සතියේ සටහන
ගැඹුරු සාගර පත්ලේ ඇති විශාල, අඳුරු තැනිතලා පුරා විසිරී ඇති අල ගෙඩි ප්‍රමාණයේ කළු පාෂාණ ට්‍රිලියන ගණනක් පවතී. දශක ගණනාවක් තිස්සේ ඒවා භූ විද්‍යාත්මක කුතුහලයක් පමණක් විය. නමුත් අද, මෙම බහුලෝහමය ගුලිකා (polymetallic nodules) යනුවෙන් හැඳින්වෙන ගල් ගෙඩි ඉහළ අවදානමක් සහිත ගෝලීය විවාදයක මුඛ්‍ය කාරණය වී ඇත. එක් පසෙකින් පිරිසිදු බලශක්තිය සඳහා ඇති හදිසි අවශ්‍යතාවයත්, අනෙක් පසින් පෘථිවියේ අවසන් වරට ඉතිරිව ඇති පෞරාණික පරිසරයක් ආරක්ෂා කර ගැනීමත් අතර ගැටුමක් නිර්මාණය කරමින්. කෝබෝල්ට් සහ තඹ වැනි වටිනා ලෝහවලින් පිරී ඇති මේවා, අනාගතයේ විද්‍යුත් වාහන බැටරි තැනීමේ ප්‍රධාන සාධකය විය හැකිය. එහෙත්, විශ්මයජනක නව පර්යේෂණවලින් පෙනී යන්නේ මෙම නිහතමානී පාෂාණ ගැඹුරු මුහුදේ අසාමාන්‍ය දෙයක් සිදු කරන බවයි: එනම්, ඔක්සිජන් නිපදවීම සහ අප තවමත් තේරුම් ගැනීමට පටන් ගෙන ඇති ආකාරවලින් ජීවයට සහාය වීමයි.
වාර්තා චිත්‍රපට නිෂ්පාදක ජේසන් ජැක්ස් සහ විද්‍යාඥ-මාධ්‍යවේදිනී ක්ලෙයා ෆීස්ලර් මෑතකදී Scientific American සඟරාව සඳහා වූ කුඩා වාර්තා චිත්‍රපටයකින් මෙම ආතතිය ගවේෂණය කළහ. “ප්‍රධාන ගැටුම පවතින්නේ අප එතරම් නොදන්නා මෙම පරිසරය තේරුම් ගැනීමට උත්සාහ කිරීම සහ මෙම පාෂාණ සතු ආර්ථික විභවය අතරයි,” යැයි රෝඩ් අයිලන්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලයේ සහකාර මහාචාර්යවරයෙකු වන ජැක්ස් පැහැදිලි කරයි. “මේ පාෂාණ තියෙන්නේ මොකටද? මුහුදු පත්ලේ තිබීමෙන් ඒවාට වටිනාකමක් තිබේද, නැතහොත් ඒවා අපේ කාර් බැටරිවලට අයත් විය යුතුද?”
ගැඹුරු මුහුදේ සොයාගැනීමක්
මනුෂ්‍ය වර්ගයාට මෙම ගුලිකා මුලින්ම හමුවූයේ 1870 දශකයේදීය. HMS චැලෙන්ජර් ගවේෂණයේදී පැසිෆික් සාගරය පතුල හෑරූ විට, අද්භූත කළු පාෂාණ “නැවේ තට්ටුව මතට පෙරළී වැටුණා,” යැයි ෆීස්ලර් පවසයි. වසර ගණනාවක් පුරා, වික්ටෝරියානු කෞතුකාගාරවල, හරියට පිටසක්වළ ලෝකයකින් ගෙනා අද්භූත වස්තූන් වන සඳ ගල් මෙන් මේවා ප්‍රදර්ශනය කෙරුණි.
දැන් විද්‍යාඥයන් තේරුම් ගෙන ඇත්තේ මෙම ගුලිකා වසර මිලියන ගණනක් පුරා නිර්මාණය වන බවයි. මෙම ක්‍රියාවලිය ආරම්භ වන්නේ මුහුදු පත්ලට වැටෙන කුඩා න්‍යෂ්ටියකින් – මෝර දතක්, තල්මසෙකුගේ කන් අස්ථියක් හෝ ගිනිකන්දකින් විසිවූ ප්‍යුමිස් කැබැල්ලකින්. අවශෝෂණ ක්‍රියාවලියක් (sorption) මගින්, අවට මුහුදු ජලයෙන් ඛනිජ ලවණ සෙමෙන් ඒක කේන්ද්‍රීය ස්ථර ලෙස එකතු වේ. “ඔබ එකක් කපා බැලුවොත්, ගසක වළලු මෙන් පෙනෙන වළලු ඔබට පෙනේවි,” ෆීස්ලර් සඳහන් කරයි. “ඒ වළලු ගණන් කරලා ගුලිකාවක වයස කියන්න පුළුවන්.”
මෙම මන්දගාමී, ඉවසීමෙන් සිදුවන නිර්මාණය හරහා හරිත සංක්‍රාන්තිය සඳහා අත්‍යවශ්‍ය ලෝහවලින් මෙම ගුලිකා පුරවා ඇත. “කෝබෝල්ට් මෙම ගුලිකාවල ඉහළ ප්‍රමාණවලින් පවතිනවා,” යැයි Canary Media හි මාධ්‍යවේදිනියක වන ෆීස්ලර් පවසයි. විදුලි Kia EV9 රථයක අභිමානවත් හිමිකාරිනියක ලෙස, ඇය සැපයුම් දාමය පිළිබඳව දැඩි ලෙස දැනුවත් ය. ලෝකයේ කෝබෝල්ට් වලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් ලැබෙන්නේ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම්වලින් පීඩා විඳින කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයෙනි. ගැඹුරු මුහුදේ පතල් කැණීමට පක්ෂපාතී අයට, ජාත්‍යන්තර මුහුදු පත්ලෙන් මෙම ගුලිකා ලබා ගැනීම වඩාත් සදාචාරාත්මක විකල්පයක් ලෙස පෙනේ.
“ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ මැන්හැටන් නගරයක්”
මෙම වාණිජ තර්කය පහසු උපකල්පනයක් මත රඳා පවතී: එනම්, ගැඹුරු මුහුදු තැනිතලා යනු ජීවයක් නැති ‘සාගර කාන්තාරයක්’ බවයි. ෆීස්ලර් පවසන පරිදි, වෙළඳ ප්‍රචාරණ තර්කය වන්නේ, ගුලිකා “ගොල්ෆ් පිටියක ඇති ගොල්ෆ් බෝල වගේ නිකන් තියෙන්නේ – ඒවා අහුලගත්තට කිසිම හානියක් වෙන්නේ නෑ” යන්නයි.
කෙසේ වෙතත්, මෙය බරපතල වැරදි අර්ථකථනයක් බව විද්‍යාව දැන් හෙළි කරමින් සිටී. මෙම ගුලිකා ඇත්තෙන්ම සජීවී පරිසර පද්ධති වේ. ඒවායේ රළු, සිදුරු සහිත බාහිර පෘෂ්ඨය, විශ්මයජනක ලෙස විවිධ වූ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් සඳහා කදිම වාසස්ථානයක් සපයයි. එක් විශේෂඥයෙකු ජැක්ස්ට විස්තර කළ පරිදි, මෙම ගුලිකා, ක්‍රියාකාරකම්වලින් පිරුණු විවිධ අසල්වැසි ප්‍රදේශ සහිත “ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ මැන්හැටන් නගරයක්” වැනිය.
වඩාත් විශ්මයජනක කරුණ නම්, මෙම ක්ෂුද්‍රජීවී මහා නගරයට තමන්ගේම ජීව ආධාරක පද්ධතියක් තිබිය හැකි බව සොයා ගැනීමයි. 2023 වසරේ අධ්‍යයනයකින් යෝජනා වූයේ මෙම ගුලිකාවලට ඔක්සිජන් නිපදවිය හැකි බවයි. මුහුදු ජලය සහිත මුද්‍රා තැබූ කුටියක තබා ගුලිකා නිරීක්ෂණය කළ පර්යේෂකයන්ට කුටිය තුළ ඔක්සිජන් මට්ටම ඉහළ යන බව පෙනී ගියේය. “මුලදී ඔවුන් සිතුවේ මෙය ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ ලෝකයක් විය හැකි බවයි,” ෆීස්ලර් පැහැදිලි කරයි. නමුත් විද්‍යාඥයන් ඕනෑම ජීවියෙකු විනාශ කිරීම සඳහා රසායනික කොක්ටේල් එකක් පරීක්ෂණයේදී හඳුන්වා දුන් විට පවා, එම පාෂාණ ගූලිකා මගින් ඔක්සිජන් නිෂ්පාදනය දිගටම සිදු විය.
එම නිගමනය රැඩිකල් මෙන්ම අනපේක්ෂිත විය: ඔක්සිජන් ජනනය කරන්නේ පාෂාණය විසින්ම විය යුතුය. පර්යේෂකයන්ගේ න්‍යාය වන්නේ, මුහුදු ජල විද්‍යුත් විච්ඡේදනය (seawater electrolysis) නම් ක්‍රියාවලියක් මෙහි සිදුවන බවයි. එහිදී ගුලිකාවේ ලෝහමය සංයුතිය එයට බැටරියක් මෙන් ක්‍රියා කිරීමට ඉඩ සලසමින්, ජල අණු හයිඩ්‍රජන් සහ ඔක්සිජන් ලෙස වෙන් කරයි. “මුහුදු පත්ලේ ඇති බැටරි යන්න මෙහි ප්‍රධාන අදහසයි,” ෆීස්ලර් පවසයි. මෙය ඔප්පු වුවහොත්, “අඳුරු ඔක්සිජන් (dark oxygen)” පිළිබඳ මෙම සොයාගැනීම, සූර්යාලෝකය නොමැතිව ජීවය පවත්වා ගත හැකි ආකාරය පිළිබඳ අපගේ අවබෝධය මූලික වශයෙන් වෙනස් කරනු ඇත.
කිසිදා සුව නොවන කැළැල්
ගැඹුරු මුහුදේ පතල් කැණීමේ උත්සාහය අලුත් දෙයක් නොවේ. 1970 දශකයේදී, ධනවත් ඇමරිකානු ව්‍යවසායකයින් පිරිසක් – ෆීස්ලර් හඳුන්වන පරිදි “එකල සිටි ‘සිලිකන් වැලි සහෝදරයන්’ (Silicon bros)” – මෙම තාක්ෂණය දියුණු කිරීමට මුදල් යෙදවූහ. 1970 දී, ඔවුන් දකුණු කැරොලිනා වෙරළට සැතපුම් 100 කට වඩා දුරින් ලොව ප්‍රථම සාර්ථක ගැඹුරු මුහුදු පතල් පරීක්ෂණය සිදු කළහ. නමුත් එම ව්‍යාපාරය කිසි විටෙකත් ලාභදායී නොවීය, සමාගම් බංකොලොත් වූ අතර, එම අත්හදා බැලීම අමතක වී ගියේය. එම ස්ථානය අවසානයේ එක්සත් ජනපද රජයට අහිමි වූ අතර, එහි වාර්තා ගබඩා පහසුකමක තිබූ අතින් ලියන ලද සටහන් වලට පමණක් සීමා විය.
ෆීස්ලර් සහ ජැක්ස්ගේ චිත්‍රපටයේ චරිතයක් වන ආචාර්ය ජේසන් චේටර්, එම ස්ථානය නැවත සොයා ගැනීම සඳහා වසර ගණනාවක් තිස්සේ සාක්ෂි එකතු කළේය. වසර 50 කට පසු ඔහු අවසානයේ රොබෝ කැමරා පහළට යැවූ විට, ඔහු දුටු දෙය බිය උපදවන සුළු විය. “ඔහු කීවේ, ‘ඒ අය ඊයේ එතන හිටියා වගේ තමයි පෙනුණේ’,” ෆීස්ලර් සිහිපත් කරයි. පතල් වාහනයෙන් ඉතිරි වූ පීලි මුහුදු පත්ලේ පැහැදිලිවම ඉතිරිව තිබුණි. එය භෞතික කැළඹීම්වලින් සුවය ලැබීමට ගැඹුරු සාගරයට ඇති නොහැකියාව පිළිබඳ සාක්ෂියකි. මෙම එකම රූපය, කිසිදු බලපෑමක් නොමැති පතල් මෙහෙයුමක් පිළිබඳ අදහස බලවත් ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කරයි.
ගෝලීය මංසන්ධියක්
අද, මෙම විවාදය ජාත්‍යන්තර වේදිකාවේ දිග හැරෙමින් පවතී. ජාත්‍යන්තර මුහුදේ ඇති මුහුදු පත්ල නීත්‍යනුකූල ව “සමස්ත මානව වර්ගයාගේ පොදු උරුමය” ලෙස නම් කර ඇති අතර, එය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට අනුබද්ධ International Seabed Authority හෙවත් ජාත්‍යන්තර මුහුදු පත්ල අධිකාරිය (ISA) නම් ආයතනයක් මගින් සියලු ජාතීන්ගේ යහපත සඳහා කළමනාකරණය කළ යුතුය. ISA දැනට දැඩි සාකච්ඡාවල නිරතව සිටින අතර, The Metals Company වැනි ලෝහ අලවි සමාගම් හා අනෙකුත් මුල් පෙළේ පතල් අපේක්ෂකයින්ගෙන් එල්ල වන පීඩනයට මුහුණ දෙමින්, අනාගත සූරාකෑම සඳහා නීති මාලාවක් නිර්මාණය කිරීමට උත්සාහ කරයි.
උපහාසයට කරුණ නම්, “අඳුරු ඔක්සිජන්” සොයා ගැනීමට තුඩු දුන් පර්යේෂණයට අරමුදල් සපයනු ලැබුවේ The Metals Company විසින් වීමයි. අධ්‍යයනය ප්‍රකාශයට පත් කළ විට, මාධ්‍ය තුළ මහත් ආන්දෝලනයක් ඇති කරමින් සහ ISA රැස්වීමක නියෝජිතයන් කැළඹීමට පත් කරමින්, එම විද්‍යාව සඳහා මුදල් ගෙවූ සමාගම වහාම එය අපකීර්තියට පත් කිරීමට උත්සාහ කළේය. ඔවුන් විධිමත් ප්‍රතික්ෂේප කිරීමක් ඉදිරිපත් කර ඇත, නමුත් ෆීස්ලර් පෙන්වා දෙන පරිදි, එය තවමත් විද්‍යාත්මක වලංගුභාවය සඳහා අවශ්‍ය දැඩි සම සමාලෝචන ක්‍රියාවලිය (peer-review process) සමත් වී නොමැත.
ලෝකය සාකච්ඡා කරමින් සිටින අතරතුර, සමහරු තනිවම ක්‍රියා කිරීමට තීරණය කර ඇත. ට්‍රම්ප් පරිපාලනය, ගැඹුරු මුහුදේ පතල් කැණීමට අපේක්ෂා කරන ඇමරිකානු සමාගම්වලට සහාය වීම සඳහා විධායක නියෝගයක් නිකුත් කර ඇති අතර, එය ISA හි අධිකාරියට සහ එය නියෝජනය කරන ගෝලීය එකඟතාවයට සෘජුවම අභියෝග කරන ඒකපාර්ශ්වික පියවරකි. “ගැඹුරු මුහුදු පතල් කැණීම සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකානු ස්ථාවරය සහ ගෝලීය ස්ථාවරය අතර මෙම අඛණ්ඩ සටන පැවතෙනු ඇත,” යැයි ජැක්ස් පවසයි.
ISA සිය වසරකට දෙවරක් පැවැත්වෙන රැස්වීම් දිගටම කරගෙන යන විට සහ විද්‍යාඥයන් ගුලිකාවල තවත් රහස් හෙළි කිරීමට තරඟ වදින විට, ලෝකය සිටින්නේ මංසන්ධියකය. ගැඹුරු මුහුදේ ඇති මේ අල ගෙඩි ප්‍රමාණයේ පාෂාණ අපගේම ප්‍රමුඛතාවයන්ට කැඩපතක් අල්ලා සිටී: පෘෂ්ඨය මත හරිත අනාගතයක් පිළිබඳ පොරොන්දුව වෙනුවෙන්, අප යන්තම් තේරුම් ගෙන ඇති අභිරහස් සහ වැදගත් පරිසර පද්ධතියක් විනාශ කිරීමේ අවදානමක් අප ගන්නවාද, නැතහොත් පෘථිවියේ අවසාන මහා වනය කැප කිරීමට නොහැකි තරම් වටිනා බව අප තීරණය කරනවාද?
සයන්ටිෆික් ඇමරිකන් සඟරාව ඇසුරෙනි
- නාසය දන්නේ මොනවාද?
මගේ ආදරණීය පියා පසුගිය වසරේ ඇල්සයිමර් (Alzheimer’s) රෝගයෙන් මිය ගියේය. එතැන් සිට මම මෙම රෝගය පිළිබඳව ගැඹුරින් කරුණු සොයා බැලූ අතර, එය නාසයෙන් ආරම්භ විය හැකි බව දැනගැනීමෙන් මම මවිතයට පත් වුණෙමි. පසුගිය අගෝස්තු මාසයේදී මම සම්මන්ත්‍රණයකට සහභාගී වෙමින් සිටියෙමි. බොහෝ විට මා පුරුදුව සිටින පරිදිම, වේදිකාවේ කියවෙන දේට සවන් දීමත්, මගේ ලැප්ටොප් පරිගණකයේ ඉතා… Read more: නාසය දන්නේ මොනවාද? - කෘත්‍රිම බුද්ධි අධිරාජ්‍යය, නූතන ධනවාදය සහ මානව ශිෂ්ටාචාරයේ ඉරණම: අරුන්දතී රෝයි සහ නයෝමි ක්ලයින්ගේ විචාරාත්මක කතිකාවත
කෘත්‍රිම බුද්ධිය (Artificial Intelligence – AI) හුදෙක් තාක්ෂණික මෙවලමක් පමණක්ද? නැතහොත් එය මානව භාෂාව, චින්තනය, ශ්‍රමය සහ සමස්ත ශිෂ්ටාචාරයම පෞද්ගලීකරණය කරමින් නව යටත්විජිතවාදයක් කරා ලෝකය රැගෙන යන බලවේගයක්ද? ලෝක ප්‍රකට ලේඛිකාවන් සහ සමාජ ක්‍රියාකාරිනියන් දෙපළක් වන අරුන්දතී රෝයි සහ නයෝමි ක්ලයින්ගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවති සංවාදයක් ඇසුරින් සම්පාදිත මෙම ලිපියෙන්, කෘත්‍රිම බුද්ධි විප්ලවය පිටුපස සැඟවුණු දේශපාලනික, ආර්ථික… Read more: කෘත්‍රිම බුද්ධි අධිරාජ්‍යය, නූතන ධනවාදය සහ මානව ශිෂ්ටාචාරයේ ඉරණම: අරුන්දතී රෝයි සහ නයෝමි ක්ලයින්ගේ විචාරාත්මක කතිකාවත - අපව පාලනය කරන්නේ අපේ බඩවැල්ද? – කුස තුළ සැඟවුණු ක්ෂුද්‍ර ජීවී ලෝකය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක විමසුමක්
තීරණයක් ගැනීමේදී “හිතට එකඟව” හෝ ඉංග්‍රීසි ව්‍යවහාරයට අනුව “බඩවැල් කියන දේට ඇහුම්කන් දෙන්න” (Listen to your gut) යැයි කියමනක් තිබේ. බියක් හෝ චකිතයක් දැනුණු විට බඩ පපුව දැවිල්ලක් හෝ බඩ තුළ සමනලුන් පියාඹන්නාක් මෙන් (Butterflies in the stomach) දැනීම අප කාටත් හුරුපුරුදු අත්දැකීමකි. නමුත් මෙය හුදු සාහිත්‍යමය යෙදුමක් පමණක් නොවේ. අපගේ ආහාර මාර්ගය සහ එහි… Read more: අපව පාලනය කරන්නේ අපේ බඩවැල්ද? – කුස තුළ සැඟවුණු ක්ෂුද්‍ර ජීවී ලෝකය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක විමසුමක් - ලෝකය ‘කැලෑ නීතියට’ යටත් වීමෙන් වළක්වා ගැනීම: එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ භුමිකාව පිළිබඳ ශෂී තරූර්ගේ දැක්ම
වර්තමාන ලෝක දේශපාලනය තුළ බහුපාර්ශ්විකත්වය (Multilateralism) සහ ජාත්‍යන්තර නීතිය පිළිබඳ කතිකාවත බරපතළ අභියෝගයකට ලක්ව ඇති මොහොතක, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ (UN) පැවැත්ම සහ එහි සැබෑ වටිනාකම පිළිබඳව ප්‍රබල හඬක් නැගීමට ඉන්දීය රාජ්‍යතාන්ත්‍රිකයෙකු, ලේඛකයෙකු සහ දේශපාලනඥයෙකු වන ආචාර්ය ශෂී තරූර් මෑතකදී සමත් විය. ‘ෆියුචරොලොජි’ (Futurology) වැඩසටහන සමඟ එක්වෙමින් නේතන් ගාඩෙල්ස් (Nathan Gardels) සමඟ ඔහු කළ සංවාදය, හුදෙක්… Read more: ලෝකය ‘කැලෑ නීතියට’ යටත් වීමෙන් වළක්වා ගැනීම: එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ භුමිකාව පිළිබඳ ශෂී තරූර්ගේ දැක්ම - කෘත්‍රිම බුද්ධිය සහ මානව පරිණාමයේ නව කඩඉම: රිචඩ් ඩෝකින්ස්ගේ දැක්ම
මීට වසර පනහකට පෙර ප්‍රකාශයට පත් වූ ‘ආත්මාර්ථකාමී ජානය’ (The Selfish Gene) කෘතිය හරහා පරිණාමවාදය සහ ස්වභාවික වරණය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක කතිකාවත පොදුජන අවබෝධය කරා ගෙන ගිය ලෝක ප්‍රකට පරිණාමීය ජීව විද්‍යාඥ රිචඩ් ඩෝකින්ස් (Richard Dawkins), මෑතකදී පැවැත්වූ සංවාදයකදී මානව පරිණාමය සහ කෘත්‍රිම බුද්ධියේ (AI) නැගීම පිළිබඳව සුවිශේෂී අදහස් පෙළක් ඉදිරිපත් කළේය. ජානමය පරිණාමයේ සිට තාක්ෂණිකව… Read more: කෘත්‍රිම බුද්ධිය සහ මානව පරිණාමයේ නව කඩඉම: රිචඩ් ඩෝකින්ස්ගේ දැක්ම - පෝෂණ විද්‍යාව කෙරෙහි අපට විශ්වාසය තැබිය හැකිද? විද්‍යාත්මක විමසුමක්
අප ගන්නා ආහාරපාන සහ සෞඛ්‍යය පිළිබඳව අද තරම් කතාබහට ලක්වූ වෙනත් යුගයක් නැති තරම්ය. එක්සත් රාජධානියේ ජනගහනයෙන් හරි අඩකට වඩා අධි බරෙන් පෙළෙන අතර, හතරෙන් පංගුවක් ස්ථුලතාවයට (Obesity) ගොදුරු වී සිටිති. මේ අතර අධි-සැකසූ ආහාර (Ultra-processed foods) පිළිබඳ පුවත්පත් සිරස්තල මෙන්ම, සිහින් සිරුරක් සහ නිරෝගී දිවියක් පවත්වා ගන්නා ආකාරය ගැන උපදෙස් දෙන සමාජ මාධ්‍ය බලපෑම්කරුවන්ගෙන්… Read more: පෝෂණ විද්‍යාව කෙරෙහි අපට විශ්වාසය තැබිය හැකිද? විද්‍යාත්මක විමසුමක් - ධනවාදයේ අවසානය සහ ‘අවසන් කාලයේ ෆැසිස්ට්වාදය’: නයෝමි ක්ලයින්ගේ (Naomi Klein) නවතම විග්‍රහය
නයෝමි ක්ලයින් (Naomi Klein) යනු සමකාලීන ලෝකයේ සිටින ප්‍රමුඛතම කැනේඩියානු මාධ්‍යවේදිනියක, ලේඛිකාවක සහ සමාජ ක්‍රියාකාරිනියකි. ගෝලීයකරණය, නව ලිබරල් ධනවාදය සහ දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳව ඇය ඉදිරිපත් කර ඇති ගවේෂණාත්මක විචාරයන් ලොව පුරා දැඩි බලපෑමක් ඇති කර තිබේ. ආයතනික ගෝලීයකරණය හා වෙළෙඳ සන්නාමයන්ගේ ආධිපත්‍යය හෙළිදරව් කළ No Logo (1999), යුද්ධ සහ ස්වභාවික ව්‍යසනයන් අවස්ථාවක් කරගනිමින් මහජන දේපළ… Read more: ධනවාදයේ අවසානය සහ ‘අවසන් කාලයේ ෆැසිස්ට්වාදය’: නයෝමි ක්ලයින්ගේ (Naomi Klein) නවතම විග්‍රහය - කෘත්‍රිම බුද්ධිය වෛද්‍ය විද්‍යාවේ විප්ලවයක් ඇති කරන්නේ කෙසේද? බලාපොරොත්තු, අභියෝග සහ අනාවැකි
ලන්ඩනයේ ෆ්‍රැන්සිස් ක්‍රික් ආයතනයේ (Francis Crick Institute) පැවති “A Question of Science” වැඩසටහනේදී ප්‍රකට විද්‍යාඥ මහාචාර්ය බ්‍රයන් කොක්ස්ගේ (Professor Brian Cox) මෙහෙයවීමෙන් වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රය තුළ කෘත්‍රිම බුද්ධියේ (AI) භූමිකාව පිළිබඳ ගැඹුරු සහ විචාරාත්මක සංවාදයක් පැවැත්විණි. මෑත කාලීනව එක්සත් රාජධානියේ රජය සෞඛ්‍ය තාක්ෂණික පර්යේෂණ උදෙසා පවුම් මිලියන 120කට අධික මුදලක් ආයෝජනය කර ඇති පසුබිමක, මෙම සංවාදය… Read more: කෘත්‍රිම බුද්ධිය වෛද්‍ය විද්‍යාවේ විප්ලවයක් ඇති කරන්නේ කෙසේද? බලාපොරොත්තු, අභියෝග සහ අනාවැකි - AI සහ මීළඟ පනස් වසර – යුවාල් නොආ හරාරි
මනුෂ්‍ය ඉතිහාසයේ වැඩි කාලයක් පුරාවට වෙනස්වීම් සිදු වූයේ එක් පරම්පරාවක දැනුම ඊළඟ පරම්පරාවට ආරක්ෂිතව ලබා දිය හැකි තරම් මන්දගාමීවය. නමුත් අද වන විට මානවයාට එකවර දැවැන්ත විප්ලව තුනකට මුහුණ දීමට සිදු වී ඇත: ගණනය කිරීම් පමණක් නොව තනිවම තීරණ ද ගත හැකි නව බුද්ධියක් නිර්මාණය වීම, එම බුද්ධිය පාලනය කිරීම සඳහා ලොව පුරා පවතින බල… Read more: AI සහ මීළඟ පනස් වසර – යුවාල් නොආ හරාරි - ඩිමෙන්ෂියාව සහ මොළය මහලුවීම
ලොව පුරා මිලියන 55කට අධික පිරිසක් ඩිමෙන්ශියාවෙන් (Dementia) පෙළෙන අතර, 2050 වන විට මෙම සංඛ්‍යාව තුන් ගුණයකින් වැඩි වනු ඇතැයි ගණන් බලා ඇත. එනම් සෑම තත්පර තුනකට වරක්ම ලොව කොහේ හෝ අයෙකුට ඩිමෙන්ශියාව වැළඳේ. වයසට යන මොළය සහ ඊට බලපාන රෝගී තත්ත්වයන් පිළිබඳව ෆ්‍රැන්සිස් ක්‍රික් ආයතනයේදී (Francis Crick Institute) මහාචාර්ය බ්‍රයන් කොක්ස්ගේ (Brian Cox) මෙහෙයවීමෙන්… Read more: ඩිමෙන්ෂියාව සහ මොළය මහලුවීම - මදුරුවන් මිනිස් රුධිරයට දක්වන පිපාසය වැඩි වෙමින් පවතී
වාසස්ථාන අහිමි වීම හේතුවෙන් මදුරුවන් මාරාන්තික ප්‍රතිවිපාක ද සමඟින් මිනිස් සත්කාරකයන් වෙත යොමු වෙමින් පවතිනවා විය හැක නව අධ්‍යයනයකට අනුව, මදුරුවන් වෙනත් සතුන්ට වඩා මිනිසුන් ඉලක්ක කරමින් සිටිනවා විය හැකි අතර, වාසස්ථාන අහිමි වීම හේතුවෙන් රෝග වාහක කෘමීන් මිනිසුන්ට වඩාත් සමීප වෙමින් පවතින බවට මෙය කනස්සල්ලක් මතු කරයි. බ්‍රසීලයේ අත්ලාන්තික් වනාන්තරයේ (Atlantic Forest) පර්යේෂකයන් කණ්ඩායමක්… Read more: මදුරුවන් මිනිස් රුධිරයට දක්වන පිපාසය වැඩි වෙමින් පවතී - ඉපදෙන විටම ඉදිමෙන ක්ෂීර පථයේ ඇතැම් ග්‍රහලෝක
ක්ෂීරපථයේ බොහෝ ග්‍රහලෝක උපත ලබන්නේ ‘ඉදිමුණු’ ස්වභාවයෙනි. එහෙත් එම ග්‍රහලෝක අපගේ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ දක්නට ලැබෙන කිසිදු ග්‍රහලෝකයකට සමාන නොවේ. අපගේ මන්දාකිනියේ (Galaxy) බහුලවම දක්නට ලැබෙන ග්‍රහලෝක වර්ග වර්ධනය වන්නේ කෙසේදැයි තාරකා විද්‍යාඥයින් විසින් අනාවරණය කරගෙන ඇති බව ‘Nature’ සඟරාවේ පළ වූ නවතම අධ්‍යයනයකින් හෙළි වී තිබේ. මෙම ග්‍රහලෝක තම ආරම්භක අවධියේදී ‘ඉදිමුණු’ (bloated) ස්වභාවයක් ගන්නා… Read more: ඉපදෙන විටම ඉදිමෙන ක්ෂීර පථයේ ඇතැම් ග්‍රහලෝක - ප්‍රධාන ගෝලීය නගර දැන් මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාමට වඩා වේගයෙන් ගිලා බසිමින් පවතී
නිව් ඔර්ලියන්ස් (New Orleans) සහ ෂැංහයි (Shanghai) වැනි ස්ථානවල ඇති විශාලතම දේශගුණික තර්ජනය දැන් භූමිය ගිලා බැසීම විය හැකිය. ගංගා ඩෙල්ටා මත ගොඩනගා ඇති ජනාවාස තවදුරටත් ගිලා බසින්නේ නම්, සුළි කුණාටු හානිය මින් ඉදිරියට තවත් විශාල ගැටලුවක් බවට පත්වනු ඇත. දශක ගණනාවක් තිස්සේ, වෙරළබඩ අවදානම් පිළිබඳ කතාවේ ප්‍රමුඛතම මාතෘකාව වූයේ දේශගුණික විපර්යාස සහ මුහුදු මට්ටම… Read more: ප්‍රධාන ගෝලීය නගර දැන් මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාමට වඩා වේගයෙන් ගිලා බසිමින් පවතී - සමාජ මාධ්‍ය දැවැන්තයින් දණගැස්වූ අසමසම නීතිඥයා: මෙටා සහ ගූගල් පරදවා තරුණියකට ඩොලර් මිලියන 6ක වන්දියක් දිනාගත් අපූරු නඩු තීන්දුව
මෙය හරියට ‘ඩේවිඩ් සහ ගොලායත්’ අතර වූ ඓතිහාසික සටනට සමාන ය. ලොව දැවැන්තම සමාජ මාධ්‍ය සමාගම් වන මෙටා (Meta) සහ ගූගල් (Google) වලට එරෙහිව ලොස් ඇන්ජලීස් අධිකරණයක පැවති නඩු විභාගයකින් ඓතිහාසික ජයග්‍රහණයක් අත්කර ගැනීමට මාර්ක් ලැනියර් (Mark Lanier) නම් දක්ෂ නීතිඥයා සහ ඔහුගේ සේවාදායිකාව වූ කේලී (Kaley) සමත් වී තිබේ. මෙම නඩු තීන්දුවත් සමඟ, සමාජ… Read more: සමාජ මාධ්‍ය දැවැන්තයින් දණගැස්වූ අසමසම නීතිඥයා: මෙටා සහ ගූගල් පරදවා තරුණියකට ඩොලර් මිලියන 6ක වන්දියක් දිනාගත් අපූරු නඩු තීන්දුව - විඤ්ඤාණයේ අභිරහස
විඤ්ඤාණයේ අභිරහස: අපට අපව දැනෙන්නේ කෙසේද? (A Question of Science – විශේෂ පටිගත කිරීමක්) හඬකැවීම සහ ඉදිරිපත් කිරීම: මහාචාර්ය බ්‍රයන් කොක්ස් (Professor Brian Cox) සහභාගී වන විශේෂඥයින්: මහාචාර්ය අනිල් සෙත්, ආචාර්ය කැතරිනා ෂ්මැක්, මහාචාර්ය ස්ටීව් ෆ්ලෙමින් සහ ඇලෙක්ස් ඕ’කොනර් ——————————————————————————– බ්‍රයන් කොක්ස්: ආයුබෝවන්! ලන්ඩනයේ ෆ්‍රැන්සිස් ක්‍රික් ආයතනයේ සිට ගෙන එන ‘A Question of Science’ පොඩ්කාස්ට් වැඩසටහනට ඔබව සාදරයෙන් පිළිගන්නවා. මම… Read more: විඤ්ඤාණයේ අභිරහස - පියෙකු වීම පිරිමින්ගේ මොළය වෙනස් කරන්නේ කෙසේද?
“තාත්තාගේ මොළය” (Dad brain) යනු සැබෑවකි මාපියන්ගේ මොළයේ වෙනස්වීම් පිළිබඳව සිදුකරන බොහෝ පර්යේෂණ අවධානය යොමු කරන්නේ ගර්භණී සමයේදී සහ මුල් මාතෘත්වයේදී සිදුවන වෙනස්කම් පිළිබඳවය. පීතෘත්වයේදී සිදුවන ස්නායුක සහ මානසික වෙනස්කම් කෙරෙහි ලබා දී ඇත්තේ ඉතා අඩු අවධානයක් බව භූෂාන් පවසයි.2014 වසරේ සිදුකළ අධ්‍යයනයකින්, විෂමලිංගික ප්‍රධාන රැකවරණ සපයන මව්වරුන්, විෂමලිංගික ද්විතීයික රැකවරණ සපයන පියවරුන් සහ සමලිංගික… Read more: පියෙකු වීම පිරිමින්ගේ මොළය වෙනස් කරන්නේ කෙසේද? - ලෝකය රත්වෙද්දී අපට දැනෙන දේ: උණුසුම් තරංග සහ දේශගුණික විපර්යාස
🌍🌡️ ගංවතුර, නියඟය, දරාගන්න බැරි උණුසුම, ඇට මිදුළු දක්වා දැනෙන සීතල කුණාටු… මේ හැමදේකටම හේතුව “උණුසුම” කිව්වොත් ඔබ පුදුම වෙයිද? අපි මේ ගැන සරලව තේරුම් ගනිමු. උණුසුමේ විද්‍යාව: එකම හේතුව, විවිධ ප්‍රතිඵල උණුසුම් තරංග (Heat Waves) කියන්නේ මොකක්ද කියලා තේරුම්ගන්න හරිම ලේසියි. ලෝකයේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යන විට, විශේෂයෙන්ම ග්‍රීෂ්ම කාලයට, දවල් සහ රාත්‍රී කාලය වඩාත්… Read more: ලෝකය රත්වෙද්දී අපට දැනෙන දේ: උණුසුම් තරංග සහ දේශගුණික විපර්යාස - සෛල න්‍යාය ( (Cell Theory) යනු කුමක් ද?
සෛල න්‍යාය (Cell Theory)ජීව විද්‍යාත්මක වාදයන් අතර සුවිශේෂී ස්ථානයක් සෛල න්‍යායට හිමිවේ. මෙම න්‍යායේ මූලාරම්භය දාහත්වන සියවසේදී අන්වීක්ෂය සොයාගැනීමත් සමග සිදුවිය. රොබට් හුක් (1635–1703) එකල ලන්ඩනයේ රාජකීය සංගමයේ පරීක්ෂණ භාරකරු ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත්ව සිටියේය. ඔහු විසින් නිර්මාණය කරන ලද විශිෂ්ට සංයුක්ත අන්වීක්ෂයක් භාවිතයෙන් කුඩා ජීවීන් නිරීක්ෂණය කළේය. හුක්, කිරළ ශාකයේ තුනී සිවියක් නිරීක්ෂණය කිරීමේදී එහි… Read more: සෛල න්‍යාය ( (Cell Theory) යනු කුමක් ද? - මොකක්ද මේ එල් නිනෝ
ස්පාඤ්ඤ බසින් එන එල්-නිනෝ (El Niño) යන නම ක්‍රිස්තු දරුවා යන තේරුම ගෙන දෙයි. බොහෝ විට නත්තල් සමයේ දී තම මුහුදු කලාපයේ හට ගන්නා උණුසුම් ජල ප්‍රවාහය හැඳින්වීමට එල්-නිනෝ යන නම දකුණු ඇමෙරිකාවේ පෙරුවියානු මසුන් මරන්නන් විසින් භාවිත කර තිබුණි. ලා-නිනා යන්නෙන් ගැහැණු දරුවා යන අදහස දෙන අතර ලා-නිනා (La Niña) යන්න දකුණු ඇමෙරිකාවට ඔබ්බෙන්… Read more: මොකක්ද මේ එල් නිනෝ - ළමා ලිංගික අපයෝජනය: ළමා ලිංගික අපචාරය මගහරවා ගැනීම
මුළු ලොව පුරා සෑම ගැහැණු ළමයි දහ දෙනකුගෙන් දෙදෙනෙක්ද, සෑම පිරිමි ළමයි දහදෙනෙකුගෙන් එක් කෙනෙක්ද ළමා වියේදීම ලිංගික වශයෙන් අපයෝජනයට භාජනය වී ඇත. මෙම සංඛ්‍යාලේඛන සමස්ත ලෝකය වෙනුවෙන් නිසා ඒ ඒ රටවල මෙම තත්ත්වය සුළු වශයෙන් අඩු වැඩි විය හැකි වුවත් ලංකාවේ ළමුන්ද ලිංගිකව අපයෝජනයට ලක් වන බව සැඟවිය යුතු රහසක් නොවේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම… Read more: ළමා ලිංගික අපයෝජනය: ළමා ලිංගික අපචාරය මගහරවා ගැනීම - වයසට යන මොළය
විද්‍යාව පිළිබඳ ගැටලුවක් (A Question of Science): බ්‍රයන් කොක්ස්: ආයුබෝවන්, මම බ්‍රයන් කොක්ස්. Francis Crick ආයතනයේ සිට ගෙන එන “A Question of Science” වෙත ඔබව සාදරයෙන් පිළිගන්නවා. අද අපේ මාතෘකාව වෙන්නේ ‘වයසට යන මොළය’ සහ ඒ වයසට යාමේ ක්‍රියාවලිය වැරදුණාම මොකද වෙන්නේ කියන එකයි. දැනට ලෝකයේ මිලියන 55ක පමණ පිරිසක් ඩිමෙන්ශියාවෙන් (Dementia) පෙළෙනවා. 2050 වෙද්දී… Read more: වයසට යන මොළය - පිටසක්වළ අහස (Alien skies) සහ ජිවයට හිතකර ග්‍රහලෝක
දශකයකට පෙර, මෙතෙක් සොයාගත් වඩාත්ම ජීවයට හිතකර බාහිර ග්‍රහලෝකය විය හැකි ග්‍රහලෝකයක් අපට නිරීක්ෂණය විය. ජීවය පවත්වා ගැනීම සඳහා ඊට අවශ්‍ය අවසාන තීරණාත්මක සාධකය ඇත්දැයි අප දැන් සොයා බැලීමට සූදානම් වෙමු. පෘථිවියේ ප්‍රමාණයට සමාන ග්‍රහලෝක හතක් ඒවායේ කුඩා තරුව අසල මනාව පෙළගැසී ඇත. පළමුවැන්න ඉතාමත් උණුසුම් වන අතර එහි මතුපිට බොහෝ විට ලාවා වගුරු බිමක්… Read more: පිටසක්වළ අහස (Alien skies) සහ ජිවයට හිතකර ග්‍රහලෝක - ප්‍රබල එල්නිනෝ (El Niño) තත්ත්වයක් නිර්මාණය වෙමින් පවතී. ඉතිහාසය දෙස බැලුවහොත්, එය දැඩි බලපෑමක් ඇති කළ හැකිය.
පර්යේෂකයන්ට අනුව, අතීතයේ සිදු වූ විශාලතම සිදුවීම් මානව ඉතිහාසයේ ගමන් මග වෙනස් කර ඇත. දැන් මතු වෙමින් පවතින තත්ත්වය ඓතිහාසික සැසඳීම්වලට ලක් වෙමින් තිබේ. එල්නිනෝ සංසිද්ධිය නිසි ලෙස වටහා ගැනීමට බොහෝ කලකට පෙර සිටම, එය මානව වර්ගයා මත සිය සලකුණු තබමින් සිටියේය. පැසිෆික් සාගරයේ සුළං සහ ජල උෂ්ණත්වයේ ප්‍රබල වෙනස්වීම් මගින් ගෝලීය කාලගුණික රටාවන් විශාල… Read more: ප්‍රබල එල්නිනෝ (El Niño) තත්ත්වයක් නිර්මාණය වෙමින් පවතී. ඉතිහාසය දෙස බැලුවහොත්, එය දැඩි බලපෑමක් ඇති කළ හැකිය. - ගිනිගත් සාදය
ප්‍රධාන චරිත: හයවන චාල්ස් රජු: ප්‍රංශයේ රජතුමා බැවේරියාවේ ඉසබෝ: ඔහුගේ බිසව හියුගට් ද ගුසේන්: රජුගේ හිතවතෙකු වූ දරුණු පුද්ගලයෙක් කතාව: 1392 වසරේ එක්තරා දිනයක, ප්‍රංශයේ හයවන චාල්ස් රජු වනාන්තරයකදී හදිසි මානසික වියවුලකට පත්විය. එහිදී ඔහු තම පවුලේ අයට සහ මිතුරන්ට පහර දීමට පටන් ගත්තේය. මේ සිදුවීමෙන් පසු, ඔහුව පැරිස් නුවරට ගෙනැවිත්, ශීත කාලය පුරාම විශේෂ… Read more: ගිනිගත් සාදය - ස්ටීවන් හෝකින් නිවැරදියි! කළු කුහර පිළිබඳ ඔහුගේ ප්‍රමේයය ගුරුත්වාකර්ෂණ තරංග මගින් සනාථ වෙයි
විශ්වයේ අරුම පුදුම වස්තූන් වන කළු කුහර පිළිබඳව සුප්‍රකට විද්‍යාඥ ස්ටීවන් හෝකින් විසින් වසර 50කට පෙර ඉදිරිපත් කළ වැදගත් න්‍යායක්, නවීන ගුරුත්වාකර්ෂණ තරංග නිරීක්ෂණ තාක්ෂණය භාවිතයෙන් ඉතා ඉහළ නිරවද්‍යතාවයකින් සනාථ කිරීමට විද්‍යාඥයින් කණ්ඩායමක් සමත් වී තිබෙනවා. 🌌හෝකින්ගේ “වර්ගඵල ප්‍රමේයය” යනු කුමක්ද?1971 දී ස්ටීවන් හෝකින් විසින් කළු කුහර වර්ගඵල ප්‍රමේයය (black hole area theorem) ඉදිරිපත් කළා.… Read more: ස්ටීවන් හෝකින් නිවැරදියි! කළු කුහර පිළිබඳ ඔහුගේ ප්‍රමේයය ගුරුත්වාකර්ෂණ තරංග මගින් සනාථ වෙයි - එන නොවැම්බරයේ ව්‍යසනකාරක ප්‍රබල එල් නිනෝ තත්වයක් ඇති වන බවට ඇති අනාවැකි නිවැරදිද?
ඔව්, විශ්වසනීයයි කියලා කියන්න පුළුවන්. ඒ කියන්නේ ප්‍රධාන කාලගුණ අනාවැකි ආයතන දැන් 2026 අග භාගයේ El Niño තත්ත්වයක් වර්ධනය වී දිගටම පවතින හැකියාව ඉහළයි කියලා බලනවා. හැබැයි “November වෙද්දී super El Niño එකක් එනවා” කියන විශේෂ ප්‍රකාශය තවමත් නියතයක් ලෙස නොව, සම්භාවිතාමය අනාවැකියක් ලෙස බැලිය යුතුයි. පසුගිය මාස කිහිපයේදී ලැබෙන සංඥා සැලකිය යුතු ලෙස ශක්තිමත්… Read more: එන නොවැම්බරයේ ව්‍යසනකාරක ප්‍රබල එල් නිනෝ තත්වයක් ඇති වන බවට ඇති අනාවැකි නිවැරදිද? - අපද්‍රව්‍ය යුද්ධය: පාරිභෝගිකවාදය විසින් මිහිතලය කුණු කන්දක් කරන අයුරු
ජැරඩ් සුලිවන් (Jared Sullivan) විසින් රචිත Valley So Low: One Lawyer’s Fight for Justice in the Wake of America’s Great Coal Catastrophe කෘතිය සහ තවත් පාරිසරික විමර්ශන කිහිපයක් ඇසුරින් සැකසිණි. වසර සියයකට පෙර, ටී.එස්. එලියට් (T. S. Eliot) තම The Waste Land කාව්‍යය හරහා එකල සංස්කෘතියේ පිරිහීම නිරූපණය කිරීමට හිස් බෝතල්, සැන්ඩ්විච් කොළ සහ සිගරට්… Read more: අපද්‍රව්‍ය යුද්ධය: පාරිභෝගිකවාදය විසින් මිහිතලය කුණු කන්දක් කරන අයුරු - මතක ශක්තියේ ලෝක ශූරයෙකු වන්නේ කෙසේද?
අසාමාන්‍ය මතක ශක්තියක් ඇති පුද්ගලයෙකුගේ මනස අභ්‍යන්තරය ගවේෂණය කිරීමට විද්‍යාඥයන් සමත්ව තිබේ. එමගින් අපගේ මතක ශක්තිය වර්ධනය කරගත හැකි ආකාරය පිළිබඳව වැදගත් ඉඟි කිහිපයක් අනාවරණය කරගෙන ඇත. – අලකනන්දා දාස්ගුප්තා (Alakananda Dasgupta) නෙල්සන් ඩෙලිස් යනු සය වතාවක්ම ඇමරිකාවේ මතක ශක්තිය පිළිබඳ ශූරතාව (USA Memory Championship) දිනාගත් පුද්ගලයෙකි. ඔහුට මිශ්‍ර කරන ලද කාඩ් පැකට්ටුවක අනුපිළිවෙල තත්පර… Read more: මතක ශක්තියේ ලෝක ශූරයෙකු වන්නේ කෙසේද? - විශ්වාසය සහ අවිශ්වාසය
ට්‍රම්පීය වර්ගයේ දේශපාලනය ගැන ෆුකුයාමාගේ විවරණයක්. විශ්වාසයෙහි (Trust) තීරණාත්මක ආකාර දෙකක් පවතී. පළමුවැන්න නම් නීතියේ ආධිපත්‍යය සහ පවතින ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව වැනි විධිමත් ආයතන කෙරෙහි පවතින විශ්වාසයයි. නීතිය පිළිබඳව පොදු අවබෝධයක් ජනතාව තුළ තිබිය යුතු අතර, රජය එම නීතිය ක්‍රියාත්මක කරනු ඇති බවට සහතිකයක් ඔවුන්ට තිබිය යුතුය. දෙවන ආකාරය නම් “සමාජ ප්‍රාග්ධනය” (social capital) ලෙස හඳුන්වනු… Read more: විශ්වාසය සහ අවිශ්වාසය - පක්ෂි නිරීක්ෂණය (Birdwatching) වයස්ගත වීම පරාජය කිරීමට උපකාරී වෙයිද?
දක්ෂ පක්ෂි නිරීක්ෂකයෙකු වීම ඔබේ සංජානන සෞඛ්‍යය (Cognitive Health) ඉහළ නැංවීමට හේතු විය හැක. පක්ෂි නිරීක්ෂකයෙකු ලෙස ඔබ වර්ධනය කරගන්නා කුසලතා, ඔබේ මොළයේ ක්‍රියාකාරිත්වය ඉහළ නැංවීම සඳහා මැනවින් ගැළපෙන බව කැනඩාවේ ටොරොන්ටෝ හි ‘බේක්‍රෙස්ට්’ (Baycrest) රෝහලේ විද්‍යාඥ පිරිසක් පවසති. ඔවුන්ගේ නවතම අධ්‍යයනයෙන් හෙළි වී ඇත්තේ, වසර ගණනාවක් තිස්සේ දුරදක්න (Binoculars) ආධාරයෙන් කුරුල්ලන් නිරීක්ෂණය කිරීම හරහා… Read more: පක්ෂි නිරීක්ෂණය (Birdwatching) වයස්ගත වීම පරාජය කිරීමට උපකාරී වෙයිද?
ප්‍රතිචාරයක් ලබාදෙන්න