැකියා වෙළඳපොළට පිවිසීම ලිංගිකත්වය, ආදරය සහ පවුල් ජීවිතය කෙරෙහි විශාල බලපෑමක් ඇති කරනවා. ප්‍රධාන වශයෙන්ම, කාන්තාවන් තමන්ගේ ලිංගිකත්වය ප්‍රකාශ කිරීමට පටන් ගෙන තිබෙනවා. මිනිසුන් මා වෙත පැමිණ “ඇයි පිරිමි මෙතරම් කාමමිථ්‍යාචාරයේ යෙදෙන්නේ?” කියා අසන විට මම පුදුම වෙනවා. “ඇයි ඔබ හිතන්නේ පිරිමි කාන්තාවන්ට වඩා එහෙම කරනවා කියලා?” කියා ඇසූ විට ඔවුන් පවසන්නේ “ඔව්, පිරිමි තමයි වැඩියෙන් කරන්නේ” කියායි. එවිට මම අසනවා, “ඔබ හිතන්නේ මේ පිරිමි නිදාගන්නේ කා සමඟ කියාද?”

බටහිර ලෝකයේ, කාන්තාවන් ඉක්මනින් ලිංගිකත්වය ආරම්භ කරනවා, වැඩි සහකරුවන් සිටිනවා, නරක විවාහවලින් ඉවත් වී හොඳ ඒවා සොයා යනවා. වසර මිලියනයකට පෙර අප්‍රිකාවේ තණබිම්වල තිබූ ආකාරයේ ලිංගික ප්‍රකාශනයක් අපට නැවත දක්නට ලැබෙනවා. අපි නැවතත් පැරණි ‘විවාහ සමානාත්මතාවය’ වෙත ගමන් කරමින් සිටිනවා. 21 වන සියවස “සමමිතික විවාහය” (symmetrical marriage) හෝ “සග විවාහය” (companionate marriage) යන සියවස වනු ඇති බවට ඔවුන් පවසනවා. මෙය සමානයන් අතර ඇති වන විවාහයකි.

ආදරය මත පදනම් වූ විවාහයන් ඉහළ යමින් පවතිනවා. ඇමරිකානු කාන්තාවන්ගෙන් සියයට 91 ක් සහ පුරුෂයන්ගෙන් සියයට 86 ක් තමන් සොයන සියලුම සුදුසුකම් තිබුණත්, තමන් ආදරය නොකරන කෙනෙකු සමඟ විවාහ වන්නේ නැහැ. ලොව පුරා මිනිසුන්ට අවශ්‍ය වන්නේ තමන් ආදරය කරන පුද්ගලයා සමඟ විවාහ වීමටයි. ‘යෝජිත විවාහ’ (arranged marriages) ක්‍රමය ක්‍රමයෙන් ඉවත් වෙමින් පවතිනවා.

විවාහයන් වඩාත් ස්ථාවර විය හැකි බවට පවා මම හිතනවා. එයට හේතුව දෙවන විශාල ලෝක ප්‍රවණතාවයයි: එනම් ලෝක ජනගහනය වයස්ගත වීමයි. අද ඇමරිකාවේ මැදි වයස ලෙස සැලකෙන්නේ අවුරුදු 85 දක්වායි. මම සමාජ 58 ක දික්කසාද දත්ත පරීක්ෂා කළා. එහිදී පෙනී ගියේ ඔබ වයසින් මුහුකුරා යන තරමට, දික්කසාද වීමට ඇති ඉඩකඩ අඩු වන බවයි. එබැවින් දික්කසාද අනුපාතය දැන් ස්ථාවරව පවතින අතර එය අඩු වීමට පටන් ගෙන තිබෙනවා. කාන්තාවන් කිසිදා නොවූ විරූ තරම් උගත්, උනන්දුවක් දක්වන සහ දක්ෂ පිරිසක් බවට පත්ව සිටිනවා. ඉතින් මම හිතනවා හොඳ විවාහයන් කර ගැනීමට සුදුසුම කාලය මෙය බව.

කෙසේ වෙතත්, මෙහි සංකූලතා තිබෙනවා. මෙම මොළයේ පද්ධති තුන — කාමය, රොමෑන්තික ආදරය සහ බැඳීම — සැමවිටම එකට ගමන් කරන්නේ නැහැ. ‘සමාන්‍ය ලිංගිකත්වය’ (casual sex) එතරම් සාමාන්‍ය නොවන්නේ ඒ නිසයි. රති සුරතාන්තයේදී (orgasm) ඩොපමයින් මට්ටම ඉහළ යනවා. ඩොපමයින් රොමෑන්තික ආදරය සමඟ සම්බන්ධයි, එබැවින් ඔබ හුදෙක් ලිංගිකව පමණක් ඇසුරු කරන කෙනෙකු සමඟ වුවද ආදරයෙන් බැඳිය හැකියි. එමෙන්ම ඔක්සිටොසින් (oxytocin) සහ වැසොප්‍රෙසින් (vasopressin) මට්ටම ඉහළ යන අතර ඒවා බැඳීම සමඟ සම්බන්ධයි.

නමුත් මේවා සැමවිටම එකිනෙකට සම්බන්ධ නැහැ. ඔබට ඔබේ දිගුකාලීන සහකරු කෙරෙහි ගැඹුරු බැඳීමක් දැනෙන අතරතුර, වෙනත් අයෙකු කෙරෙහි දැඩි රොමෑන්තික ආදරයක් දැනිය හැකියි, ඒ අතරම තවත් කෙනෙකු කෙරෙහි ලිංගික ආශාවක් දැනිය හැකියි. කෙටියෙන් කිවහොත්, අපට එක වරකට වඩා වැඩි දෙනෙකුට ආදරය කළ හැකියි. රාත්‍රියේ ඇඳේ වැතිරී සිටින විට පවා ඔබ මේ හැඟීම් අතර දෝලනය විය හැකියි. හරියට ඔබේ හිස ඇතුළත කමිටු රැස්වීමක් පවත්වනවා වැනි හැඟීමක් ඇති විය හැකියි. ඇත්තම කිවහොත් අප සතුටින් සිටීමට නිර්මාණය වූ සතෙකු නොවේ; අප නිර්මාණය වී ඇත්තේ ප්‍රජනනය කිරීමටයි. අප සොයා ගන්නා සතුට අප විසින්ම සාදා ගත යුතුයි.

අවසාන වශයෙන් මට කරුණු දෙකක් පැවසීමට අවශ්‍යයි. එකක් සැලකිලිමත් විය යුතු කරුණක්, අනෙක ලස්සන කතාවක්.

සැලකිලිමත් විය යුතු කරුණ වන්නේ ‘ප්‍රති-විෂාදක ඖෂධ’ (antidepressants) පිළිබඳවයි. ඇමරිකාවේ වසරකට මිලියන 100 කට වඩා මෙවැනි ඖෂධ නියම කරනු ලබනවා. මෙම ඖෂධ සෙරොටොනින් (serotonin) මට්ටම ඉහළ නංවනවා. සෙරොටොනින් මට්ටම ඉහළ යන විට ඩොපමයින් පරිපථය යටපත් වෙනවා. ඩොපමයින් රොමෑන්තික ආදරය සමඟ සම්බන්ධයි. මෙම ඖෂධ ඩොපමයින් යටපත් කරනවා පමණක් නොව ලිංගික ආශාව ද මරා දමනවා. ලිංගික ආශාව නැති වූ විට රති මූර්ඡාව නැති වන අතර එමඟින් බැඳීම ඇති කරන රසායනිකයන් ද නැති වී යනවා. මොළයේ පද්ධති එකිනෙකට සම්බන්ධයි. එකක් වෙනස් කරන විට අනෙකත් වෙනස් වෙනවා. ආදරය නැති ලෝකයක් යනු මාරාන්තික ස්ථානයක් බව පමණක් මම පවසනවා.

ස්තූතියි. දැන් මම කතාවකින් අවසන් කරන්නම්. මම වසර 30 ක් තිස්සේ ආදරය, ලිංගිකත්වය සහ බැඳීම ගැන හදාරනවා. මම සර්වසම නිවුන් දරුවෙකු (identical twin) නිසා අප සැම එක හා සමාන වන්නේ ඇයිද යන්න ගැන මම උනන්දුයි. මීට වසරකට පමණ පෙර ‘Match.com’ වෙබ් අඩවිය මා වෙත පැමිණ අලුත් ‘ඩේටිං’ (dating) වෙබ් අඩවියක් නිර්මාණය කර දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටියා. ඔබ එක් පුද්ගලයෙකුට මිස තවත් අයෙකුට ආදරය නොකරන්නේ ඇයිද යන්න ගැන මම දැන් පර්යේෂණ කරනවා. එයට බොහෝ හේතු තිබෙනවා: කාලය, සමීප බව, අභිරහස වැනි දේ.

මම ආදරයේ ජීව විද්‍යාව ගැන කතා කළා. මම එහි සංස්කෘතික සහ මායාකාරී පැත්ත ගැනත් පොඩි කතාවක් පවසන්නම්.

මෙය රට්ගර්ස් (Rutgers) විශ්වවිද්‍යාලයේ උපාධිධාරී ශිෂ්‍යයෙකුගේ කතාවක්. ඔහු තවත් ශිෂ්‍යාවකට දැඩි ලෙස ආදරය කළ නමුත් ඇය ඔහුට ආදරය කළේ නැහැ. ඔවුන් චීනයේ සම්මන්ත්‍රණයකට සහභාගී වී සිටියා. යමෙකු සමඟ ඉතා අලුත් දෙයක් කරන විට මොළයේ ඩොපමයින් මට්ටම ඉහළ යන බවත්, එමඟින් රොමෑන්තික ආදරය ඇති විය හැකි බවත් ඔහු අපේ පර්යේෂණවලින් දැන සිටියා.

ඉතින් ඔහු විද්‍යාව ප්‍රායෝගිකව යොදා ගැනීමට තීරණය කළා. ඔහු මේ තරුණියට රික්ෂෝ (rickshaw) ගමනක් යාමට ආරාධනා කළා. රික්ෂෝ ගමනක් යනු බස් සහ ට්‍රක් රථ අතරින් යන ඉතා කලබලකාරී, උද්යෝගිමත් ගමනක්. මෙය ඇගේ ඩොපමයින් මට්ටම ඉහළ නංවන බවත් ඇය ඔහු සමඟ ආදරයෙන් බැඳෙනු ඇති බවත් ඔහු සිතුවා. ඔවුන් ගමන ගියා, ඇය සිනාසෙමින්, ඔහු අල්ලා ගනිමින් ඉතා සතුටින් ගමන භුක්ති වින්දා. පැයකට පසුව ඔවුන් රික්ෂෝවෙන් බැස ගත් විට, ඇය දෑත් ඔසවා පැවසුවේ: “අනේ ඒක කොයිතරම් ලස්සනද? ඒ රික්ෂෝ රියදුරා කොයිතරම් කඩවසම්ද!” කියායි.

ආදරයේ මායාවක් තිබෙනවා!

මම අවසාන වශයෙන් පවසන්නේ, මීට වසර මිලියන ගණනකට පෙර අප මූලික ප්‍රේරණයන් තුනක් පරිණාමය කර ගත් බවයි: ලිංගික ආශාව, රොමෑන්තික ආදරය සහ දිගුකාලීන බැඳීම. මේවා මිනිස් මොළය තුළ තදින් මුල් බැස තිබෙනවා. ෂේක්ස්පියර් පැවසූ පරිදි “මේ මරණීය සර්පිළය” (this mortal coil) තුළ මිනිස් වර්ගයා පවතින තාක් කල් මේවාත් පවතිනු ඇත.

---