සතියේ සටහන
ගැඹුරු සාගර පත්ලේ ඇති විශාල, අඳුරු තැනිතලා පුරා විසිරී ඇති අල ගෙඩි ප්රමාණයේ කළු පාෂාණ ට්රිලියන ගණනක් පවතී. දශක ගණනාවක් තිස්සේ ඒවා භූ විද්යාත්මක කුතුහලයක් පමණක් විය. නමුත් අද, මෙම බහුලෝහමය ගුලිකා (polymetallic nodules) යනුවෙන් හැඳින්වෙන ගල් ගෙඩි ඉහළ අවදානමක් සහිත ගෝලීය විවාදයක මුඛ්ය කාරණය වී ඇත. එක් පසෙකින් පිරිසිදු බලශක්තිය සඳහා ඇති හදිසි අවශ්යතාවයත්, අනෙක් පසින් පෘථිවියේ අවසන් වරට ඉතිරිව ඇති පෞරාණික පරිසරයක් ආරක්ෂා කර ගැනීමත් අතර ගැටුමක් නිර්මාණය කරමින්. කෝබෝල්ට් සහ තඹ වැනි වටිනා ලෝහවලින් පිරී ඇති මේවා, අනාගතයේ විද්යුත් වාහන බැටරි තැනීමේ ප්රධාන සාධකය විය හැකිය. එහෙත්, විශ්මයජනක නව පර්යේෂණවලින් පෙනී යන්නේ මෙම නිහතමානී පාෂාණ ගැඹුරු මුහුදේ අසාමාන්ය දෙයක් සිදු කරන බවයි: එනම්, ඔක්සිජන් නිපදවීම සහ අප තවමත් තේරුම් ගැනීමට පටන් ගෙන ඇති ආකාරවලින් ජීවයට සහාය වීමයි.
වාර්තා චිත්රපට නිෂ්පාදක ජේසන් ජැක්ස් සහ විද්යාඥ-මාධ්යවේදිනී ක්ලෙයා ෆීස්ලර් මෑතකදී Scientific American සඟරාව සඳහා වූ කුඩා වාර්තා චිත්රපටයකින් මෙම ආතතිය ගවේෂණය කළහ. “ප්රධාන ගැටුම පවතින්නේ අප එතරම් නොදන්නා මෙම පරිසරය තේරුම් ගැනීමට උත්සාහ කිරීම සහ මෙම පාෂාණ සතු ආර්ථික විභවය අතරයි,” යැයි රෝඩ් අයිලන්ඩ් විශ්වවිද්යාලයේ සහකාර මහාචාර්යවරයෙකු වන ජැක්ස් පැහැදිලි කරයි. “මේ පාෂාණ තියෙන්නේ මොකටද? මුහුදු පත්ලේ තිබීමෙන් ඒවාට වටිනාකමක් තිබේද, නැතහොත් ඒවා අපේ කාර් බැටරිවලට අයත් විය යුතුද?”
ගැඹුරු මුහුදේ සොයාගැනීමක්
මනුෂ්ය වර්ගයාට මෙම ගුලිකා මුලින්ම හමුවූයේ 1870 දශකයේදීය. HMS චැලෙන්ජර් ගවේෂණයේදී පැසිෆික් සාගරය පතුල හෑරූ විට, අද්භූත කළු පාෂාණ “නැවේ තට්ටුව මතට පෙරළී වැටුණා,” යැයි ෆීස්ලර් පවසයි. වසර ගණනාවක් පුරා, වික්ටෝරියානු කෞතුකාගාරවල, හරියට පිටසක්වළ ලෝකයකින් ගෙනා අද්භූත වස්තූන් වන සඳ ගල් මෙන් මේවා ප්රදර්ශනය කෙරුණි.
දැන් විද්යාඥයන් තේරුම් ගෙන ඇත්තේ මෙම ගුලිකා වසර මිලියන ගණනක් පුරා නිර්මාණය වන බවයි. මෙම ක්රියාවලිය ආරම්භ වන්නේ මුහුදු පත්ලට වැටෙන කුඩා න්යෂ්ටියකින් – මෝර දතක්, තල්මසෙකුගේ කන් අස්ථියක් හෝ ගිනිකන්දකින් විසිවූ ප්යුමිස් කැබැල්ලකින්. අවශෝෂණ ක්රියාවලියක් (sorption) මගින්, අවට මුහුදු ජලයෙන් ඛනිජ ලවණ සෙමෙන් ඒක කේන්ද්රීය ස්ථර ලෙස එකතු වේ. “ඔබ එකක් කපා බැලුවොත්, ගසක වළලු මෙන් පෙනෙන වළලු ඔබට පෙනේවි,” ෆීස්ලර් සඳහන් කරයි. “ඒ වළලු ගණන් කරලා ගුලිකාවක වයස කියන්න පුළුවන්.”
මෙම මන්දගාමී, ඉවසීමෙන් සිදුවන නිර්මාණය හරහා හරිත සංක්රාන්තිය සඳහා අත්යවශ්ය ලෝහවලින් මෙම ගුලිකා පුරවා ඇත. “කෝබෝල්ට් මෙම ගුලිකාවල ඉහළ ප්රමාණවලින් පවතිනවා,” යැයි Canary Media හි මාධ්යවේදිනියක වන ෆීස්ලර් පවසයි. විදුලි Kia EV9 රථයක අභිමානවත් හිමිකාරිනියක ලෙස, ඇය සැපයුම් දාමය පිළිබඳව දැඩි ලෙස දැනුවත් ය. ලෝකයේ කෝබෝල්ට් වලින් වැඩි ප්රමාණයක් ලැබෙන්නේ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම්වලින් පීඩා විඳින කොංගෝ ප්රජාතන්ත්රවාදී ජනරජයෙනි. ගැඹුරු මුහුදේ පතල් කැණීමට පක්ෂපාතී අයට, ජාත්යන්තර මුහුදු පත්ලෙන් මෙම ගුලිකා ලබා ගැනීම වඩාත් සදාචාරාත්මක විකල්පයක් ලෙස පෙනේ.
“ක්ෂුද්ර ජීවීන්ගේ මැන්හැටන් නගරයක්”
මෙම වාණිජ තර්කය පහසු උපකල්පනයක් මත රඳා පවතී: එනම්, ගැඹුරු මුහුදු තැනිතලා යනු ජීවයක් නැති ‘සාගර කාන්තාරයක්’ බවයි. ෆීස්ලර් පවසන පරිදි, වෙළඳ ප්රචාරණ තර්කය වන්නේ, ගුලිකා “ගොල්ෆ් පිටියක ඇති ගොල්ෆ් බෝල වගේ නිකන් තියෙන්නේ – ඒවා අහුලගත්තට කිසිම හානියක් වෙන්නේ නෑ” යන්නයි.
කෙසේ වෙතත්, මෙය බරපතල වැරදි අර්ථකථනයක් බව විද්යාව දැන් හෙළි කරමින් සිටී. මෙම ගුලිකා ඇත්තෙන්ම සජීවී පරිසර පද්ධති වේ. ඒවායේ රළු, සිදුරු සහිත බාහිර පෘෂ්ඨය, විශ්මයජනක ලෙස විවිධ වූ ක්ෂුද්ර ජීවීන් සඳහා කදිම වාසස්ථානයක් සපයයි. එක් විශේෂඥයෙකු ජැක්ස්ට විස්තර කළ පරිදි, මෙම ගුලිකා, ක්රියාකාරකම්වලින් පිරුණු විවිධ අසල්වැසි ප්රදේශ සහිත “ක්ෂුද්ර ජීවීන්ගේ මැන්හැටන් නගරයක්” වැනිය.
වඩාත් විශ්මයජනක කරුණ නම්, මෙම ක්ෂුද්රජීවී මහා නගරයට තමන්ගේම ජීව ආධාරක පද්ධතියක් තිබිය හැකි බව සොයා ගැනීමයි. 2023 වසරේ අධ්යයනයකින් යෝජනා වූයේ මෙම ගුලිකාවලට ඔක්සිජන් නිපදවිය හැකි බවයි. මුහුදු ජලය සහිත මුද්රා තැබූ කුටියක තබා ගුලිකා නිරීක්ෂණය කළ පර්යේෂකයන්ට කුටිය තුළ ඔක්සිජන් මට්ටම ඉහළ යන බව පෙනී ගියේය. “මුලදී ඔවුන් සිතුවේ මෙය ක්ෂුද්ර ජීවීන්ගේ ලෝකයක් විය හැකි බවයි,” ෆීස්ලර් පැහැදිලි කරයි. නමුත් විද්යාඥයන් ඕනෑම ජීවියෙකු විනාශ කිරීම සඳහා රසායනික කොක්ටේල් එකක් පරීක්ෂණයේදී හඳුන්වා දුන් විට පවා, එම පාෂාණ ගූලිකා මගින් ඔක්සිජන් නිෂ්පාදනය දිගටම සිදු විය.
එම නිගමනය රැඩිකල් මෙන්ම අනපේක්ෂිත විය: ඔක්සිජන් ජනනය කරන්නේ පාෂාණය විසින්ම විය යුතුය. පර්යේෂකයන්ගේ න්යාය වන්නේ, මුහුදු ජල විද්යුත් විච්ඡේදනය (seawater electrolysis) නම් ක්රියාවලියක් මෙහි සිදුවන බවයි. එහිදී ගුලිකාවේ ලෝහමය සංයුතිය එයට බැටරියක් මෙන් ක්රියා කිරීමට ඉඩ සලසමින්, ජල අණු හයිඩ්රජන් සහ ඔක්සිජන් ලෙස වෙන් කරයි. “මුහුදු පත්ලේ ඇති බැටරි යන්න මෙහි ප්රධාන අදහසයි,” ෆීස්ලර් පවසයි. මෙය ඔප්පු වුවහොත්, “අඳුරු ඔක්සිජන් (dark oxygen)” පිළිබඳ මෙම සොයාගැනීම, සූර්යාලෝකය නොමැතිව ජීවය පවත්වා ගත හැකි ආකාරය පිළිබඳ අපගේ අවබෝධය මූලික වශයෙන් වෙනස් කරනු ඇත.
කිසිදා සුව නොවන කැළැල්
ගැඹුරු මුහුදේ පතල් කැණීමේ උත්සාහය අලුත් දෙයක් නොවේ. 1970 දශකයේදී, ධනවත් ඇමරිකානු ව්යවසායකයින් පිරිසක් – ෆීස්ලර් හඳුන්වන පරිදි “එකල සිටි ‘සිලිකන් වැලි සහෝදරයන්’ (Silicon bros)” – මෙම තාක්ෂණය දියුණු කිරීමට මුදල් යෙදවූහ. 1970 දී, ඔවුන් දකුණු කැරොලිනා වෙරළට සැතපුම් 100 කට වඩා දුරින් ලොව ප්රථම සාර්ථක ගැඹුරු මුහුදු පතල් පරීක්ෂණය සිදු කළහ. නමුත් එම ව්යාපාරය කිසි විටෙකත් ලාභදායී නොවීය, සමාගම් බංකොලොත් වූ අතර, එම අත්හදා බැලීම අමතක වී ගියේය. එම ස්ථානය අවසානයේ එක්සත් ජනපද රජයට අහිමි වූ අතර, එහි වාර්තා ගබඩා පහසුකමක තිබූ අතින් ලියන ලද සටහන් වලට පමණක් සීමා විය.
ෆීස්ලර් සහ ජැක්ස්ගේ චිත්රපටයේ චරිතයක් වන ආචාර්ය ජේසන් චේටර්, එම ස්ථානය නැවත සොයා ගැනීම සඳහා වසර ගණනාවක් තිස්සේ සාක්ෂි එකතු කළේය. වසර 50 කට පසු ඔහු අවසානයේ රොබෝ කැමරා පහළට යැවූ විට, ඔහු දුටු දෙය බිය උපදවන සුළු විය. “ඔහු කීවේ, ‘ඒ අය ඊයේ එතන හිටියා වගේ තමයි පෙනුණේ’,” ෆීස්ලර් සිහිපත් කරයි. පතල් වාහනයෙන් ඉතිරි වූ පීලි මුහුදු පත්ලේ පැහැදිලිවම ඉතිරිව තිබුණි. එය භෞතික කැළඹීම්වලින් සුවය ලැබීමට ගැඹුරු සාගරයට ඇති නොහැකියාව පිළිබඳ සාක්ෂියකි. මෙම එකම රූපය, කිසිදු බලපෑමක් නොමැති පතල් මෙහෙයුමක් පිළිබඳ අදහස බලවත් ලෙස ප්රතික්ෂේප කරයි.
ගෝලීය මංසන්ධියක්
අද, මෙම විවාදය ජාත්යන්තර වේදිකාවේ දිග හැරෙමින් පවතී. ජාත්යන්තර මුහුදේ ඇති මුහුදු පත්ල නීත්යනුකූල ව “සමස්ත මානව වර්ගයාගේ පොදු උරුමය” ලෙස නම් කර ඇති අතර, එය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට අනුබද්ධ International Seabed Authority හෙවත් ජාත්යන්තර මුහුදු පත්ල අධිකාරිය (ISA) නම් ආයතනයක් මගින් සියලු ජාතීන්ගේ යහපත සඳහා කළමනාකරණය කළ යුතුය. ISA දැනට දැඩි සාකච්ඡාවල නිරතව සිටින අතර, The Metals Company වැනි ලෝහ අලවි සමාගම් හා අනෙකුත් මුල් පෙළේ පතල් අපේක්ෂකයින්ගෙන් එල්ල වන පීඩනයට මුහුණ දෙමින්, අනාගත සූරාකෑම සඳහා නීති මාලාවක් නිර්මාණය කිරීමට උත්සාහ කරයි.
උපහාසයට කරුණ නම්, “අඳුරු ඔක්සිජන්” සොයා ගැනීමට තුඩු දුන් පර්යේෂණයට අරමුදල් සපයනු ලැබුවේ The Metals Company විසින් වීමයි. අධ්යයනය ප්රකාශයට පත් කළ විට, මාධ්ය තුළ මහත් ආන්දෝලනයක් ඇති කරමින් සහ ISA රැස්වීමක නියෝජිතයන් කැළඹීමට පත් කරමින්, එම විද්යාව සඳහා මුදල් ගෙවූ සමාගම වහාම එය අපකීර්තියට පත් කිරීමට උත්සාහ කළේය. ඔවුන් විධිමත් ප්රතික්ෂේප කිරීමක් ඉදිරිපත් කර ඇත, නමුත් ෆීස්ලර් පෙන්වා දෙන පරිදි, එය තවමත් විද්යාත්මක වලංගුභාවය සඳහා අවශ්ය දැඩි සම සමාලෝචන ක්රියාවලිය (peer-review process) සමත් වී නොමැත.
ලෝකය සාකච්ඡා කරමින් සිටින අතරතුර, සමහරු තනිවම ක්රියා කිරීමට තීරණය කර ඇත. ට්රම්ප් පරිපාලනය, ගැඹුරු මුහුදේ පතල් කැණීමට අපේක්ෂා කරන ඇමරිකානු සමාගම්වලට සහාය වීම සඳහා විධායක නියෝගයක් නිකුත් කර ඇති අතර, එය ISA හි අධිකාරියට සහ එය නියෝජනය කරන ගෝලීය එකඟතාවයට සෘජුවම අභියෝග කරන ඒකපාර්ශ්වික පියවරකි. “ගැඹුරු මුහුදු පතල් කැණීම සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකානු ස්ථාවරය සහ ගෝලීය ස්ථාවරය අතර මෙම අඛණ්ඩ සටන පැවතෙනු ඇත,” යැයි ජැක්ස් පවසයි.
ISA සිය වසරකට දෙවරක් පැවැත්වෙන රැස්වීම් දිගටම කරගෙන යන විට සහ විද්යාඥයන් ගුලිකාවල තවත් රහස් හෙළි කිරීමට තරඟ වදින විට, ලෝකය සිටින්නේ මංසන්ධියකය. ගැඹුරු මුහුදේ ඇති මේ අල ගෙඩි ප්රමාණයේ පාෂාණ අපගේම ප්රමුඛතාවයන්ට කැඩපතක් අල්ලා සිටී: පෘෂ්ඨය මත හරිත අනාගතයක් පිළිබඳ පොරොන්දුව වෙනුවෙන්, අප යන්තම් තේරුම් ගෙන ඇති අභිරහස් සහ වැදගත් පරිසර පද්ධතියක් විනාශ කිරීමේ අවදානමක් අප ගන්නවාද, නැතහොත් පෘථිවියේ අවසාන මහා වනය කැප කිරීමට නොහැකි තරම් වටිනා බව අප තීරණය කරනවාද?
සයන්ටිෆික් ඇමරිකන් සඟරාව ඇසුරෙනි
- ඔබටත් වැඩි කල් ජීවත් වීමට අවශ්යද? ඔබේ නින්ද, ව්යායාම සහ ආහාර රටාවේ පුංචි වෙනස්කම් ඔබේ ජීවිතයට තවත් වසරක් එක් කළ හැකියි
නවතම පර්යේෂණවලට අනුව, දිනකට තවත් මිනිත්තු කිහිපයක නින්දක් සහ ව්යායාමයක් ලබා ගැනීමත්, එළවළු කෝප්පයක් අමතරව ආහාරයට එක් කර ගැනීමත් මගින් ඔබේ ආයු කාලය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි කර ගත හැකිය. ඔබට වැඩි කල් ජීවත් වීමට අවශ්ය වුවත්, සෞඛ්ය සම්පන්නව සිටීමට ඔබ දැනට කරන දේවල් විශාල ලෙස වෙනස් කිරීමට අකමැතිද? එසේනම් ඔබට සුබ ආරංචියක් තිබේ. ඔබට… Read more: ඔබටත් වැඩි කල් ජීවත් වීමට අවශ්යද? ඔබේ නින්ද, ව්යායාම සහ ආහාර රටාවේ පුංචි වෙනස්කම් ඔබේ ජීවිතයට තවත් වසරක් එක් කළ හැකියි - නිදාගැනීමට මොළයක් අවශ්ය නැත
පැරණි සාගර ජීවීන්ගේ නිදාගැනීමේ පුරුදු අධ්යයනය කිරීමෙන් නින්දේ සම්භවය පිළිබඳව නව තොරතුරු අනාවරණය කරගත හැකිය. ජෙලිෆිෂ් හෝ සී ඇනිමෝන (Sea anemones) යන සතුන් දෙවර්ගයටම මොළයක් නොමැත. එහෙත්, Nature Communications සඟරාවේ පළ වූ අධ්යයනයකට අනුව, මෙම සතුන් මිනිසුන්ට බෙහෙවින් සමාන ආකාරයකින් නිදා ගන්නා බව හෙළි වී ඇත. නින්ද පරිණාමය වූයේ අවම වශයෙන් එක්තරා දුරකට හෝ තනි… Read more: නිදාගැනීමට මොළයක් අවශ්ය නැත - කෘත්රිම සාමාන්ය බුද්ධිය හෙවත් AGI (Artificial General Intelligence) ඉක්මනින්ම බිහි වෙයිද?
AI සිට AGI කරා යයි ද? ප්රමුඛ AI විශේෂඥයන් දෙදෙනා අතර වූ සංවාදයක් කෘත්රිම බුද්ධිය (Artificial Intelligence – AI) ඉතිහාසයේ වෙනත් කිසිදු තාක්ෂණයකට නො දෙවෙනි වේගයකින් ඉදිරියට යමින් පවතී. මේ සන්දර්භය තුළ, බොහෝ දෙනා උනන්දුවෙන් බලා සිටි ප්රසිද්ධ සංවාදයකදී Anthropic සමාගමේ ප්රධාන විධායක නිලධාරී ඩාරියෝ අමෝඩෙයි (Dario Amodei) සහ Google DeepMind සමාගමේ ප්රධාන විධායක නිලධාරී… Read more: කෘත්රිම සාමාන්ය බුද්ධිය හෙවත් AGI (Artificial General Intelligence) ඉක්මනින්ම බිහි වෙයිද? - විශ්වයේ ප්රථම තරු සෙවීමේ මෙහෙයුම: ජේම්ස් වෙබ් දුරේක්ෂයේ නවතම අභියෝගය
අභ්යවකාශයේ ප්රථම තරු පරම්පරාව හඳුනාගැනීම සඳහා මානව වර්ගයා දරන ප්රයත්නය දැන් තීරණාත්මක කඩඉමකට පැමිණ තිබේ. 2021 නත්තල් දිනයේදී අභ්යවකාශගත කරන ලද ජේම්ස් වෙබ් අභ්යවකාශ දුරේක්ෂය (JWST), මේ වන විට පෘථිවියේ සිට කිලෝමීටර් මිලියන 1.5 ක් ඈතින් සිට විශ්වයේ සැඟවුණු රහස් අනාවරණය කරමින් සිටී. ‘පොපියුලේෂන් III’ (Population III) තරු යනු මොනවාද? විශ්වය බිහි වී ඉතා කෙටි… Read more: විශ්වයේ ප්රථම තරු සෙවීමේ මෙහෙයුම: ජේම්ස් වෙබ් දුරේක්ෂයේ නවතම අභියෝගය - ආකිමිඩීස් සහ ඔහුගේ සොයාගැනීම් මේ සා වැදගත් ඇයි?
ක්රි.පූ. 260 දී, 26 හැවිරිදි ආකිමිඩීස් සිසිලියේ සිරකූස් (Syracuse) නගරයේදී එකල ප්රචලිත විද්යාවන් දෙකක් වූ තාරකා විද්යාව සහ ජ්යාමිතිය හදාරමින් සිටියේය. දිනක් වෙරළේ පාවී ආ ලෑලි කැබැල්ලක් සමඟ සෙල්ලම් කරමින් සිටි පිරිමි ළමුන් සිව්දෙනෙක් දෙස ආකිමිඩීස්ගේ අවධානය යොමු විය. ඔවුන් ඉණක් පමණ උස ගලක් මත මෙම ලෑල්ල සමබර කළහ. එක් ළමයෙක් ලෑල්ලේ එක් කෙළවරක වාඩි… Read more: ආකිමිඩීස් සහ ඔහුගේ සොයාගැනීම් මේ සා වැදගත් ඇයි? - කෘතිම බුද්ධිය සහ මානව වර්ගයාගේ අනාගතය: යුවාල් නෝවා හරාරිගේ අනතුරු ඇඟවීම
පසුගියදා පැවැති ලෝක ආර්ථික සමුළුවේදී (World Economic Forum) කෘතිම බුද්ධිය (AI) සහ මානව වර්ගයාගේ අනාගතය පිළිබඳව ජනප්රිය “සේපියන්ස් “ කෘතිය ලියූ ඉතිහාසඥ යුවාල් නෝවා හරාරි (Yuval Noah Harari), සිදුකළ දේශනයේ සාරාංශය (සම්පූර්ණ දේශනයේ වීඩියෝව පහතින් ඇත.) යුවාල් නෝවා හරාරි පවසන පරිදි, කෘතිම බුද්ධිය (AI) යනු අප මෙතෙක් භාවිතා කළ තවත් එක් මෙවලමක් පමණක් නොවේ. එය… Read more: කෘතිම බුද්ධිය සහ මානව වර්ගයාගේ අනාගතය: යුවාල් නෝවා හරාරිගේ අනතුරු ඇඟවීම - ඉහළ යන උෂ්ණත්වය උරගයන්ගේ ලිංගිකත්වයේ විනාශයට (Sexpocalypse) මඟ පාදයි
බොහෝ කැස්බෑවුන්, කිඹුලන් සහ අනෙකුත් උරගයන්ගේ ලිංගිකත්වය තීරණය වන්නේ ඔවුන්ගේ බිත්තර රක්කවන උෂ්ණත්වය මත ය. ගෝලීය උණුසුම ඉහළ යාම ඔවුන්ගේ විනාශයට හේතු විය හැකිය. නිව්සීලන්තයේ කුඩා දූපත්වල පමණක් දක්නට ලැබෙන ‘ටුවාටාරා’ (tuatara) නම් උරගයා, වාසස්ථාන සීමා වීම සහ ලිංගික අනුපාතය වෙනස් වීම යන භයානක තත්ත්වයන්ට දැනටමත් මුහුණ දී සිටී. තරු එළියෙන් පමණක් ආලෝකමත් වූ සයිප්රසයේ… Read more: ඉහළ යන උෂ්ණත්වය උරගයන්ගේ ලිංගිකත්වයේ විනාශයට (Sexpocalypse) මඟ පාදයි - මිනිසුන් මෙන්ම සාක්ෂි කිරා මැන බලා තම විශ්වාසයන් යාවත්කාලීන කිරීමට චිම්පන්සීන්ට හැකිය
අපි පමණක්ම තර්කානුකූලව සිතන්නෝ වෙමුද? අපගේ ප්රයිමේට් (Primate) ඥාතීන් පිළිබඳ නව පර්යේෂණයකින් හෙළිවන්නේ වෙනත් දෙයකි. කෝඩි කොට්ටියර් විසිනි, සයන්ටිෆික් ඇමෙරිකන් 2026 ජනවාරි කලාපයෙන් නව සාක්ෂි ඉදිරිපත් වූ විට චිම්පන්සීන් තම විශ්වාසයන් සංශෝධනය කිරීමේ හැකියාව පෙන්වයි. සතුන් සාමාන්යයෙන් ඔබේ විශ්වාසයන් සඳහා හොඳ හෝ නරක හේතු තිබේ. ඔබට එම හේතු ගැන නැවත සිතා බැලිය හැකිය: “සොල්දරයේ මිනීමරුවෙකු… Read more: මිනිසුන් මෙන්ම සාක්ෂි කිරා මැන බලා තම විශ්වාසයන් යාවත්කාලීන කිරීමට චිම්පන්සීන්ට හැකිය - රිචඩ් ෆයින්මන් ශිල්ප ක්රම: අවධානය ගිළිහීම නැතිකරගන්නේ කෙසේද?
පාඩම් කිරීම වෙනුවට තේරුම් ගැනීමට මුල්තැන දෙන්නේ කෙසේද යනුවෙන් රිචඩ් ෆයින්මන් කළ වීඩියෝවක සිංහල පරිවර්තනය අප මීටපෙර ඉදිරිපත් කළා. පහත පළ වන්නේ ‘ප්රශ්නය අවධානය පවත්වා ගැනීමට නොහැකිවීම නොව බලෙන් අවධානය යොමු කිරීමට තැත් කිරීමයි’ යනුවෙන් ඉගෙන ගන්නා ශිල්පක්රම ගැන කතාකරන ෆයින්මන්ගේ ඊ ළඟ වීඩියෝ වේ සිංහල පරිවර්තනය මෙසේයි. “හිතලා බලන්න, ඇත්තටම ප්රශ්නෙ ඔයාට අවධානය යොමු… Read more: රිචඩ් ෆයින්මන් ශිල්ප ක්රම: අවධානය ගිළිහීම නැතිකරගන්නේ කෙසේද? - මිනිසත්බව
යුද්ධය මනුෂ්යයාට සහජයෙන් උරුම වූ කිසියම් ගතිගුණයක ප්රතිඵලයක්ද? බැලූ බැලමටම එය එසේබව අපට පෙනී යන්නේ ඉතිහාසය පුරාම මිනිස් කණ්ඩායම් එකිනෙකා හා යුද වැදුනු බව වාර්තාගත වී ඇති බැවිනි. තිරිසණ් සත්ව විශේෂ තුලද එකිනෙකා අතර ආක්රමණශීලී ගතිගුණ පවතින බැවින් සත්ව පරිණාමයේ ප්රතිඵලයක් වශයෙන් මිනිසාටද ඒ ගතිගුණ නිසර්ගයෙන්ම උරුම වන්නට ඇතැයිද මිනිසුන් අතර ඇති යුද්ධ ඒනිසා මනුෂ්යයාගේ… Read more: මිනිසත්බව - මහාචාර්ය බ්රයන් කොක්ස් සමඟ විශ්වය දෙසට බැල්මක්: තාරකා, කාලය සහ ජීවයේ අනාගතය
(ප්රසිද්ධ බ්රිතාන්ය භෞතික විද්යාඥ මහාචාර්ය බ්රයන් කොක්ස් (Prof. Brian Cox) සමඟ පැවති සම්මුඛ සාකච්ඡාවක් ඇසුරෙනි. අදාළ සාකච්ඡාව සහිත යූටියුබ් පටය ලිපිය අග දක්වා ඇත) පහත දැක්වෙන්නේ මහාචාර්ය බ්රයන් කොක්ස් විසින් එම සාකච්ඡාවේදී ලබා දුන් මූලික පිළිතුරුවල සිංහල පරිවර්තනයයි. තාරකාවල විශාලත්වය ගැන: “වචනයේ පරිසමාප්ත අර්ථයෙන්ම අපේ මුළු සෞරග්රහ මණ්ඩලය තරම් විශාල තාරකා විශ්වයේ තිබෙනවා. යම් තාරකාවක්… Read more: මහාචාර්ය බ්රයන් කොක්ස් සමඟ විශ්වය දෙසට බැල්මක්: තාරකා, කාලය සහ ජීවයේ අනාගතය - වෙනිසියුලාවට මෙතරම් තෙල් සම්පතක් තිබෙන්නේ ඇයි? භූ විද්යාව
වෙනිසියුලාවේ නායකයා අල්ලා ගැනීමට පෙළඹවීමක් ලෙස ට්රම්ප් වෙනිසියුලාවේ තෙල් සම්පත උපුටා දක්වා ඇත – මෙම පුවත පිටුපස ඇති භූ විද්යාව මෙන්න. භූ විද්යාව වෙනිසියුලාවේ තෙල් පාලනය අත්පත් කර ගැනීමට ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් දරන උත්සාහය, එම දකුණු ඇමරිකානු ජාතිය සතු අතිමහත් තෙල් සංචිත කෙරෙහි ලෝක අවධානය යොමු කර තිබේ. ජනවාරි 2 වන දින එරටට එල්ල කළ… Read more: වෙනිසියුලාවට මෙතරම් තෙල් සම්පතක් තිබෙන්නේ ඇයි? භූ විද්යාව - ෆයින්මන් ශිල්ප ක්රමය (The Feynman Technique ) පාඩම් කිරීම වෙනුවට තේරුම් ගැනීමට මුල්තැන දෙන ශිල්ප ක්රමයක් –
රිචඩ් ෆයි(න්)මන් යනු මෑත කාලයේ ජීවත් වූ විශිෂ්ටතම භෞතික විද්යාඥයෙක්. ක්වොන්ටම් ඉලෙක්ට්රොගතිකය ගැන කළ මූලික පර්යේෂණ නිසා 1965 දී ඔහුට නොබල් ත්යාගය හිමි වුණා. විද්යාව විතරක් නොවේයි අනෙක් ඕනැම කාරණයක් ගැන දැන ඉගෙන ගතයුතු ශිල්පක්රම ගැන ඔහු කළ අපූරු කෙටි විස්තර කිරීම් කිහිපයක් යූටියුබ්වල එනවා (ඉන් එකක් මේ ලිපිය අවසානයේ ඇති. ) පහත පළ වන්නේ… Read more: ෆයින්මන් ශිල්ප ක්රමය (The Feynman Technique ) පාඩම් කිරීම වෙනුවට තේරුම් ගැනීමට මුල්තැන දෙන ශිල්ප ක්රමයක් – - විඥානය (Consciousness) යනු කුමක්ද?
දර්ශනවාදීන් දිගු කලක් තිස්සේ පීඩාවට පත් කළ අභිරහසක් විද්යාඥයන් විසින් ලිහා ගැනීමට පටන් ගෙන ඇත. විඥානය යනු ඔබ අත්දකින සෑම දෙය වේ. එය විටක ඔබේ මතකයේ රැඳී ඇති තනුවකි, තව විටක එය චොකලට් මූස් (chocolate mousse) වල පැණිරසයි, දත් කැක්කුමක වේදනාවයි, ඔබේ දරුවා කෙරෙහි ඇති දැඩි ආදරයයි සහ අවසානයේ සියලු හැඟීම් අවසන් වන බවට ඇති… Read more: විඥානය (Consciousness) යනු කුමක්ද? - පරිණාමවාදය සහ විද්යා අධ්යාපනයේ අනාගතය: විද්යාඥයින් 56ක් අධිකරණයට ගියේ ඇයි?
2002 වසරේදී, ඇමරිකාවේ ජෝර්ජියා ප්රාන්තයේ කොබ් කවුන්ටි පාසල් මණ්ඩලය (Cobb County School District) විසින් සිසුන්ගේ ජීව විද්යා පෙළපොත්වල ඉදිරිපස අනතුරු ඇඟවීමේ ස්ටිකරයක් ඇලවීමට තීරණය කරන ලදී. එම ස්ටිකරයේ සඳහන් වූයේ: “මෙම පොතේ පරිණාමවාදය පිළිබඳ කරුණු අඩංගු වේ. පරිණාමවාදය යනු න්යායක් (Theory) මිස කරුණක් (Fact) නොවේ. මෙම කරුණු විවෘත මනසකින් යුතුව, ප්රවේශමෙන් අධ්යයනය කළ යුතු අතර… Read more: පරිණාමවාදය සහ විද්යා අධ්යාපනයේ අනාගතය: විද්යාඥයින් 56ක් අධිකරණයට ගියේ ඇයි? - චීනයේ නව පස් අවුරුදු සැලැස්ම: අසමතුලිත ආර්ථිකයක් නිවැරදි නොකරන ස්වයංපෝෂිතභාවය පිළිබඳ අවදානම් සහගත ඔට්ටුවක් ද?
1953 වසරේ සිට සෑම වසර කිහිපයකට වරක් චීන රජය සිය ආර්ථිකය සඳහා නව ප්රධාන උපාය මාර්ගයක් එළිදක්වයි: ඒ අතිශය වැදගත් පස් අවුරුදු සැලැස්මයි. ග්රාමීය, කෘෂිකාර්මික ආර්ථිකයක සිට නාගරීකරණය වූ, සංවර්ධිත බලවතෙකු බවට පත්වීම දක්වා ජාතිය පරිවර්තනය වූ අයුරු මෙම සැලසුම් මගින් බොහෝ දුරට මෙහෙයවනු ලැබීය. කෙසේ වෙතත්, 15 වැනි සැලැස්ම සකස් කිරීම සඳහා 2025 ඔක්තෝබර්… Read more: චීනයේ නව පස් අවුරුදු සැලැස්ම: අසමතුලිත ආර්ථිකයක් නිවැරදි නොකරන ස්වයංපෝෂිතභාවය පිළිබඳ අවදානම් සහගත ඔට්ටුවක් ද? - ඊලොන් මස්ක් සහ ‘ට්රිලියනයේ’ බලය: ප්රකෝටිපතියන් ලෝක දේශපාලනය හයිජැක් කරන හැටි
ඩොලර් ට්රිලියනයක් ($1,000,000,000,000). මෙය අංක එකට පසුපසින් බිංදු දොළහක් ඇති අතිවිශාල සංඛ්යාවකි. සාමාන්ය මිනිසෙකුට සිතා ගැනීමටවත් අපහසු මෙම මුදල ඊලොන් මස්ක්ට (Elon Musk) තවදුරටත් සිහිනයක් නොවේ. ටෙස්ලා (Tesla) සමාගමෙන් අනුමත වූ නව දීමනා පැකේජයත් සමඟ ඉදිරි වසර 10 තුළ ඔහුගේ වත්කම් මෙම සීමාව ඉක්මවා යනු ඇත. දැනටමත් ඔහුගේ වත්කම් ඩොලර් බිලියන 500 සීමාව පැන ඇත.… Read more: ඊලොන් මස්ක් සහ ‘ට්රිලියනයේ’ බලය: ප්රකෝටිපතියන් ලෝක දේශපාලනය හයිජැක් කරන හැටි - පිරිමින් කාන්තාවන් තරම් කල් ජීවත් නොවන්නේ ඇයිද යන්න අවසානයේ සොයාගත් බව විද්යාඥයෝ පවසති
ලිංගිකත්වය (හෝ සහකරු සොයා ගැනීම) සඳහා අඩු ශක්තියක් වැය කරන සහ දරුවන් ඇති දැඩි කිරීම සඳහා වැඩි කාලයක් යොදවන පිරිමින් වැඩි කල් ජීවත් වීමට නැඹුරු වේ. ජර්මනියේ මැක්ස් ප්ලාන්ක් පරිණාමීය මානව විද්යා ආයතනයේ (Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology) පර්යේෂකයන් පිරිසක් පිරිමින් කාන්තාවන්ට වඩා අඩු කාලයක් ජීවත් වීමට නැඹුරු වන්නේ මන්දැයි සොයා බැලීමට උත්සාහ කරමින්… Read more: පිරිමින් කාන්තාවන් තරම් කල් ජීවත් නොවන්නේ ඇයිද යන්න අවසානයේ සොයාගත් බව විද්යාඥයෝ පවසති - දේශගුණික ක්රියාකාරීත්වයට නව පණක්: කලාව, කතන්දර සහ සහයෝගීතාවය අපට අවශ්ය ඇයි?
ඔබ මොහොතකට අභ්යවකාශයට ගොස්, සඳ මත පා තැබුවා යැයි සිතන්න. දූවිලි පිරුණු සඳ මතුපිට සිට ඈත ක්ෂිතිජය දෙස බලන විට ඔබට අපගේ පෘථිවිය පෙනෙනු ඇත. ඒ මොහොතේ ඔබට දැනෙන්නේ කුමක්ද? ඔබට පෙනෙන්නේ, ඇසෙන්නේ, ස්පර්ශ වන්නේ, රස දැනෙන්නේ සහ සුවඳ දැනෙන්නේ කුමක්ද? මෙය හුදෙක් පරිකල්පනයක් පමණක් නොවේ. “We Are the Possible” වැනි ජාත්යන්තර වැඩසටහන් ආරම්භ වූයේ… Read more: දේශගුණික ක්රියාකාරීත්වයට නව පණක්: කලාව, කතන්දර සහ සහයෝගීතාවය අපට අවශ්ය ඇයි? - ‘වයස්ගත වීමේ සිතියම’ මගින් කාලයත් සමඟ අපගේ ජාන වෙනස් වන ආකාරය හෙළි කරයි
‘වයස්ගත වීමේ සිතියම’ මගින් කාලයත් සමඟ අපගේ ජාන වෙනස් වන ආකාරය හෙළි කරයි විද්යාඥයින් මේ වන විට අප වයස්ගත වන ආකාරය පිළිබඳ – සෛල සහ DNA මට්ටම දක්වාම – ඉතා පැහැදිලි චිත්රයක් ගොඩනගමින් සිටිති. රැලි වැටීම, හිසකෙස් පැසීම සහ හන්දිපත් වේදනාව වැනි වයස්ගත වීමේ බාහිර ලක්ෂණ යනු අපගේ සෛල තුළ සිදුවන අතිශය සංකීර්ණ ක්රියාවලියක මතුපිට… Read more: ‘වයස්ගත වීමේ සිතියම’ මගින් කාලයත් සමඟ අපගේ ජාන වෙනස් වන ආකාරය හෙළි කරයි - වසර 140කට පෙර අමතක වූ මතයකට පණ ලැබෙයි: කුරුල්ලන් මග සොයාගන්නේ කෙසේද?
1882 දී සත්ත්ව විද්යාඥ කැමිල් විගියර් (Camille Viguier) අපූරු උපකල්පනයක් ඉදිරිපත් කළේය. එනම් පක්ෂීන් සහ අනෙකුත් පෘෂ්ඨවංශීන් පෘථිවි චුම්බක ක්ෂේත්රයේ උපකාරයෙන් දිශාව සොයා ගන්නා (Navigate) බවයි. එකල කිසිදු සතෙකු එවැන්නක් කරන බව ලෝකයා දැන සිටියේ නැත. පෘථිවි චුම්බක ක්ෂේත්රය මගින් සතුන්ගේ අභ්යන්තර කණෙහි (Inner ear) ඇති තරල තුළ කුඩා විද්යුත් ධාරා ප්රේරණය කරන බවත්, එය… Read more: වසර 140කට පෙර අමතක වූ මතයකට පණ ලැබෙයි: කුරුල්ලන් මග සොයාගන්නේ කෙසේද? - හිසරදය යනු වෛද්ය විද්යාවේ හරියටම තේරුම් නොගත් ලෙඩක් වී ඇත්තේ ඇයි?
රේචල් ෆෙල්ට්මන්: ‘Scientific American’ හී ‘Science Quickly’ වෙනුවෙන් කතා කරන්නේ මම, රේචල් ෆෙල්ට්මන්. හිසරදය කියන්නේ ඇත්තටම හරිම සුලබ දෙයක්. ඒත් පුදුමයකට වගේ, විද්යාඥයින්ගෙන් මේකට ලැබිලා තියෙන අවධානය හරිම අඩුයි. ඉතින්, මේ හිසරදය පිළිබඳ විද්යාව ගැන අපි දන්න—සහ නොදන්න—දේවල් ගැන අපිත් එක්ක කතා කරන්න අද එකතු වෙනවා ටොම් සෙලර් ජූනියර්. එතුමා ‘New York Times’ හී හිටපු… Read more: හිසරදය යනු වෛද්ය විද්යාවේ හරියටම තේරුම් නොගත් ලෙඩක් වී ඇත්තේ ඇයි? - පිළිකා ප්රතිකාරක රසායනික චිකිත්සාව (Chemotherapy) නිසා ඇතිවන දරුණු ස්නායු හානි වැළැක්වීමට නව ඖෂධීය අණුවක් සොයා ගැනේ
පිළිකා මර්දන ප්රතිකාරවලදී බහුලව භාවිතා වන රසායනික චිකිත්සාව (Chemotherapy) හේතුවෙන් රෝගීන්ට අත්විඳීමට සිදුවන ඉතා වේදනාකාරී අතුරු ආබාධයක් වන ස්නායු හානි වීම (Neuropathy) වැළැක්වීම සඳහා නව ඖෂධීය අණුවක් සොයා ගැනීමට විද්යාඥයින් පිරිසක් සමත් වී තිබේ. ප්රංශ සහ ඇමරිකානු පර්යේෂකයන් කණ්ඩායමක් විසින් සොයා ගන්නා ලද “Carba1” නම් මෙම නව සංයෝගය, සතුන් යොදා සිදුකළ පරීක්ෂණවලදී ඉතා සාර්ථක ප්රතිඵල… Read more: පිළිකා ප්රතිකාරක රසායනික චිකිත්සාව (Chemotherapy) නිසා ඇතිවන දරුණු ස්නායු හානි වැළැක්වීමට නව ඖෂධීය අණුවක් සොයා ගැනේ - අපේ ගැලැක්සියේ ඇති කළු කුහරය මෙන් 10,000 ගුණයක් විශාල දැවැන්ත කළු කුහරයක් සොයා ගනිති
අපගේ ගැලැක්සියේ (ක්ෂීර පථයේ) මධ්යයේ ඇති සුපිරි කළු කුහරයට (supermassive black hole) වඩා 10,000 ගුණයකින් පමණ විශාල ස්කන්ධයක් ඇති දැවැන්ත කළු කුහරයක් තාරකා විද්යාඥයින් විසින් මෑතකදී සොයාගෙන ඇත. මෙම කළු කුහරය පෘථිවියේ සිට ආලෝක වර්ෂ බිලියන පහක් ඈතින්, ‘කොස්මික් හෝර්ස්ෂූ’ (Cosmic Horseshoe) ලෙස හඳුන්වන, දන්නා විශාලතම ගැලැක්සිවලින් එකක හදවතෙහි පිහිටා ඇත. මෙම යෝධ ගැලැක්සිය, තමා… Read more: අපේ ගැලැක්සියේ ඇති කළු කුහරය මෙන් 10,000 ගුණයක් විශාල දැවැන්ත කළු කුහරයක් සොයා ගනිති - කෘත්රිම ප්රභාසංස්ලේශනය
ශාක වසර මිලියන සිය ගණනක් තිස්සේ සත්ව ජීවය පවත්වාගෙන යයි. සූර්යයාගෙන් කාබන් ඩයොක්සයිඩ්, ජලය සහ ශක්තිය අවශෝෂණය කර ගැනීමෙන්, ඒවා ඔක්සිජන් සහ කාබෝහයිඩ්රේට (carbohydrates) ආකාරයෙන් ශක්තිය නිපදවයි. විද්යාඥයින් දැන් එම කාර්යයම කළ හැකි කෘත්රිම පත්රයක් (artificial leaf) නිපදවා ඇත. ඇත්ත වශයෙන්ම, මෙම කෘත්රිම පත්රය, ස්වභාවික පත්රවලට වඩා සූර්ය ශක්තිය ග්රහණය කර ගැනීමේදී දස ගුණයක් දක්වා… Read more: කෘත්රිම ප්රභාසංස්ලේශනය - දේශගුණික විපර්යාස: විද්යාව, ප්රතික්ෂේප කිරීම සහ හදිසි ක්රියාමාර්ග ගැන විමසුමක්
වර්තමානයේ අපගේ ග්රහලෝකය උණුසුම් වීමට ප්රධාන හේතුව වන්නේ ෆොසිල ඉන්ධන අඛණ්ඩව දහනය කිරීම මගින් මූලිකවම සිදුවන කාබන් දූෂණයයි (Carbon Pollution). මෙම උණුසුම් වීම හේතුවෙන් ගෝලීය සුළං රටා සහ සාගර දියවැල් වෙනස් වෙමින් පවතින අතර, වර්ෂාපතන කලාපවල වෙනස්කම් ද සිදුවේ. එසේම, මහාද්වීපවල බොහෝ ප්රදේශ වියළී යමින් පවතින අතර ආක්ටික් සහ දක්ෂිණ සාගරවල අයිස් දියවෙමින් පවතී. Shutterstock… Read more: දේශගුණික විපර්යාස: විද්යාව, ප්රතික්ෂේප කිරීම සහ හදිසි ක්රියාමාර්ග ගැන විමසුමක් - හෘද ස්පන්දන වේගයේ අක්රමවත් බව නරක දෙයක් ලෙස ඇසුණත්, එය යම් තරමකට තිබීම ඔබට වැදගත් වන්නේ ඇයි?
ෆිට්නස් ඔරලෝසු (Fitness watches) මගින් දැන් අනාවරණය කරගන්නා මිලි තත්පරවල මෙම විචල්යතාවය, ඔබේ යහපැවැත්ම වැඩිදියුණු කළ හැකිය. මේ වසර මුලදී මම මගේ සෞඛ්ය තත්ත්වය නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා ‘Oura’ මුද්දක් ලබා ගත්තෙමි. ඉක්මනින්ම මම මගේ නින්ද සහ ක්රියාකාරකම් ලකුණු ගැන ඕනෑවට වඩා වද වෙන්නට පටන් ගත්තෙමි. එහි වාර්තා පොදුවේ යහපත් වුවත් එකක් පමණක් වෙනස් විය: එනම්… Read more: හෘද ස්පන්දන වේගයේ අක්රමවත් බව නරක දෙයක් ලෙස ඇසුණත්, එය යම් තරමකට තිබීම ඔබට වැදගත් වන්නේ ඇයි? - නව ‘ස්වභාවික ඉතිහාසය’ විෂය අගය කළ යුතු පියවරක්: නමුත් දේශගුණික විපර්යාස අධ්යාපනය සමස්ත විෂය මාලාවටම ඇතුළත් විය යුතුය
සටහන: මෙම ලිපිය ප්ලීමත් විශ්වවිද්යාලයේ සමාජ විද්යාව පිළිබඳ මහාචාර්ය ඇලිසන් ඇන්ඩර්සන් (Alison Anderson) විසින් ලියන ලද මුල් ලිපිය ඇසුරෙන් සකසන ලද්දකි. එංගලන්තය, වේල්සය සහ උතුරු අයර්ලන්තය යන රටවල සිසුන්ට ‘ස්වභාවික ඉතිහාසය’ (Natural History) සඳහා නව GCSE විභාග සුදුසුකමක් (ශ්රී ලංකාවේ සාමාන්ය පෙළට සමාන) ලබා ගැනීමට අවස්ථාව සලසා දීමට ගත් තීරණය ඉතා වැදගත් ප්රවෘත්තියකි. මෙය ස්වභාව… Read more: නව ‘ස්වභාවික ඉතිහාසය’ විෂය අගය කළ යුතු පියවරක්: නමුත් දේශගුණික විපර්යාස අධ්යාපනය සමස්ත විෂය මාලාවටම ඇතුළත් විය යුතුය - ප්ලාස්ටික් වෙත යොමු වන ෆොසිල ඉන්ධන කර්මාන්තය අපේ ග්රහලෝකය දූෂණය කරන ආකාරය
ලාභ ලැබීම අඛණ්ඩව පවත්වා ගැනීම සඳහා, තෙල් සහ ගෑස් සමාගම්වලට ෆොසිල ඉන්ධන, ඇසුරුම් සහ වෙනත් ප්ලාස්ටික් නිෂ්පාදන ගොඩක් බවට පත් කිරීමට අවශ්ය වී ඇත. 2018 වසරේදී, පර්සියානු බොක්කේ නිල්-කොළ පැහැති ජලයට යාබදව පිහිටි ඩුබායි නිවාඩු නිකේතනයකදී, සෞදි අරම්කෝ (Saudi Aramco) හි ප්රධාන විධායක නිලධාරී අමීන් නසාර්, ලොව විශාලතම තෙල් සමාගමේ අනාගත දැක්ම ඉදිරිපත් කිරීම සඳහා… Read more: ප්ලාස්ටික් වෙත යොමු වන ෆොසිල ඉන්ධන කර්මාන්තය අපේ ග්රහලෝකය දූෂණය කරන ආකාරය - දන්තාලේප (Toothpaste) අපගේ මුඛයේ වෙසෙන බැක්ටීරියා කෙරෙහි බලපාන්නේ කෙසේද?
අප දත් මදින්නේ දත් දිරායාම (කුහර ඇතිවීම) වැළැක්වීමට සහ මුඛ දුගඳ පිරිසිදු කර ගැනීමටයි. නමුත් දන්තාලේප මගින් අපගේ මුඛය තුළ ඇති සංකීර්ණ පරිසර පද්ධතියට හෙවත් “මුඛ ක්ෂුද්ර ජීවී පරිසරයට” (Oral Microbiota) සිදුවන බලපෑම ගැන අප දන්නේ මොනවාද? අපගේ මුඛය යනු මිනිස් සිරුරේ ක්ෂුද්ර ජීවීන් බහුලවම වෙසෙන ස්ථානයකි. එහි බැක්ටීරියා විශේෂ 700කට වඩා වාසය කරයි. මෙම… Read more: දන්තාලේප (Toothpaste) අපගේ මුඛයේ වෙසෙන බැක්ටීරියා කෙරෙහි බලපාන්නේ කෙසේද?
තතු 
ප්රතිචාරයක් ලබාදෙන්න