තමන් පිලිබඳවම මන්මත්වන නාර්සිස්වාදය (Narcissism) හෙවත් ස්වරූපරාගයේ වර්ග දෙකක් ඇති බවට වූ සොයාගැනීම, මිනිසුන්ට තම ජීවිතවල සිටින නාර්සිස්වාදීන් හඳුනා ගැනීමට උපකාරී විය හැකි බව ඩේවිඩ් රොබ්සන් පවසයි.
සිය අත්දැකීම් දෙස ආපසු හැරී බලන විට, සිය පවුලේ සාමාජිකයෙකු සම්බන්ධයෙන් එම ද්විලක්ෂණ පැහැදිලිවම පෙනෙන්නට තිබුණු බව රොබිසන් පවසයි: පාලනය සඳහා වූ අධික අවශ්යතාවක්, අතිශයෝක්තියෙන් කරුණු දැක්වීමේ ව්යාධිජනක නැඹුරුවක් සහ හාස්යයට කරුණක් තරම් වූ උසස් යැයි සිතීමේ මානසිකත්වයක් ඒ සාමාජිකයා තුළ විය .
කුමන මාතෘකාවක් ගත්තත් මගේ පවුලේ එකී සාමාජිකයා ඒ මාතෘතාව පිළිබඳව අනෙක් සියල්ලන්ටම වඩා තමන් දන්නා බව නිතර ප්රකාශ කළේය. ලෝක මට්ටමේ ගුරුවරයෙකු, වෛද්යවරයෙකු, ලේඛකයෙකු හෝ ක්රීඩකයෙකු වීමේ හැකියාව තමාට ඇති බව ඔහු පැවසූ අතර, ඒ සමඟම තම නිහතමානීකම ගැනද පුරසාරම් දෙඩුවේය. ඕනෑම මතභේදයක් අවසන් වූයේ කෑගසමින් බැණ වැදීමෙන් හෝ දරුණු ලෙස කෝපයට පත්වීමෙනි.
මා මේ ගැන පැවසූ විට පවුලේ මිතුරන්ට එය විශ්වාස කිරීමට පවා නොහැකි විය. “අපිට හමුවුණාම එයා හරිම මිත්රශීලීව හැසිරෙන්නේ,” යැයි එක් අයෙක් පැවසීය. මේ සියල්ල නාර්සිස්වාදී පෞරුෂ ආබාධයේ (Narcissistic Personality Disorder – NPD) සම්භාව්ය ලක්ෂණ විය. එය අන් අයගේ හැඟීම් නොසලකා හැරීම සහ තමා ගැන අධික වැදගත්කමක් ආරෝපණය කර ගැනීම මගින් සංලක්ෂිත වන තත්ත්වයක් වන අතර, එය බොහෝ විට අන්තර් පුද්ගල අපයෝජන හරහා ප්රකාශ වේ. කෙසේ වෙතත්, ඒ වන විට, මෙම පවුලේ සාමාජිකයාගේ හැසිරීම තේරුම් ගැනීමට මට ක්රමයක් නොතිබුණි – මෙය නාර්සිස්වාදය පිළිබඳ කතිකාව වර්තමානයේ පවතින සමාජ මට්ටමට පැමිණීමට පෙර කාලයයි.
“මේ ගැන කතා කරන්න අපිට ප්රධාන ධාරාවේ වචන තිබුණේ නැහැ – එය දැන් වගේ කතාබහට ලක්වුණේ නැහැ,” යැයි සායනික මනෝවිද්යාඥවරියක සහ Raised by Narcissists සහ How to Leave a Narcissist… For Good යන කෘතිවල කතුවරියක වන සාරා ඩේවිස් පවසයි. “මට මතකයි මම ‘narcissistic abuse’ (නාර්සිස්වාදී අපයෝජනය) යන වචනය ගූගල් කළාම ප්රතිඵල හතක් විතරයි ආවේ.”
NPD පිළිබඳ ඇති වූ මෙම දැවැන්ත උනන්දුව, දැනුවත්භාවය වැඩි කර ඇති අතර, නාර්සිස්වාදී අපයෝජනයට ලක් වූවන්ට ඒ ගැන කතා කිරීමට වචන මාලාවක් ලබා දී ඇත. නමුත් එය සමඟම වැරදි තොරතුරු පැතිරීමක්ද සිදුවී ඇති අතර, එමගින් මෙම තත්ත්වය ඇති අයට සහ ඔවුන්ගෙන් පීඩා විඳින අයට අවශ්ය සහයෝගය ලබා ගැනීම වැළැක්විය හැකිය.
ඉතින්, NPD යනු කුමක්ද? එයට ප්රතිකාර කළ හැකිද?
නාර්සිස්වාදයේ ඉතිහාසය සහ නිර්වචනය
තමාවම අගය කිරීමේ අධික නැඹුරුව පිළිබඳ මානව වර්ගයාගේ උනන්දුව, රෝම කවියෙකු වූ ඕවිඩ් විසින්, දෙවියන්ගේ ශාපයකට ලක්ව තමාගේම ප්රතිබිම්බයට ආදරය කළ මිත්යා චරිතයක් වන නාර්සිසස්ව ජනප්රිය කළ දා සිට පැහැදිලිව පෙනේ. 19 වන සියවසේ අග භාගයේදී, “නාර්සිස්වාදී” යන යෙදුම මුලින්ම යොදන ලද්දේ අධික ස්වයං වින්දනයේ යෙදෙන අවස්ථා සඳහා ය. 1920 ගණන්වල මැද භාගය වන විට, මෙම යෙදුම වඩාත් පොදු පෞරුෂ ආබාධයක් විස්තර කිරීමට භාවිතා වූ නමුත්, මානසික ආබාධ පිළිබඳ රෝග විනිශ්චය සහ සංඛ්යානමය අත්පොතට (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders – DSM) NPD ඇතුළත් කිරීමට තවත් වසර 50 ක් ගත විය.
DSM නිර්වචනයට අනුව, NPD සංලක්ෂිත වන්නේ මහාමානීත්වය (grandiosity), ප්රශංසාව සඳහා වූ දැඩි අවශ්යතාවය සහ අන් අය කෙරෙහි සංවේදිතාව නොමැතිකම මගිනි. මෙම තත්ත්වය ඇති පුද්ගලයින් නිතරම තම හැකියාවන් අධිතක්සේරු කරන අතර තම ජයග්රහණ පුම්බා පවසති. මෙම ඉදිමුණු ආත්ම-අභිමානය සමඟ හිමිකම් කීමේ හැඟීමක්, ප්රශංසාව සහ නිරන්තර අවධානය සඳහා වූ අවශ්යතාවක් සහ හුදකලා හැඟීමක් පැමිණේ – නාර්සිස්වාදියාගේ දෘෂ්ටියට අනුව, මෙතරම් අසාමාන්ය වීම නිසා ඇතිවන ගැටලු හඳුනා ගැනීමට අනෙක් සාමාන්ය මිනිසුන්ට නොහැකිය. නාර්සිස්වාදීන් බොහෝ විට ඊර්ෂ්යාවෙන් පෙළෙන අතර, ඔවුන් එක්කෝ අන් අයට දැඩි ලෙස ඊර්ෂ්යා කරයි, නැතහොත් අන් අය තමන්ට ඊර්ෂ්යා කරන බවට විශ්වාස කරති. අවසාන වශයෙන් – සහ සමහරවිට වඩාත්ම හානිකර ලෙස – ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් තමන් සිදු කරන හානිය ගැන තැකීමක් නොකර අන් අයව හසුරුවති සහ ගසාකති. එහි ප්රතිඵල චිත්තවේගීය සහ ශාරීරික අපයෝජනය විය හැකිය.
“හැම නාර්සිස්වාදියෙක්ම අපයෝජකයෙක් නෙවෙයි,” යැයි ඩේවිස් පවසන අතර, නාර්සිස්වාදී අපයෝජනය හඳුනා ගැනීම අභියෝගාත්මක විය හැකි බවද ඇය සඳහන් කරයි – නාර්සිස්වාදීන් හැසිරවීමේ සහ ‘ගෑස්ලයිටින්’ (gaslighting – කෙනෙකුට තමාගේ සිහිකල්පනාව ගැන සැක සිතෙන සේ හැසිරීම) කිරීමේදී ඉතා දක්ෂ විය හැකිය. නාර්සිස්වාදය, නිර්දය සහ කුරිරු හැසිරීම් ඇති කළ හැකි පෞරුෂ ලක්ෂණ ත්රිත්වයක් වන “අඳුරු ත්රිකයේ” (dark triad) එක් පැතිකඩක් ලෙසද සැලකේ. ආවේගශීලී බව සහ සංවේදිතාව නොමැතිකම මගින් සංලක්ෂිත මානසික විකෘතිතාව (Psychopathy) සහ කපටි, සමහර විට සදාචාර විරෝධී ආකල්පවලින් යුතු මැකියාවελියානුවාදය (Machiavellianism) එහි අනෙක් පැති දෙකයි.
හඳුනාගැනීම සහ පැතිරීම
මනෝවිද්යාඥයින් පොදු ජනගහනයේ නාර්සිස්වාදී ලක්ෂණ මැනීම සඳහා නාර්සිස්වාදී පෞරුෂ ලැයිස්තුව (Narcissistic Personality Inventory – NPI) නමැති ස්වයං-වාර්තා ප්රශ්නාවලියක් බොහෝ විට භාවිතා කරයි. NPD හි විධිමත් රෝග විනිශ්චයක් සඳහා සාමාන්යයෙන් සෞඛ්ය වෘත්තිකයෙකු සමඟ ගැඹුරු සංවාදයක් අවශ්ය වේ. කෙසේ වෙතත්, ගැටලුකාරී උසස් යැයි සිතීමේ මානසිකත්වයක් ඇති අයෙකු, තමන්ට ප්රතිකාර අවශ්යය යන අදහසම ප්රතික්ෂේප කළ හැකි අතර, තමන්ට ඇතැයි විශ්වාස නොකරන ගැටලුවකට උදව් පැතීමට ඔවුන් පෙළඹෙන්නේ නැත. “සැබෑ නාර්සිස්වාදියෙක් විශ්වාස කරන්නේ ඕනෑම ප්රශ්නයක් වෙනත් කෙනෙකුගේ වරදක් බවයි,” යැයි ඩේවිස් පවසයි.
මෙය NPD සමඟ ජීවත් වන මුළු පුද්ගලයින් සංඛ්යාව ඇස්තමේන්තු කිරීම අපහසු කරවන අතර, පොදු ජනගහනය පිළිබඳ අධ්යයනවලින් මිශ්ර ප්රතිඵල ලැබී ඇත. මත්පැන් සහ ඒ ආශ්රිත තත්ත්වයන් පිළිබඳ ජාතික වසංගත රෝග සමීක්ෂණය විශාලතම නියැදිය සපයයි. 2001 සහ 2002 අතර කාලය තුළ පර්යේෂකයන් එක්සත් ජනපදයේ පදිංචිකරුවන් 34,653 ක් සමඟ මුහුණට මුහුණ සම්මුඛ සාකච්ඡා පැවැත්වීය. ඔවුන් NPD සහිත පුද්ගලයින් 2148 ක් හඳුනා ගත් අතර, ඒ අනුව ඇස්තමේන්තුගත ව්යාප්තිය 6.2% කි. මේ අතර, අනෙකුත් කුඩා සමීක්ෂණවලින් අඩු අනුපාත සොයාගෙන ඇති අතර, විවිධ අධ්යයන හරහා සාමාන්ය ව්යාප්තිය 1% කි.
“නාර්සිස්වාදීන්ට ප්රශංසාව සඳහා දැඩි අවශ්යතාවයක් සහ සංවේදිතාවක් නොමැතිකමක් ඇත.”
කෙසේ වෙතත්, නිශ්චිත අගය විවාදාත්මක කරුණක් විය හැකිය, මන්ද බොහෝ මනෝවිද්යාඥයින් එකඟ වන්නේ NPD යනු සෑම කෙනෙකු තුළම පවතින චර්යාත්මක වර්ණාවලියක අන්තයක් බවයි. “යම් ප්රමාණයකට සහ ඇතැම් සන්දර්භයන් තුළ, මෙම ලක්ෂණ අනුවර්තනීය පවා විය හැකියි,” යැයි ෆින්ලන්තයේ හෙල්සින්කි විශ්වවිද්යාලයේ එම්මි කොස්කිනන් පවසයි. මධ්යස්ථව, තමා ගැන විශ්වාසයක් තිබීම විශිෂ්ට දේ කිරීමට අපව පොළඹවන අතර, අපගේ අවශ්යතා සහ වුවමනා ගැන ස්ථිරව කතා කිරීමේ වරදක් නැත. “කෙසේ වෙතත්, [මෙම ලක්ෂණ] වඩාත් ප්රකට වූ විට, ඒවා අන්තර් පුද්ගල දුෂ්කරතාවලට සහ පුද්ගලයාට මෙන්ම අවට සිටින අයටද අහිතකර ප්රතිවිපාකවලට තුඩු දීමේ ප්රවණතාවක් ඇත,” යැයි කොස්කිනන් පවසයි.
කැළැල් වූ ආත්ම-අභිමානය
DSM හි NPD නිර්වචනය, සංවේදිතාව නොමැතිකම මෙම තත්ත්වයේ අන්තර්ගත අංගයක් ලෙස සඳහන් කළද, පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ සංවේදිතාව සහ නාර්සිස්වාදය අතර සම්බන්ධය සංකීර්ණ බවයි. උදාහරණයක් ලෙස, 2023 දී සිදු කළ අධ්යයන කිහිපයක විශ්ලේෂණයකින් හෙළි වූයේ, භාවාත්මක සංවේදිතාව – එනම් අන් අයට දැනෙන දේ තමාටත් දැනීම – NPD සහිත පුද්ගලයින් තුළ දුර්වල වුවද, ප්රජානන සංවේදිතාව – එනම් අන් අයට දැනෙන දේ කුමක්දැයි දැන ගැනීම – දුර්වල නොවූ බවයි. මෙහි ගම්ය වන්නේ නාර්සිස්වාදී පුද්ගලයින් අන් අයගේ හැඟීම් ගැන දැනුවත් විය හැකි නමුත් – ඔවුන් එම තොරතුරු තම ආත්මාර්ථකාමී අරමුණු සඳහා භාවිතා කිරීම හෝ ඒ ගැන තැකීමක් නොකිරීමයි.
අන් අයගේ හැඟීම් පිළිබඳ මෙම තැකීමක් නොකිරීම, ඔවුන්ගේම හැඟීම් පිළිබඳව ඔවුන් දක්වන දැඩි සැලකිල්ලට හාත්පසින්ම වෙනස් ය. නාර්සිස්වාදීන් බොහෝ විට පහසුවෙන් සිත් රිදවා ගනී. උදාහරණයක් ලෙස, 2015 දී, විස්කොන්සින් විශ්වවිද්යාලයේ ක්රිස්ටෝපර් කැසියෝ සහ ඔහුගේ සගයන්, ක්රීඩකයින් තිදෙනෙකු එකිනෙකාට පන්දුවක් පාස් කරන පරිගණක ක්රීඩාවක් කිරීමට මිනිසුන්ට පැවසූහ. සහභාගිවන්නන් නොදැනුවත්වම, අනෙක් ක්රීඩකයින් දෙදෙනා පාලනය කරනු ලැබුවේ පරිගණකය විසිනි – ඔවුන් සෙමින් මිනිස් ක්රීඩකයා නොසලකා හැරීමට පටන් ගත්හ. බොහෝ මිනිසුන් තුළ, මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස ඇති වූ සමාජ කොන්වීමේ හැඟීම්, ඇන්ටීරියර් ඉන්සියුලා (anterior insula) ඇතුළු, පීඩනය සැකසීමට දායක වන මොළයේ ප්රදේශවල ක්රියාකාරිත්වය ඉහළ නැංවීය. එම ක්රියාකාරිත්වයේ ප්රමාණය ඔවුන්ගේ NPI ලකුණු සමඟ සහසම්බන්ධ වන බවක් පෙනෙන්නට තිබුණි. ඔවුන් වඩාත් නාර්සිස්වාදී වන තරමට, ඔවුන්ට දැනුණු පීඩනයද වැඩි විය.
එවැනි සොයාගැනීම් නිසා පර්යේෂකයන් අනුමාන කරන්නේ නාර්සිස්වාදය පැන නගින්නේ සමාජ ඇගයීම පිළිබඳ ඉහළ සැලකිල්ලකින් බවත්, ආත්ම-වර්ණනාව එම කැළැල් වූ ආත්ම-අභිමානයට එරෙහි ආරක්ෂක යාන්ත්රණයක් ලෙස ක්රියා කරන බවත්ය.
මෙම අදහසට අනුව, කොස්කිනන් සහ ඇගේ සගයන් මෑතකදී සහභාගිවන්නන්ට NPI පරීක්ෂණය කිරීමට සලස්වා, පසුව ඔවුන්ව යුගලවලට බෙදා, ඔවුන් අගය කිරීමට ලක් වූ හෝ ලැජ්ජාවට පත් වූ අවස්ථා වැනි ජීවිතයේ උස් පහත්කම් ගැන කතා කිරීමට සැලැස්වීය. මේ අතර, ඔවුන්ගේ ඇඟිලිවල ඇති ඉලෙක්ට්රෝඩ මගින් ඔවුන් කෙතරම් දහඩිය දමන්නේ දැයි මනින ලද අතර, එය ඔවුන්ට දැනුණු ආතතියේ දර්ශකයකි. NPI ස්වයං-ඇගයීමේදී පුද්ගලයෙකු ලබා ගත් ලකුණු වැඩි වන තරමට, සංවාදයේ වඩාත් සමීප කොටස්වලදී ඔවුන් දහඩිය දැමීමද වැඩි විය. ඔවුන් අනෙක් පුද්ගලයාගේ සිත් ඇදගැනීම ගැන කොතරම් තැකීමක් කළේද යත්, එය ඔවුන්ට බරපතල ලෙස ආතතියක් ඇති කළේය.
කොන් කිරීමේ චක්රය
අන් අයගේ ප්රතිචාර කෙරෙහි මෙම ඉහළ අවධානය, නාර්සිස්වාදීන්ගේ කොන් කිරීම පිළිබඳ සංජානනය පරීක්ෂා කළ, මේ වසර මුලදී ප්රකාශයට පත් කරන ලද අධ්යයන මාලාවකදී ද පැහැදිලි විය. එක් අත්හදා බැලීමකදී, ස්විට්සර්ලන්තයේ බාසල් විශ්වවිද්යාලයේ ක්රිස්ටියන් බට්නර්, අන්තර්ජාලය හරහා ස්වේච්ඡාවෙන් ඉදිරිපත් වූවන්ට, සමාජ කොන් කිරීම පිළිබඳ සංජානනය ගවේෂණය කරන මනඃකල්පිත අවස්ථා මාලාවක් සලකා බලන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. නාර්සිස්වාදය මනින ප්රශ්නාවලියකින් ඉහළ ලකුණු ලබා ගත් පුද්ගලයින්, එම ලක්ෂණය අඩු මට්ටමක පැවති සහභාගිවන්නන්ට සාපේක්ෂව, අවස්ථාවන් හිතාමතාම කොන් කරන ඒවා ලෙස අර්ථකථනය කිරීමට සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි ඉඩක් තිබුණි.
“ඔවුන්ගේ තත්ත්වයට හෝ පිළිගැනීමට එල්ල වන ඕනෑම තර්ජනයක් ඔවුන්ට ගැඹුරින්ම අප්රසන්නයි,” යැයි බට්නර් පවසයි. සහභාගිවන්නන්ගෙන් සති දෙකක් පුරා දිනපතා ඔවුන්ගේ සමාජ අන්තර්ක්රියා නිරීක්ෂණය කරන ලෙස ඉල්ලා සිටි විට, මෙම පක්ෂග්රාහීත්වය ඔවුන්ගේ ජීවිත පිළිබඳ මතකයන් තුළ පැහැදිලි විය. වඩා නාර්සිස්වාදී සහභාගිවන්නන් තම දෛනික ගනුදෙනුවලදී වැඩි සමාජ කොන්වීමකට ලක් වූ බව වාර්තා කළහ – පසුගිය දින 14 තුළ ඔවුන් කොපමණ වාරයක් කොන් කරනු ලැබුවේ දැයි සිහිපත් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටි විට, ඔවුන් වාර්තා කර තිබූ සිදුවීම් ගණන අධිතක්සේරු කළහ. මෙය යෝජනා කරන්නේ ඔවුන්ගේ මතකය කොන්වීමේ හැඟීම් දෙසට නැඹුරු වී ඇති බවයි.
කොන් කරනු ලැබීමෙන් කෙනෙකුගේ මහාමානී මායාවන් අඩු වනු ඇතැයි ඔබ සිතනු ඇත, නමුත් තවත් අධ්යයනයකින් පෙනී ගියේ එහි ප්රතිවිරුද්ධය සත්ය වන බවයි. වසර 14 ක අධ්යයනයක දත්ත විශ්ලේෂණය කරමින්, බට්නර් සොයා ගත්තේ, මිනිසුන්ගේ කොන් වී ඇතැයි යන හැඟීම, ඉදිරි මාස 12 තුළ ඔවුන්ගේ නාර්සිස්වාදී ලක්ෂණ ඉහළ යාමක් පුරෝකථනය කළ හැකි බවයි. සමාජීය වශයෙන් කොන් වී ඇතැයි හැඟීම, වේදනාවෙන් ඔවුන්ව ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා “ආත්ම-වර්ධන ආරක්ෂක යාන්ත්රණ” ක්රියාත්මක කරන බව ඇය අනුමාන කරයි.
ගැටලුව වන්නේ, ඔවුන්ගේ සමාජ විරෝධී හැසිරීම් නිසා, මුල සිටම නාර්සිස්වාදී ලක්ෂණ පෙන්වන පුද්ගලයින් කොන් කරනු ලැබීමටද වැඩි ඉඩක් තිබීමයි. එහි ප්රතිඵලය ස්වයං-පෝෂිත චක්රයක් විය හැකිය. “කොන් කිරීම නැවත නැවත හෝ නිදන්ගතව සිදුවුවහොත්, පුද්ගලයින් තම ස්ව-රූපය පුම්බා ගැනීමෙන්, වඩාත් ආත්මාර්ථකාමී වීමෙන්, හෝ වැඩි අවධානයක් ලබා ගැනීමට හෝ විරුද්ධවාදී හැසිරීම්වල යෙදීමෙන් වන්දි ගෙවීමට පටන් ගත හැකියි,” යැයි බට්නර් පවසයි.
නාර්සිස්වාදයේ වර්ග දෙක සහ ස්ත්රී-පුරුෂ පරතරය
DSM විවිධ නාර්සිස්වාද වර්ග අතර වෙනසක් නොදැක්වුවද, බොහෝ මනෝවිද්යාඥයින් තර්ක කරන්නේ එය ප්රකාශ වන ආකාරය අනුව අවම වශයෙන් උප වර්ග දෙකකට වෙන් කළ හැකි බවයි.
- මහාමානී (Grandiose) හෝ ප්රකට (overt) නාර්සිස්වාදීන්: මොවුන් බාහිරව වඩාත් විශ්වාසයෙන් පසුවන බව පෙනෙන අතර, පුරසාරම් දෙඩීමට සහ වර්ණනා කර ගැනීමට වැඩි ඉඩක් ඇත.
- දුර්වල (Vulnerable) හෝ ගුප්ත (covert) නාර්සිස්වාදීන්: මොවුන් වඩාත් අන්තර්වර්තික (introverted) බව පෙනේ. ඔවුන් රහසින් තමන් විශේෂ යැයි සලකන නමුත්, ඔවුන් ප්රදර්ශනය කිරීමට ඇති ඉඩකඩ අඩු අතර, ඒ වෙනුවට අන් අයගෙන් තහවුරු කිරීමක් අපේක්ෂා කළ හැකිය.
“දුර්වල නාර්සිස්වාදීන් මෘදු ලෙස කතා කරන, වඩා ලැජ්ජාශීලී, බිඳෙනසුලු, අඩු ආත්ම-ගෞරවයක් ඇති බව පෙනෙන නිසා, ඔබ කිසි විටෙකත් මුලින් මෙම පුද්ගලයා ඉතා නාර්සිස්වාදී යැයි නොසිතනු ඇත,” යැයි ලන්ඩන් විශ්වවිද්යාලයේ සිටි සෙන්ට් ජෝර්ජ්ස් හි අධිකරණ මනෝවිද්යාඥවරියක වන ඒවා ග්රීන් පවසයි. “නමුත් ඔබ ඔවුන්ව දැන හඳුනා ගත් පසු, එම දුර්වලකමේ මුවාවට යටින් මෙම යටින් පවතින ලක්ෂණ ඔබ දකිනවා: විශේෂ සැලකිල්ලක් ලැබීමට ඇති හිමිකම් අපේක්ෂාවන්, තමන් ගැන [ආත්ම-වර්ධන] මනඃකල්පිතයන් සහ අන් අයව ගසාකෑම.”
ඒ හා සමානව, මහාමානී නාර්සිස්වාදියෙකු බාහිරව වඩා විශ්වාසයෙන් පසුවන බව පෙනුනද, “ඔවුන් තම ආත්ම-ගෞරවය ඉහළ නැංවීමට හෝ නියාමනය කිරීමට අන් අයගේ අවධානය නිරන්තරයෙන් අපේක්ෂා කරනවා, එබැ ‘වින් සෑම විටම යටින් පවතින දුර්වලතාවයක් තිබෙනවා,” යැයි ග්රීන් පවසයි. ඇගේ මතය අනුව, ඔවුන්ගේ හරය එකම ය – දුර්වල නාර්සිස්වාදීන් අතීතයේදී අපගේ අවධානයෙන් ගිලිහී ගොස් තිබිය හැකි නමුත්, “ඔවුන්ට අන් අයට කළ හැකි හානිය අපි අවතක්සේරු නොකළ යුතුයි,” ඇය පවසයි.
“අපයෝජන වර්ගය මහාමානී සහ දුර්වල උප වර්ග අතර වෙනස් නොවේ, එය තනි තනි තත්වයන් මත රඳා පවතී,” ග්රීන් පවසයි.
DSM තක්සේරුව, දුර්වල නාර්සිස්වාදයට වඩා මහාමානී නාර්සිස්වාදය සමඟ පෙනෙන හැසිරීම් වර්ගය කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු කරයි. මෙය මුලින් පෙනෙනවාට වඩා විශාල අන්ධ ලපයක් විය හැකිය: හැසිරීමේ මහාමානී ප්රකාශන පිරිමින් තුළ බහුලව දක්නට ලැබෙන අතර, කාන්තාවන් දුර්වල ලක්ෂණ ප්රදර්ශනය කිරීමට වැඩි ඉඩක් ඇත. NPD රෝග විනිශ්චය ලබන පුද්ගලයින්ගෙන් 75% ක් දක්වා පිරිමින් වන්නේ මන්දැයි මෙය පැහැදිලි කළ හැකිය. ග්රීන් සහ ඇගේ සගයන් සොයා ගත්තේ ඔබ උප වර්ග සලකා බලන විට මෙම පෙනෙන ස්ත්රී-පුරුෂ පරතරය හැකිලෙන බවයි – කාන්තාවන් දුර්වල නාර්සිස්වාදය මත පිරිමින්ට වඩා ඉහළ ලකුණු ලබා ගනී.
“කාරණය නාර්සිස්වාදය ස්ත්රී-පුරුෂ භාවයට විශේෂිත වූ ලක්ෂණයක් වීම නොවේ,” ග්රීන් පවසයි. “කාන්තාවන් ද මෙම ලක්ෂණ ප්රදර්ශනය කරනවා, නමුත් මහාමානී තක්සේරුවලින් ග්රහණය කර නොගන්නා ආකාරයකට.” විවිධ උප වර්ග බොහෝ විට පිරිමින් සහ කාන්තාවන් සඳහා වන සංස්කෘතික ස්ත්රී-පුරුෂ සම්මතයන් සමඟ පෙළගැසෙන බව ඇය පෙන්වා දෙයි. උදාහරණයක් ලෙස, පිරිමියෙකු තම කුසලතා සහ හැකියාවන් ගැන උද්යෝගයෙන් පුරසාරම් දෙඩීම සමාජීය වශයෙන් වඩා පිළිගත හැකි බවක් පෙනෙන්නට තිබුණද, කාන්තාවක් ප්රසිද්ධියේ වඩාත් උදාසීනව ක්රියා කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
සමාජ මාධ්ය, උපදෙස් සහ ප්රතිකාර
නාර්සිස්වාදය පිළිබඳ මෑත කාලීන කතාබහ බොහෝමයක් සිදුවී ඇත්තේ අන්තර්ජාලය ඔස්සේය – එය ගැළපෙන දෙයකි, මන්ද නාර්සිස්වාදය දැන් බොහෝ විට වඩාත්ම දෘශ්යමාන වන්නේ සමාජ මාධ්ය වේදිකාවල ය. නාර්සිස්වාද ලකුණු මගින් මිනිසුන් කොපමණ වාරයක් අන් අය සමඟ තොරතුරු බෙදා ගන්නේ දැයි පුරෝකථනය කළ හැකි බව විශාල අධ්යයනවලින් පෙන්වා දී ඇත.
සමහර විශේෂඥයින් පවා කියා සිටින්නේ සමාජ මාධ්ය, නාර්සිස්වාදයේ ව්යාප්තිය ඉහළ නංවන බවයි, නමුත් එයට සහාය දෙන සාක්ෂි විරලය. “මම කියන්නේ නැහැ එය කළ නොහැකි දෙයක් කියලා, නමුත් මම හිතන්නේ නැහැ අපට තවමත් හොඳ දත්ත ගොඩක් තියෙනවා කියලා,” යැයි එක්සත් රාජධානියේ එඩින්බරෝ විශ්වවිද්යාලයේ පෞරුෂත්වය පිළිබඳ පර්යේෂණ කරන රෙනේ මොටුස් පවසයි.
සමාජ මාධ්ය NPD හි ව්යාප්තිය වෙනස් නොකරනවා විය හැකි නමුත්, එය නිසැකවම මෙම තත්ත්වය සහ එය අපගේ සබඳතාවලට සිදු කළ හැකි හානිය පිළිබඳව දැනුවත්භාවය ඉහළ නැංවීමට උපකාරී වී ඇත.
අන්තර්ජාල කතිකාවේ ගුණාත්මකභාවය මිශ්ර විය හැකිය. “වැඩි වූ දැනුවත්භාවය සහ සාකච්ඡාව ඇත්තෙන්ම ප්රයෝජනවත්, නමුත් තොරතුරු සෑම විටම සායනිකව විශ්වාසදායක නැහැ,” යැයි ඩේවිස් පවසයි. නාර්සිස්වාදය යන යෙදුම දැන් ඕනෑම චිත්තවේගීය නොමේරූ හැසිරීමක් විස්තර කිරීමට භාවිතා කරන බව ඇය පවසන අතර, එය මිනිසුන් මුහුණ දෙන යටින් පවතින ගැටලු වැරදි ලෙස හඳුනා ගැනීමට හේතු විය හැකිය. “අපි මේ පුළුල් සාමාන්යකරණයන් ගැන ටිකක් කල්පනාකාරී විය යුතුයි.”
ඩේවිස් විශේෂයෙන් කනස්සල්ලට පත්වන්නේ උපදෙස් ලබා දෙන සුදුසුකම් නොලත් බලපෑම් කරන්නන් (influencers) සංඛ්යාව ගැන ය. “සියලුම වර්ගයේ මිනිසුන් තම අත්දැකීම් බෙදා ගන්නා අතර, කනස්සල්ලට කරුණක් ලෙස, නාර්සිස්වාදී අපයෝජනයෙන් සුවය ලැබීමට අන් අයට උපකාර කිරීමට සේවා සපයනවා, ඔවුන් එසේ කිරීමට පුහුණු වී නොතිබුණත්,” ඇය පවසයි. “එය තරමක් උත්ප්රාසාත්මකයි, මන්ද එය ඇත්තෙන්ම තරමක් නාර්සිස්වාදී දෙයක්.”
ඔබ නාර්සිස්වාදී අපයෝජනයට ලක්වී ඇත්නම් හෝ ලක්වෙමින් සිටී නම්, ඩේවිස් නිර්දේශ කරන්නේ එක්සත් රාජධානියේ පුණ්යායතනයක් වන See Through NPD වැනි බලයලත් මූලාශ්ර සොයා බලන ලෙස සහ පුහුණු වෘත්තිකයන්ගෙන් සහාය පතන ලෙසයි. “චිකිත්සාව මගින් ඔබ මුහුණ දුන් දේ තේරුම් ගැනීමට ඔබට ඇත්තෙන්ම උදව් කළ හැකියි,” ඇය පවසයි.
නාර්සිස්වාදීන්ට ප්රතිකාර කිරීම හෝ වෙනස් කිරීම ඉතා අපහසු බවට කීර්තියක් තිබුණද, සමහර සිද්ධි අධ්යයනවලින් පෙනී යන්නේ ඔවුන් කතා කිරීමේ චිකිත්සාවට ප්රතිචාර දැක්විය හැකි බවයි. උදාහරණයක් ලෙස, 2024 දී, හාවඩ් වෛද්ය විද්යාලයේ ඊගෝර් වයින්බර්ග්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් කණ්ඩායමක්, මනෝ ගතික චිකිත්සාව (මුල් ළමාවියේ අත්දැකීම්වල බලපෑම් ගවේෂණය කිරීමට උපකාරී වන) හෝ ද්වන්ද්වාත්මක චර්යා චිකිත්සාව (දුෂ්කර හැඟීම් කළමනාකරණය කිරීමට උපකාරී වන) වැනි ප්රතිකාරවලට භාජනය වූ පුද්ගලයින් අට දෙනෙකු පිළිබඳ පත්රිකාවක් ප්රකාශයට පත් කළේය. වසර පහක් දක්වා කාලයකට පසු, ඔවුන් තවදුරටත් NPD හි සායනික රෝග විනිශ්චය සපුරාලුවේ නැති අතර, රැකියාවක් ලබා ගැනීම හෝ විවාහ වීම වැනි ධනාත්මක ජීවිත වෙනස්කම් බොහොමයක් වාර්තා කළහ.
සමහර දිවියන් තම පුල්ලි වෙනස් කර ගත හැකි බව පෙනේ – නමුත් මෙය කෙතරම් සුලබදැයි තවමත් දැකගත යුතුව ඇත. සියල්ලට පසු, පුද්ගලයා තම වැරදි පිළිගත යුතු අතර, තමන්ට කිසිදු වරදක් නැතැයි විශ්වාස කරන කෙනෙකුට එය පහසුවෙන් සිදු නොවනු ඇත. මගේ පවුලේ සාමාජිකයා සමඟ දශක ගණනාවක අන්තර්ක්රියා වලින් පසුව මා සොයා ගත් පරිදි, නාර්සිස්වාදියෙකු සමඟ තර්ක කිරීමෙන් බොහෝ විට පලක් නැත. ඔවුන්ගේ ඇස් හමුවේ, ඔවුන්ට වරදක් කළ නොහැකි අතර, ඔවුන් අපගේ ජීවිතවල නොමැතිව සිටීම අපට වඩාත් යහපත් ය.
තතු 
ප්රතිචාරයක් ලබාදෙන්න