මනුෂ්‍ය ඉතිහාසයේ වැඩි කාලයක් පුරාවට වෙනස්වීම් සිදු වූයේ එක් පරම්පරාවක දැනුම ඊළඟ පරම්පරාවට ආරක්ෂිතව ලබා දිය හැකි තරම් මන්දගාමීවය. නමුත් අද වන විට මානවයාට එකවර දැවැන්ත විප්ලව තුනකට මුහුණ දීමට සිදු වී ඇත: ගණනය කිරීම් පමණක් නොව තනිවම තීරණ ද ගත හැකි නව බුද්ධියක් නිර්මාණය වීම, එම බුද්ධිය පාලනය කිරීම සඳහා ලොව පුරා පවතින බල අරගලය සහ අප ගැන අපටත් වඩා හොඳින් එම බුද්ධියට අවබෝධ කරගත හැකි අයුරින් සිදුවන දත්ත පුපුරා යාම. සේපියන්ස් (Sapiens) සහ හෝමෝ ඩියුස් (Homo Deus) වැනි අග්‍රගන්‍ය කෘති රචනා කළ සුප්‍රකට ඉතිහාසඥ යුවාල් නෝවා හරාරි (Yuval Noah Harari) සහ මාධ්‍යවේදියෙකු අතර පැවති මෙම සාකච්ඡාවෙන් කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) මානව ශිෂ්ටාචාරයේ මෙහෙයුම් පද්ධතියට කරන බලපෑම පිළිබඳව ගැඹුරින් විමසා බැලේ.

මානව ඉතිහාසය, භාෂාව සහ තීරණ ගන්නා නියෝජිතයා

මිනිසා පෘථිවියේ ආධිපත්‍යය ලබා ගත්තේ මීට වසර 50,000කට පමණ පෙර සිදු වූ සංජානන විප්ලවයේදී (cognitive revolution) භාෂාව හැසිරවීමේ හැකියාව අත්පත් කර ගැනීමෙනි. රාජ්‍යයන්, නීති පද්ධති, ආගමික ආයතන සහ මූල්‍ය පද්ධති යන මේ සියල්ලම ගොඩනැගී ඇත්තේ භාෂාව පදනම් කරගෙනය. ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වතාවට අද වන විට භාෂාව හැසිරවීමේදී මිනිසාට වඩා දක්ෂ ‘පිටසක්වළ’ වැනි බුද්ධියක් නිර්මාණය වී ඇත. අනාගතයේදී AI යනු හුදෙක් භාෂාව ඉගෙන ගන්නා යන්ත්‍රයක් නොව, භෞතික මිනිස් සිරුරෙන් මිදී ස්වාධීන වන භාෂාවම බවට පත්විය හැක.

මුද්‍රණ යන්ත්‍රය හෝ පරමාණු බෝම්බය වැනි අතීත නිපැයුම් හුදෙක් ‘මෙවලම්’ (tools) පමණක් විය. මුද්‍රණ යන්ත්‍රයකට තනිවම බයිබලය මුද්‍රණය කළ යුතුද කුරානය මුද්‍රණය කළ යුතුද කියා තීරණය කළ නොහැක. පරමාණු බෝම්බයකට හිරෝෂිමාවට පහර දිය යුතුද කියා තීරණය කළ නොහැක. නමුත් කෘත්‍රිම බුද්ධිය යනු මෙවලමක් නොව තීරණ ගත හැකි ‘නියෝජිතයෙකි’ (agent). හරාරි පෙන්වා දෙන පරිදි, AI පද්ධතියකට තනිවම තීරණ ගැනීමට සහ නව දෑ නිර්මාණය කිරීමට හැකියාව ඇත.

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ AI ‘නෛතික පුද්ගලයින්’

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය යනුම අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම මිනිසුන් අතර ඇතිවන සංවාදයකි (conversation). විසිවන සියවසේදී සමාජයේ මෙම සංවාද මොනවාදැයි තීරණය කළේ පුවත්පත් සහ රූපවාහිනී සංස්කාරකවරුන් විසිනි. නමුත් අද වන විට ටික්ටොක් (TikTok), එක්ස් (X) වැනි සමාජ මාධ්‍ය හරහා මිනිසුන්ගේ සංවාද පාලනය කරන්නේ කිසිදු නමක් නොමැති ඇල්ගොරිතමයන් (algorithms) විසිනි. මෙය ලොව පුරා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පද්ධති තුළ දැවැන්ත භූමිකම්පා ඇති කිරීමට හේතු වී තිබේ.

මේ වන විටත් ආර්ජන්ටිනාව වැනි රටවල් AI සඳහා සමාගම් මෙන් ‘නෛතික පුද්ගලභාවය’ (legal personhood) ලබා දීමට සූදානම් වේ. මෙහි අර්ථය වන්නේ අනාගතයේදී කිසිදු මිනිසෙකු නොමැතිව හුදෙක් AI මගින් පමණක් පාලනය වන සමාගම් (non-human corporations) බිහිවිය හැකි බවයි. මෙම ආයතනවලට බැංකු ගිණුම් විවෘත කිරීමට, ආයෝජන සිදු කිරීමට සහ මිනිසුන්ට එරෙහිව නඩු පැවරීමට පවා නීතිමය හැකියාව ලැබෙනු ඇත. මිනිස් මොළයට අවබෝධ කරගත නොහැකි තරම් වේගයකින් හා සංකීර්ණත්වයකින් යුතුව ගෝලීය මූල්‍ය සහ නීති පද්ධති අනාගතයේදී AI නිලධාරීන් විසින් මෙහෙයවනු ඇත.

ගෝලීය බල අරගලය සහ ‘ඩිජිටල් අධිරාජ්‍යවාදය’

නවවන සියවසේ කාර්මික විප්ලවය බ්‍රිතාන්‍යය වැනි රටවලට අධිරාජ්‍යයන් ගොඩනැගීමට ඉඩ සැලසූවා සේම, 21 වන සියවසේ AI විප්ලවය දත්ත පාලනය කරන ඇමරිකාව සහ චීනය වැනි රටවලට සහ කුඩා සමාගම් කිහිපයකට අසීමිත බලයක් ලබා දෙයි. අතීතයේදී රෝම අධිරාජ්‍යය හෝ බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය යටත් විජිතවලට ආයුධ විකිණූ පසු ඒවා දුරස්ථව පාලනය කිරීමට ඔවුන්ට නොහැකි විය. නමුත් AI තාක්ෂණය මත පදනම් වූ ලෝකයක මෙය සහමුලින්ම වෙනස් වේ. අනාගතයේදී ලොව පුරා සියලුම හමුදා සහ සිවිල් යටිතල පහසුකම් AI මත ක්‍රියාත්මක වන විට, අධිරාජ්‍යයේ මූලස්ථානයට එක් බොත්තමක් එබීමෙන් (kill switch) සම්පූර්ණ පද්ධතියම අක්‍රිය කිරීමේ බලය හිමි වේ. යුක්‍රේන යුද්ධයේදී ස්ටාර්ලින්ක් (Starlink) පද්ධතිය ආශ්‍රිතව මෑතකදී ඇතිවූ සිදුවීම් මෙයට කදිම උදාහරණයකි.

බුද්ධිය (Intelligence) අභිබවා යන ප්‍රඥාවේ (Wisdom) අවශ්‍යතාව

ප්‍රබන්ධ (fiction) නිර්මාණය කිරීම ඉතා ලාභදායී මෙන්ම ආකර්ශනීය වන අතර, සත්‍යය (truth) සෙවීම මිල අධික මෙන්ම සංකීර්ණ ක්‍රියාවලියකි. AI මගින් අනාගතයේදී මානව සමාජය තවත් සංකීර්ණ කරනු ඇති අතර, සත්‍යය අවබෝධ කර ගැනීම අතිශය දුෂ්කර වනු ඇත. මේ වන විටත් තරුණ පරම්පරාව සැබෑ මිනිසුන්ට වඩා AI සමග සමීප චිත්තවේගීය සබඳතා ගොඩනඟා ගනිමින් සිටියි. කෙසේ වෙතත් AI යනු මිනිස් හැඟීම් අතිශය සාර්ථකව අනුකරණය කරන (simulate) යන්ත්‍රයක් පමණක් වන අතර එහි සැබෑ හැඟීම් ඇති දැයි තහවුරු කිරීමට විද්‍යාවට තවමත් ක්‍රමයක් නොමැත.

අද වන විට ‘බුද්ධිය’ (intelligence) ඉතා ලාභදායී සහ බහුල දෙයක් බවට පත්වෙමින් පවතී. ඕනෑම ගැටලුවක් විසඳීමට හැකියාව ඇති සුරංගනා කතාවල එන මැජික් පහනෙන් මතුවන භූතයා (genie) හා සමානව AI අපට අවශ්‍ය ඕනෑම දෙයක් ලබා දෙනු ඇත. නමුත් ගැටලුව වන්නේ අප ඉල්ලා සිටිය යුත්තේ කුමක්ද යන්න තීරණය කිරීමට අවශ්‍ය ‘ප්‍රඥාව’ (wisdom) තවමත් මානවයා සතුව නොමැති වීමයි. දැනට ලොව ප්‍රධාන තාක්ෂණික සමාගම් AI හි බලය සහ වේගය වැඩි කිරීමට ඩොලර් මිලියන 100ක් ආයෝජනය කරන විට, එහි ආරක්ෂාව (safety) තහවුරු කිරීමට වැය කරන්නේ ඩොලර් මිලියනයක් පමණක් වීම අතිශය ඛේදනීය තත්ත්වයකි. ලෝකයේ වෙනත් කිසිදු කර්මාන්තයක් මෙතරම් අනාරක්ෂිත අනුපාතයකින් ක්‍රියාත්මක නොවේ. අනාගතයේදී AI හි අසීමිත බුද්ධිය පාලනය කිරීමට නම් මානවයා තම ප්‍රඥාව ඊට සමගාමීව වර්ධනය කර ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.