අප ගන්නා ආහාරපාන සහ සෞඛ්‍යය පිළිබඳව අද තරම් කතාබහට ලක්වූ වෙනත් යුගයක් නැති තරම්ය. එක්සත් රාජධානියේ ජනගහනයෙන් හරි අඩකට වඩා අධි බරෙන් පෙළෙන අතර, හතරෙන් පංගුවක් ස්ථුලතාවයට (Obesity) ගොදුරු වී සිටිති. මේ අතර අධි-සැකසූ ආහාර (Ultra-processed foods) පිළිබඳ පුවත්පත් සිරස්තල මෙන්ම, සිහින් සිරුරක් සහ නිරෝගී දිවියක් පවත්වා ගන්නා ආකාරය ගැන උපදෙස් දෙන සමාජ මාධ්‍ය බලපෑම්කරුවන්ගෙන් (Influencers) ද අද අඩුවක් නැත. එහෙත් සැබෑ ලෙසම පෝෂණ විද්‍යාව (Science of Nutrition) අපට පවසන්නේ කුමක්ද?
ලන්ඩනයේ ‘ෆ්‍රැන්සිස් ක්‍රික් ආයතනයේ’ (Francis Crick Institute) දී පටිගත කරන ලද “A Question of Science” වැඩසටහන යටතේ, ලෝක ප්‍රකට භෞතික විද්‍යාඥ මහාචාර්ය බ්‍රයන් කොක්ස් (Brian Cox) විසින් “අපට පෝෂණ විද්‍යාව විශ්වාස කළ හැකිද?” (Can we Trust the Science of Nutrition) යන මැයෙන් ඉතා වැදගත් විද්වත් සංවාදයක් මෙහෙයවන ලදී.
මෙම සංවාදයට එක්වූ විශේෂඥ මණ්ඩලය සහ ඔවුන්ගේ සුදුසුකම් මෙසේය:
- මහාචාර්ය ජයිල්ස් යෝ (Prof. Giles Yeo): කේම්බ්‍රිජ් විශ්වවිද්‍යාලයේ මහාචාර්යවරයෙකි. වත්මන් ආහාර පරිසරය තුළ මිනිසුන්ගේ ශරීර ප්‍රමාණයන් වෙනස් වීමට බලපාන ‘ශරීර බර පිළිබඳ ජාන විද්‍යාව’ (Genetics of body weight) පිළිබඳ විශේෂඥයෙකි.
- මහාචාර්ය ක්‍රිස්ටිනා වෝගල් (Prof. Christina Vogel): ලන්ඩනයේ සිටි ශාන්ත ජෝර්ජ් විශ්වවිද්‍යාලයේ (City St. George’s, University of London) ආහාර ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ මහාචාර්යවරිය මෙන්ම ආහාර ප්‍රතිපත්ති මධ්‍යස්ථානයේ අධ්‍යක්ෂවරියයි. සැමට සෞඛ්‍ය සම්පන්න සහ තිරසාර ආහාර වේලක් ලබාගත හැකි පරිදි ආහාර පද්ධති ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම උදෙසා ඇය පර්යේෂණ මෙහෙයවයි.
- වෛද්‍ය සලීහා මහමුද්-අහමඩ් (Dr. Saliha Mahmood-Ahmed): වයඹදිග ලන්ඩනයේ ජාතික සෞඛ්‍ය සේවයේ (NHS) ආමාශ හා ආන්ත්‍රික රෝග පිළිබඳ විශේෂඥ වෛද්‍යවරියකි (Gastroenterologist). ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියේ සෞඛ්‍යය පිළිබඳ විශේෂ උනන්දුවක් දක්වන ඇය, සූපවේදිනියක මෙන්ම 2017 වසරේ බ්‍රිතාන්‍ය ‘MasterChef’ කිරුළ දිනාගත් තැනැත්තියයි.
- මහාචාර්ය නීටා ෆොරූහි (Prof. Nita Forouhi): කේම්බ්‍රිජ් විශ්වවිද්‍යාලයේ ජනගහන සෞඛ්‍යය සහ පෝෂණය පිළිබඳ මහාචාර්යවරියකි. මහජන සෞඛ්‍ය වෛද්‍යවරියක වන ඇය, බ්‍රිතාන්‍යය, යුරෝපය සහ දකුණු ආසියාව ඇතුළු ගෝලීය ජනගහනයන් තුළ ආහාර රටා සහ රෝග අතර පවතින සම්බන්ධතාව පිළිබඳ ප්‍රමුඛ පෙළේ පර්යේෂිකාවකි.
පෝෂණ විශේෂඥයන්ගේ ප්‍රියතම ආහාර මොනවාද?
සංවාදය ආරම්භ කරමින් බ්‍රයන් කොක්ස් විද්වත් මණ්ඩලයෙන් සැහැල්ලු ප්‍රශ්නයක් ඇසුවේය. ඒ, ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය කුමක්ද සහ වෘත්තීය මට්ටමින් එය වෙනුවට ආදේශ කළ යුත්තේ කුමක්ද යන්නයි.
- මහාචාර්ය ජයිල්ස් යෝ: තම ප්‍රියතම ආහාරය ‘හයිනානීස් චිකන් රයිස්’ (Hainanese chicken rice – තම්බාගත් කුකුළු මස් සහ එම සුප් දියරයෙන් පිසූ බත්) බව පැවසූ ඔහු, එය ඉතා ප්‍රණීත මෙන්ම සෞඛ්‍ය සම්පන්න ආහාරයක් බැවින් කිසිවකින් ආදේශ නොකරන බව සිනාසෙමින් පැවසීය.
- මහාචාර්ය ක්‍රිස්ටිනා වෝගල්: ඔලිව් තෙල් දැමූ අලිගැටපේර සහ ටෝස්ට් පාන් වෙනුවට දේශීයව වගා කරන ලද බෝංචි වර්ගයක් (Broad beans) ආදේශ කළ හැකි වුවත්, තමාගේ සැබෑම ප්‍රියතම ආහාරය ‘Tim Tams’ නමැති චොකලට් බිස්කට් වර්ගය බව ඇය පිළිගත්තාය.
- වෛද්‍ය සලීහා: තමා අල පෙති (Crisps) කෑමට දැඩි ගිජුකමක් දක්වන බවත්, එය කිසිවකින් ආදේශ කළ නොහැකි බවත් පැවසුවාය. එහෙත් කෘත්‍රිම රසකාරක බහුල අල පෙති වෙනුවට අමුද්‍රව්‍ය ලැයිස්තුව පරීක්ෂා කර බලා වඩාත් ස්වභාවිකව සැකසූ අල පෙති (Kettle chips) තෝරා ගැනීමට තමා උත්සාහ කරන බව ඇය සඳහන් කළාය.
- මහාචාර්ය නීටා ෆොරූහි: ඇයගේ ප්‍රියතම උදෑසන ආහාරය වන්නේ අල, සුදු පිටි සහ එළඟි තෙල්වලින් සාදන ඉන්දියානු ‘ආලූ පරාටා’ (Aloo Paratha) ය. එහෙත් තම පෝෂණ දැනුම නිසා ඇය එය වෙනුවට පෝෂණ ගුණයෙන් ඉහළ කඩල පිටිවලින් සාදන ‘චිලා’ (Chilla) නමැති ආහාරය ආදේශ කර ගැනීමට පුරුදුව සිටියි.
1. පෝෂණ උපදෙස් මෙතරම් පරස්පර විරෝධී ඇයි? අප විශ්වාස කළ යුත්තේ කාවද?
ප්‍රේක්ෂකාගාරයෙන් යොමු වූ පළමු ප්‍රශ්නය වූයේ සමාජ මාධ්‍ය සහ පොඩ්කාස්ට් (Podcasts) හරහා ලැබෙන පරස්පර විරෝධී පෝෂණ උපදෙස් හමුවේ නිවැරදි දේ තෝරාගන්නේ කෙසේද යන්නයි.
මෙහිදී වෛද්‍ය සලීහා පෙන්වා දුන්නේ පෝෂණ විද්‍යාව යනු ‘කළු සහ සුදු’ ලෙස දෙකට බෙදා දැක්විය හැකි සරල විෂයක් නොවන බවයි. යමෙකු සමාජ මාධ්‍ය හරහා එක් මතයක් පමණක් දැඩිව හා ආක්‍රමණශීලීව ප්‍රවර්ධනය කරන්නේ නම් ඒ ගැන සැක සිතිය යුතුය. ජනතාව තොරතුරු සොයන්නේ සමාජ මාධ්‍ය හරහා බැවින්, සුදුසුකම් ලත් පෝෂණ විශේෂඥයන් තම අපහසුතා පසෙකලා සමාජ මාධ්‍ය වෙත පැමිණ නිවැරදි දැනුම බෙදා හැරිය යුතු බව ඇය අවධාරණය කළාය.
මහාචාර්ය ක්‍රිස්ටිනා වෝගල් පැවසුවේ ආහාර යනු මුදල් උපයන වෙළෙඳ භාණ්ඩයක් බැවින්, මිනිසුන් ව්‍යාකූල කරන සාවද්‍ය තොරතුරු (Misinformation) හරහා ව්‍යාපාරිකයන් මුදල් උපයන බවයි. 1970 ගණන්වල අධික මස් පරිභෝජනය හෘද රෝගවලට හේතු වන බව හෙළි වූ විට, ඇමරිකානු මස් කර්මාන්තයේ බලපෑම මත එම අවධානය ‘ආහාර’ වෙතින් ඉවත් කර ‘පෝෂ්‍ය පදාර්ථ’ (Nutrients) වෙත යොමු කරවීමෙන් පාරිභෝගිකයා ව්‍යාකූලත්වයට පත් කළ ආකාරය ඇය සිහිපත් කළාය. ලේඛක මයිකල් පොලන්ගේ (Michael Pollan) ප්‍රකට කියමනක් උපුටා දක්වමින් ඇය කියා සිටියේ “ආහාර අනුභව කරන්න, පමණට වඩා නොවේ, වැඩිපුර ශාකමය ආහාර ගන්න” (Eat food, not too much, mainly plants) යන සරල මූලධර්මය අනුගමනය කිරීම ප්‍රමාණවත් බවයි.
පෝෂණ විද්‍යාවේ සංකීර්ණත්වය පැහැදිලි කළ මහාචාර්ය නීටා ෆොරූහි සහ මහාචාර්ය ජයිල්ස් යෝ, පෝෂණ පර්යේෂණවල පවතින ප්‍රධාන විද්‍යාත්මක අභියෝගයක් පෙන්වා දුන්හ. ඖෂධයක් පරීක්ෂා කිරීමේදී මෙන් ආහාර පර්යේෂණවලදී ‘ව්‍යාජ ආහාරයක්’ (Placebo) ලබා දී ද්විත්ව අන්ධ පරීක්ෂණ (Double-blind control trials) සිදු කළ නොහැක. (උදාහරණයක් ලෙස පුද්ගලයෙකුට නොදැනී ඔහුව කීටෝ ආහාර වේලකට හෝ නිරාහාරව සිටීමකට යොමු කළ නොහැක). එබැවින් පෝෂණ විද්‍යාව# පෝෂණ විද්‍යාව අපට විශ්වාස කළ හැකිද? විශේෂඥයන් හෙළි කරන ආහාරයේ සැබෑ විද්‍යාව
අධි-සැකසූ ආහාර (Ultra-processed foods) පිළිබඳ භීතිය සහ සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ දිනපතා පැතිරෙන විවිධ ආහාර වට්ටෝරු හා උපදෙස් මධ්‍යයේ, අප ගන්නා ආහාර පිළිබඳව නිවැරදි තීරණයක් ගැනීම අද වන විට බරපතල අභියෝගයක් වී තිබේ. එක්සත් රාජධානියේ ජනගහනයෙන් අඩකට වඩා වැඩි පිරිසක් අධි බරින් පෙළෙන අතර, හතරෙන් පංගුවක් ස්ථුලතාවයට (Obesity) ගොදුරු වී ඇති පසුබිමක, ලන්ඩනයේ ෆ්‍රැන්සිස් ක්‍රික් ආයතනයේදී (Francis Crick Institute) පැවති ‘A Question of Science’ විද්‍යාත්මක සංවාදයේදී මෙම ගැටලුව ගැඹුරින් සාකච්ඡාවට බඳුන් විය.
භෞතික විද්‍යාඥ මහාචාර්ය බ්‍රයන් කොක්ස් (Brian Cox) විසින් මෙහෙයවන ලද මෙම සංවාදයට ලොව ප්‍රමුඛ පෙළේ පෝෂණ හා වෛද්‍ය විද්‍යා විශේෂඥයින් සිව්දෙනෙකු එක්වූහ:
- මහාචාර්ය ජයිල්ස් යෝ (Prof. Giles Yeo): කේම්බ්‍රිජ් විශ්වවිද්‍යාලයේ මහාචාර්යවරයෙකු වන ඔහු, වත්මන් ආහාර පරිසරය තුළ මිනිස් සිරුරේ බර වෙනස් වීමට බලපාන ජානමය සාධක (Genetics of body weight) පිළිබඳව පර්යේෂණ සිදු කරයි.
- මහාචාර්ය ක්‍රිස්ටිනා වෝගල් (Prof. Christina Vogel): ලන්ඩන් විශ්වවිද්‍යාලයේ (City St. George’s) ආහාර ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ මහාචාර්යවරිය මෙන්ම එහි ආහාර ප්‍රතිපත්ති මධ්‍යස්ථානයේ අධ්‍යක්ෂවරියයි. සැමට සෞඛ්‍ය සම්පන්න සහ තිරසාර ආහාර වේලක් ලබාගත හැකි පරිදි ආහාර පද්ධති ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම ඇයගේ පර්යේෂණ ක්ෂේත්‍රයයි.
- වෛද්‍ය සලීහා මහමුද්-අහමඩ් (Dr. Saliha Mahmood-Ahmed): බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික සෞඛ්‍ය සේවයේ (NHS) ආමාශ හා ආන්ත්‍රික රෝග පිළිබඳ විශේෂඥ වෛද්‍යවරියකි (Gastroenterologist). ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියේ සෞඛ්‍යය පිළිබඳ විශේෂ උනන්දුවක් දක්වන ඇය 2017 වසරේ බ්‍රිතාන්‍ය ‘MasterChef’ සූපවේදී කිරුළ දිනාගත් තැනැත්තියද වේ.
- මහාචාර්ය නීටා ෆොරූහි (Prof. Nita Forouhi): කේම්බ්‍රිජ් විශ්වවිද්‍යාලයේ ජනගහන සෞඛ්‍යය සහ පෝෂණය පිළිබඳ මහාචාර්යවරියක සහ මහජන සෞඛ්‍ය වෛද්‍යවරියකි. යුරෝපයේ සහ දකුණු ආසියාව ඇතුළු ගෝලීය ජන කොටස්වල ආහාර රටා සහ රෝගාබාධ අතර පවතින සබඳතාව පිළිබඳව ඇය පර්යේෂණ මෙහෙයවයි.
පෝෂණ උපදෙස් එකිනෙකට පරස්පර ඇයි? අප විශ්වාස කළ යුත්තේ කාවද?
සමාජ මාධ්‍ය සහ පොඩ්කාස්ට් (Podcasts) වැඩසටහන් හරහා පෝෂණය පිළිබඳව පරස්පර විරෝධී මත පැතිර යන්නේ මන්දැයි ප්‍රේක්ෂකාගාරයෙන් යොමු වූ පළමු ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දෙමින් වෛද්‍ය සලීහා මහමුද්-අහමඩ් පෙන්වා දුන්නේ, පෝෂණ විද්‍යාව කිසිවිටෙකත් ‘කළු සහ සුදු’ ලෙස දෙකට බෙදා දැක්විය නොහැකි බවයි. එය සැමවිටම පවතින්නේ අළු පැහැති කලාපයකය. කිසියම් පුද්ගලයෙකු සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ එක් නිශ්චිත මතයක් පමණක් ආක්‍රමණශීලී ලෙස ප්‍රවර්ධනය කරන්නේ නම්, එය ප්‍රශ්න කළ යුතු බව ඇය අවධාරණය කළාය. එමෙන්ම, සාමාන්‍ය ජනතාව තොරතුරු සොයන්නේ සමාජ මාධ්‍ය හරහා බැවින්, සුදුසුකම් ලත් පෝෂණවේදීන් සහ විද්‍යාඥයින් තම සැපපහසු කලාපවලින් මිදී සමාජ මාධ්‍ය තුළ වඩාත් සක්‍රීය විය යුතු බව ඇය පැවසුවාය.
මෙම ව්‍යාකූලත්වයට මූලික හේතුව ආහාර යනු මුදල් උපයන වෙළඳ භාණ්ඩයක් වීම බව මහාචාර්ය ක්‍රිස්ටිනා වෝගල් පෙන්වා දුන්නාය. වැරදි තොරතුරු සමාජගත කිරීමෙන් පාරිභෝගිකයා ව්‍යාකූලත්වයට පත් කර මුදල් ඉපයීම ආහාර කර්මාන්තයේ ස්වභාවයයි. නිදසුනක් ලෙස, 1970 දශකයේදී අධික ලෙස මස් ආහාරයට ගැනීම හෘද රෝගවලට හේතු වන බව හෙළි වූ විට, ඇමරිකානු මස් කර්මාන්තයේ බලපෑම මත එම සංවාදය ‘ආහාර’ වෙතින් ඉවත් කර ‘පෝෂ්‍ය පදාර්ථ’ (Nutrients) දෙසට හැරවූ බව ඇය සිහිපත් කළාය. මිනිසුන් අනුභව කරන්නේ තනි පෝෂ්‍ය පදාර්ථ නොව ආහාර වේල් බැවින්, ලේඛක මයිකල් පොලන්ගේ “ආහාර අනුභව කරන්න, පමණට වඩා නොගන්න, වැඩිපුර ශාකමය ආහාර ගන්න” (Eat food, not too much, mainly plants) යන සරල මූලධර්මය අනුගමනය කිරීම ප්‍රමාණවත් බව ඇය පැවසුවාය.
පෝෂණ විද්‍යාව අධ්‍යයනය කිරීමේ පවතින සංකීර්ණතාව පැහැදිලි කළ මහාචාර්ය නීටා ෆොරූහි සහ මහාචාර්ය ජයිල්ස් යෝ, එය ඖෂධයක් පරීක්ෂා කිරීමට වඩා බෙහෙවින් දුෂ්කර බව පෙන්වා දුන්හ. ඖෂධ පරීක්ෂාවකදී ප්ලැසීබෝ (Placebo – ව්‍යාජ ඖෂධයක්) ලබා දෙමින් පරීක්ෂණයට භාජනය වන්නා සහ පරීක්ෂකයා යන දෙදෙනාම නොදැනුවත්ව (Double-blind control) පරීක්ෂණ කළ හැකි වුවද, කීටෝ ආහාර වේලක් (Keto diet) හෝ උපවාස ක්‍රමයක් (Intermittent fasting) එලෙස රහසිගතව ලබා දිය නොහැක. එබැවින් පෝෂණ අධ්‍යයන බොහෝ විට නිරීක්ෂණ මත පදනම් වේ. තවද, නව දත්ත ලැබෙන විට විද්‍යාඥයින් තම මතයන් වෙනස් කර ගැනීම විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේදයේ ස්වභාවය වුවද, මහජනතාව එය විද්‍යාවේ අසාර්ථකත්වයක් ලෙස වරදවා වටහා ගන්නා බව මහාචාර්ය යෝ පැවසීය.
ආහාර ආකලන (Additives), රසකාරක සහ නීතිමය නියාමනය
ආහාරවලට එක් කරන ආකලන සහ ඉමල්සිෆයර් (Emulsifiers) මිනිස් සිරුරට කරන බලපෑම මැනිය හැකිද යන ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දෙමින් මහාචාර්ය යෝ කියා සිටියේ, සියලුම ආකලන හෝ ‘E-numbers’ එකම ගොඩකට දමා නරක යැයි ලේබල් කළ නොහැකි බවයි. ඒවා එකිනෙක වෙනම පරීක්ෂා කළ යුතුය. වෛද්‍ය සලීහා ද එය අනුමත කරමින් පැවසුවේ ඉමල්සිෆයර් මගින් බඩවැලේ ක්ෂුද්‍රජීවීන්ට (Gut microbiome) බලපෑමක් කළ හැකි වුවද, ඉමල්සිෆයර් අඩංගු ඇතැම් ආහාරවල සිරුරට හිතකර වෙනත් පෝෂ්‍ය පදාර්ථ රැසක් තිබිය හැකි බවයි. එබැවින් ආහාර වර්ග සම්පූර්ණයෙන්ම ‘හොඳ’ හෝ ‘නරක’ ලෙස වර්ග කිරීමෙන් වැළකිය යුතුය.
මෙහිදී පුද්ගල නිදහස සහ රජයේ නියාමනය අතර පවතින ගැටුම පිළිබඳව අදහස් දැක්වූ මහාචාර්ය වෝගල්, වර්තමානයේ පාරිභෝගිකයාට සැබෑ ‘තෝරාගැනීමේ නිදහසක්’ නොමැති බව තර්ක කළාය. අධික මේදය, ලුණු සහ සීනි අඩංගු ආහාරවල කැලරි ඒකකයක මිලට වඩා පලතුරු සහ එළවළුවල කැලරි ඒකකයක මිල දෙගුණයකි. වෙළඳපොළ සහ දැන්වීම් කලාව සම්පූර්ණයෙන්ම ක්ෂණික ආහාර මගින් ආක්‍රමණය කර ඇත. බ්‍රිතාන්‍යයේ ස්ථුලතාවය සහ දුර්වල ආහාර රටාව නිසා සෞඛ්‍ය සේවයට සහ ආර්ථික ඵලදායිතාවයට වසරකට පවුම් බිලියන 90ක පාඩුවක් සිදුවන බැවින්, ආහාර පරිසරය වෙනස් කිරීමට රජය සෘජුවම මැදිහත් විය යුතු බව ඇය අවධාරණය කළාය.
මිනිසුන් අධික මේදය හා කාබෝහයිඩ්‍රේට් සහිත ආහාරවලට (උදාහරණයක් ලෙස අල පෙති/Crisps) මෙතරම් ඇලුම් කරන්නේ මන්දැයි පැහැදිලි කළ මහාචාර්ය යෝ, එය පරිණාමීය ඉතිහාසය හා බැඳී පවතින්නක් බව පැවසීය. ක්ෂීරපායීන් ලෙස උපත ලබන විටම අප පුරුදු වන්නේ ස්වභාවධර්මයේ පවතින මේදය සහ කාබෝහයිඩ්‍රේට් යන දෙකම ඉහළ මට්ටමක පවතින එකම ස්වභාවික ආහාරය වන මව්කිරි පානය කිරීමටයි. අධි-සැකසූ ආහාර නිෂ්පාදකයින් කරන්නේ මෙම මේදය හා කාබෝහයිඩ්‍රේට් සංයෝගය කෘත්‍රිමව නිර්මාණය කරමින් (Hyperpalatability) අපගේ එම සහජ ඉව අවදි කිරීමයි.
වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර සහ ආමාශයේ ක්ෂුද්‍රජීවී පද්ධතිය (Gut Microbiome)
“ආහාරය ඔබේ ඖෂධය කරගන්න” යන හිපොක්‍රටීස්ගේ කියමනට අනුව වෛද්‍ය ප්‍රතිකාරවලදී පෝෂණයට ප්‍රමුඛතාවක් නොලැබෙන්නේ මන්දැයි නැගුණු ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දුන් වෛද්‍ය සලීහා, පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ වෛද්‍ය විද්‍යාලවල පෝෂණ විද්‍යාව නිසි ලෙස උගන්වා නොමැති බව පිළිගත්තාය. එමෙන්ම රෝගියෙකුට ප්‍රායෝගික නොවන පෝෂණ මාර්ගෝපදේශ පත්‍රිකාවක් ලබා දෙනවාට වඩා, ඔවුන්ගේ ආර්ථික මට්ටම සහ ඔවුන් ප්‍රිය කරන ආහාර රටාවන්ට ගැළපෙන සේ ආහාර වේල සකසා ගැනීමට උපදෙස් දීම වැදගත් බව ඇය පැවසුවාය. වත්මන් සෞඛ්‍ය සේවය රෝග වළක්වා ගැනීමේ සේවාවක් වෙනුවට රෝග වැළඳුණු පසු ප්‍රතිකාර කරන සේවාවක් (Disease service) බවට පත්ව ඇතැයි මහාචාර්ය ෆොරූහි ද මෙහිදී පෙන්වා දුන්නාය.
අඩි 21-22ක් පමණ දිගැති මිනිස් ආහාර ජීර්ණ පද්ධතියේ ගෙතූ ආකෘතියක් ප්‍රේක්ෂකයන්ට පෙන්වමින් බඩවැලේ සෞඛ්‍යය පිළිබඳව අදහස් දැක්වූ වෛද්‍ය සලීහා, මිනිස් බඩවැල තුළ කිලෝග්‍රෑම් දෙකක පමණ බරින් යුත් ක්ෂුද්‍රජීවීන් (Microbes) වාසය කරන බවත්, එය ඇඟිලි සලකුණක් මෙන් පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට අනන්‍ය වන බවත් පැහැදිලි කළාය.
- මෙම ක්ෂුද්‍රජීවීන් පෝෂණය කිරීමට ඇති හොඳම ක්‍රමය වන්නේ ධාන්‍ය වර්ග, ඇට වර්ග, පලතුරු, එළවළු, රනිල කුලයේ බෝග සහ කුළුබඩු ඇතුළත් තන්තු (Fibre) බහුල සම්පූර්ණ ආහාර (Whole foods) ගැනීමයි.
- වෙළඳපොළේ ඇති මිල අධික ප්‍රෝබයොටික් (Probiotics) පෙති හෝ අතිරේක පානය කරනවාට වඩා, නිවසේදී සකසා ගන්නා මුදවපු කිරි, ස්වභාවික යෝගට් හෝ පැසවූ ආහාර (Fermented foods) ගැනීම වඩාත් ප්‍රතිඵලදායක සහ ලාභදායී වේ.
- මහාචාර්ය ෆොරූහි පෙන්වා දුන්නේ විටමින් C හෝ බීටා-කැරොටින් වැනි පෝෂ්‍ය පදාර්ථ පෙති වශයෙන් වෙන් කර ගැනීමෙන් සැබෑ සෞඛ්‍ය ප්‍රතිලාභ නොලැබෙන බව සායනික පරීක්ෂණවලින් තහවුරු වී ඇති බවයි. සම්පූර්ණ පලතුරක් හෝ එළවළුවක් ආහාරයට ගන්නා විට එහි ඇති සංකීර්ණ ආහාර ජාලය (Food matrix) හරහා පෝෂ්‍ය පදාර්ථ දහස් ගණනක් එකවර සිරුරට ලැබේ.
‘ප්‍රෝටීන් උන්මාදය’ සහ අමතක වූ තන්තු (Fibre)
වර්තමානයේ සුපිරි වෙළඳසැල්වල දක්නට ලැබෙන අධි-ප්‍රෝටීන් (High-protein) ආහාර රැල්ල පිළිබඳව අදහස් දක්වමින් මහාචාර්ය ෆොරූහි කියා සිටියේ, මෙය අතීතයේ පැවති ‘අඩු මේද’ (Low-fat) ආහාර රැල්ලට සමාන වූවක් බවයි. එකල මේදය ඉවත් කර ඒ වෙනුවට ආහාරවලට සීනි එක් කළ අතර, අද ප්‍රෝටීන් පවුඩර් සහ පාන වර්ගවලටද අනවශ්‍ය දෑ එක් කරමින් පවතී.
සාමාන්‍යයෙන් පුද්ගලයෙකුට දිනකට අවශ්‍ය වන්නේ තම සිරුරේ බර කිලෝග්‍රෑමයකට ග්‍රෑම් 1කටත් වඩා අඩු ප්‍රෝටීන් ප්‍රමාණයකි (කිලෝග්‍රෑම් 70ක පුරුෂයෙකුට දිනකට ග්‍රෑම් 56ක් සහ කිලෝග්‍රෑම් 60ක කාන්තාවකට ග්‍රෑම් 48ක් පමණ). වියපත් වන පුද්ගලයින්ට සහ ආර්තවහරණයෙන් පසු කාන්තාවන්ට මාංශ පේශි ක්ෂය වීම (Sarcopenia) වළක්වා ගැනීමට වැඩිපුර ප්‍රෝටීන් අවශ්‍ය වුවද, සාමාන්‍ය ජනගහනය දැනටමත් අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට වඩා ප්‍රෝටීන් ලබා ගනී.
වෛද්‍ය සලීහා හෙළි කළේ ප්‍රෝටීන් පවුඩර් භාවිතය නිසා බොහෝ දෙනෙකු මලබද්ධය සහ ආහාර ජීර්ණ ගැටලුවලට මුහුණ දෙන බවයි. සැබවින්ම අපට හිඟව පවතින්නේ ප්‍රෝටීන් නොව තන්තු (Fibre) ය. පුද්ගලයෙකුට දිනකට තන්තු ග්‍රෑම් 30ක් අවශ්‍ය වුවද, බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික පෝෂණ සමීක්ෂණයට අනුව එම ප්‍රමාණය ලබා ගන්නේ ජනගහනයෙන් 8%ක් වැනි ඉතා සුළු පිරිසකි. සුදු පාන් වෙනුවට නිවුඩු පාන් තෝරා ගැනීම, උදෑසන කැඳ හෝ ඕට්ස් වේලට චියා (Chia) හෝ හණ ඇට (Flax seeds) හැන්දක් එක් කර ගැනීම වැනි සරල පියවරවලින් තන්තු ප්‍රමාණය වැඩි කරගත හැකි නමුත්, උදරයේ අපහසුතා ඇති නොවීමට නම් ආහාරයට තන්තු එක් කර ගැනීම ක්‍රමක්‍රමයෙන් සිදු කළ යුතු බව ඇය සිහිපත් කළාය.
අධි-සැකසූ ආහාර (Ultra-Processed Foods) සහ ලුණු පාලනය
බ්‍රිතාන්‍ය ජනතාව ලබාගන්නා කැලරි ප්‍රමාණයෙන් 50%ක්ම ලැබෙන්නේ අධි-සැකසූ ආහාර මගිනි. එහෙත් ‘අධි-සැකසූ ආහාර’ යන නිර්වචනය පමණට වඩා පුළුල් බව මහාචාර්ය යෝ පෙන්වා දුන්නේය. නිවසේදී කළ නොහැකි කාර්මික ක්‍රියාවලියකට භාජනය කළ පමණින් සෑම ආහාරයක්ම ශරීරයට අහිතකර වන්නේ නැත (උදාහරණයක් ලෙස ඕට්ස් කිරි / Oat milk යනුද අධි-සැකසූ ආහාරයකි). මහාචාර්ය වෝගල් පෙන්වා දුන්නේ අධි-සැකසූ ආහාර සහ අධික මේදය, ලුණු හා සීනි (HFSS) සහිත ආහාර අතර ඇත්තේ 59%ක සමානකමක් පමණක් බවයි. එබැවින් ආහාර ඇසුරුම්වල ඉදිරිපසින්ම එහි අඩංගු ලුණු, සීනි සහ මේද ප්‍රමාණය පැහැදිලිව සඳහන් කරන ලේබල් ක්‍රමයක් නීතිගත කිරීම වඩාත් ප්‍රායෝගික බව ඔවුන්ගේ අදහස විය.
ආහාරවල ලුණු අඩු කිරීමෙන් ජනතාවගේ සෞඛ්‍යය යහපත් කළ හැකිද යන්නට පිළිතුරු දෙමින් මහාචාර්ය ෆොරූහි පැවසුවේ, 2000 දශකයේ මුල් භාගයේ සිට 2015 පමණ දක්වා බ්‍රිතාන්‍ය රජය ක්‍රියාත්මක කළ ලුණු අඩු කිරීමේ වැඩසටහන හේතුවෙන් අධි රුධිර පීඩනය, ආඝාතය සහ හෘද රෝග කැපී පෙනෙන ලෙස පහත වැටුණු බව ලන්ඩනයේ ක්වීන් මේරි විශ්වවිද්‍යාලයේ පර්යේෂණ මගින් තහවුරු වී ඇති බවයි. එහෙත් පසුව එම නියාමනය ආහාර සමාගම්වල ස්වේච්ඡා කැමැත්තට භාර දීම නිසා එහි ප්‍රගතිය ඇනහිට ඇත. ලුණු වෙනුවට විවිධ කුළුබඩු භාවිත කරමින් ආහාරවල රසය පවත්වා ගැනීමට සූපවේදීන්ට විශාල කාර්යභාරයක් කළ හැකි බව වෛද්‍ය සලීහා මෙහිදී පෙන්වා දුන්නාය.
බර අඩු කරන ඖෂධ (Diet Drugs) සහ පුද්ගලබද්ධ පෝෂණය (Personalised Diets)
‘මවුන්ජාරෝ’ (Mounjaro) වැනි බර අඩු කරන ඖෂධවල සාර්ථකත්වය හමුවේ පෝෂණ උපදෙස්වල වලංගුභාවය අහෝසි වී ඇත්දැයි ප්‍රේක්ෂිකාවක් විමසුවාය. ඊට පිළිතුරු දෙමින් මහාචාර්ය යෝ සහ වෛද්‍ය සලීහා අවධාරණය කළේ ස්ථුලතාවය යනු නිරන්තර කුසගින්න දැනෙන, කුස පිරුණු බව නොදැනෙන රෝගී තත්ත්වයක් බවයි. අපගේ ජානමය නැඹුරුව ගුවන්විදුලි යන්ත්‍රයක් නම්, වත්මන් ආහාර පරිසරය එහි හඬ වැඩි කරන බොත්තම (Volume knob) වැනිය.
මෙම ඖෂධ ස්ථුලතාවයට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා ඉතා වැදගත් වුවද, ඖෂධ ලබා ගැනීම නැවැත්වූ වහාම සිරුරේ බර නැවත 100%කින්ම ඉහළ යන බව මහාචාර්ය ෆොරූහි පෙන්වා දුන්නාය. තවද, මහාචාර්ය වෝගල් අනතුරු ඇඟවූයේ මෙම ඖෂධ මගින් ආහාර රුචිය අඩු කරන විට පුද්ගලයෙකු ගන්නා ආහාර ප්‍රමාණය අඩු වන බැවින්, එම ගන්නා සුළු ආහාර ප්‍රමාණය පෝෂ්‍ය පදාර්ථවලින් අනූන නොවුණහොත් දරුණු පෝෂණ ඌනතා ඇති විය හැකි බවයි. දැනටමත් බ්‍රිතාන්‍යයේ වසරකට පුද්ගලයින් 11,000ක් පමණ ශතවර්ෂ ගණනාවකට පෙර තිබූ ස්කර්වි (Scurvy) සහ රිකට්ස් (Rickets) වැනි පෝෂණ ඌනතා රෝග හේතුවෙන් රෝහල්ගත වන බව ඇය හෙළි කළාය. එබැවින් ඖෂධ සහ නිවැරදි පෝෂණ උපදෙස් යන දෙකම සමගාමීව ගමන් කළ යුතුය.
අවසාන වශයෙන්, එක් එක් පුද්ගලයාගේ ජානවලට ගැළපෙන පරිදි පුද්ගලබද්ධ ආහාර වට්ටෝරු (Personalised diets) ලබා දීමට තරම් විද්‍යාව දියුණු වී ඇත්දැයි ඇසූ ප්‍රශ්නයට මහාචාර්ය යෝ පිළිතුරු දුන්නේ, විද්‍යාව තවමත් එම මට්ටමට ළඟා වී නොමැති බවයි. ජානමය වෙනස්කම් තිබුණද, අවම වශයෙන් සැකසූ, ශාකමය ආහාර ප්‍රමුඛ කරගත් සම්පූර්ණ ආහාර වේලක් (Whole food diet) මනුෂ්‍ය වර්ගයාගෙන් අතිමහත් බහුතරයකට එකසේ හිතකර වේ.
සංවාදය අවසන් කරමින් වෛද්‍ය සලීහා මහමුද්-අහමඩ් අපූරු අදහසක් ඉදිරිපත් කළාය:
“මට අනුව නම් පෝෂණය පුද්ගලබද්ධ වන්නේ ඔබේ මුළුතැන්ගෙයි තුළයි. ‘Coquo, ergo sum’ – ‘මම ආහාර පිසිමි, එබැවින් මම ජීවත් වෙමි’ යනුවෙන් ලතින් කියමනක් තිබෙනවා. මිහිපිට ආහාර පිසින එකම සත්ත්වයා මිනිසායි. අපේ බඩවැල කෙටි වී මොළය විශාල වීමට බලපෑවේද ආහාර පිසීමේ පුරුද්දයි. අපි පාසල්වල දරුවන්ට සාහිත්‍යය, ගණිතය, විදේශ භාෂා ඉගැන්වූවත් ආහාර පිසීමට සහ පෝෂණය ගැන උගන්වන්නේ නැහැ. එසේ නොකර ඔවුන් අධි-සැකසූ ආහාරවලින් වැළකී සිටීවි යැයි අපේක්ෂා කළ නොහැකියි.”
සංකීර්ණ පෝෂණ විද්‍යාව තත්පර 30ක සරල පණිවිඩයකට හකුළුවා දක්වමින් විද්‍යාඥ මණ්ඩලය ලබා දුන් අවසන් උපදෙස් මෙසේය:
- මහාචාර්ය නීටා ෆොරූහි: හැකි සෑම විටම නිවසේදී ආහාර පිසින්න; සම්පූර්ණ ආහාර (Whole foods) තෝරා ගන්න.
- මහාචාර්ය ක්‍රිස්ටිනා වෝගල්: ඔබ මෙතෙක් ආහාරයට නොගත් ඇට වර්ගයක් හෝ පියලි ආහාරයක් (Beans and pulses) ඔබේ ප්‍රියතම ව්‍යංජනයට එක් කර ගන්න. එමෙන්ම සෞඛ්‍ය සම්පන්න ආහාර පරිසරයක් නිර්මාණය කරන ලෙස ඔබේ මහජන නියෝජිතයින්ට බල කරන්න.
- මහාචාර්ය ජයිල්ස් යෝ: මධ්‍යස්ථභාවය ඇතුළුව සෑම දෙයක්ම මධ්‍යස්ථව භාවිත කරන්න (Everything in moderation, including moderation). ඉඳහිට දිනක සීමාව ඉක්මවා රසවත් ආහාරයක් ගැනීම ගැන පසුතැවිලි නොවන්න.
ප්‍රතිචාරයක් ලබාදෙන්න