මනුෂ්‍ය පැවැත්මට හුස්ම ගැනීමට වඩා මූලික දෙයක් තවත් නැත. වාතය නොමැතිව මිනිසුන් මිනිත්තු කිහිපයකින් මිය යයි. පැවැත්මට අත්‍යවශ්‍ය ඔක්සිජන් මෙන්ම, වැඩි වැඩියෙන් මානව ක්‍රියාකාරකම් නිසා ඇතිවන දූෂක ද වාතයේ අඩංගු වේ. බලශක්තිය උත්පාදනයට අත්‍යවශ්‍ය වන දහන ක්‍රියාවලීන් මෙන්ම නූතන ජීවිතයේ සෑම අංගයකටම පදනම වන කාර්මික හා කෘෂිකාර්මික ක්‍රියාවලීන් මගින් මෙම දූෂක බාහිර වාතයට මුදා හරිනු ලැබේ. මෙම අපද්‍රව්‍ය ගොඩනැගිලි තුළට ද ඇතුළු වී ගෘහස්ථ වාතය සමඟ මිශ්‍ර වීම නිසා නිවෙස් සහ කාර්යාල පවා සම්පූර්ණයෙන්ම ආරක්ෂිත නොවන තත්ත්වයට පත්ව ඇත.
සෑම හුස්මක් සමඟම අලුත් දූෂක තොගයක් ශරීරගත වන අතර පෙනහළු ඒ සඳහා බාධකයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. සමහර දූෂක පිට කරන හුස්ම සමඟ ඉවත් වුවද, විශාල ප්‍රමාණයක් ශ්වසන මාර්ගයේ තැන්පත් වේ. එතැන් සිට ඒවා රුධිරයට ඇතුළු වී ශරීරය පුරා පැතිර යයි.
සෞඛ්‍ය බලපෑම
මෙහි සෞඛ්‍ය ප්‍රතිඵල ඉතා දරුණුය. මයික්‍රොමීටර 2.5 ට වඩා කුඩා අංශුමය ද්‍රව්‍ය (PM2.5) වලට නිරාවරණය වීම ගෝලීය රෝගී තත්ත්වයන්ට ප්‍රධානතම හේතුවක් වන අතර, එමගින් හෘද වාහිනී රෝග, නිදන්ගත ශ්වසන රෝග, පෙනහළු පිළිකා, දියවැඩියාව, ලියුකේමියාව සහ පාකින්සන් රෝගය වැනි තත්ත්වයන් ඇති කරයි.
පසුගිය වසර 30 තුළ PM2.5 නිසා ඇතිවන රෝගී තත්ත්වයන් සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් ඇත. වාතය දූෂණය වීම ඉතා අවම මට්ටමක පැවතියද ඉන් බලපෑමක් නොවන බව කිව නොහැකි බව පර්යේෂණ මගින් තහවුරු වී ඇත. මේ හේතුවෙන් ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය (WHO) සිය වායු ගුණත්ව මාර්ගෝපදේශ මෑතකදී සංශෝධනය කරමින් දූෂක පහක් සඳහා නියමිත අගයන් පෙරට වඩා බෙහෙවින් අඩු කර ඇත.
ගෘහස්ථ වාතයේ අවදානම
බොහෝ නියාමනයන් සිදු වන්නේ බාහිර වාතයේ පිරිසිදුකම සහතික කිරීමටය. නමුත් බොහෝ සමාජවල මිනිසුන් තම කාලයෙන් 90% ක්ම ගත කරන්නේ ගොඩනැගිලි ඇතුළතය. ගෘහස්ථ වායු දූෂණයෙන් මිනිසුන්ගේ පෙනහළු ආරක්ෂා කිරීමට ප්‍රමාණවත් රෙගුලාසි නොමැත. COVID-19 වසංගතය ආරම්භයේදී පවා, ශ්වසන ආසාදන පැතිරෙන ආකාරය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක පදනම ගෝලීය බලධාරීන් ප්‍රතික්ෂේප කළහ. වාතය හරහා ආසාදන සම්ප්‍රේෂණය වීමේ අවදානම ගැන අනතුරු ඇඟවීමට සහ වසංගතයේ ගමන් මග වෙනස් කිරීමට විවිධ විෂය පථයන් නියෝජනය කරන විශේෂඥයින්ට විශාල උත්සාහයක් දැරීමට සිදු විය.
අප කළ යුත්තේ කුමක්ද?
පෙනහළුවලට එල්ල වන පාරිසරික තර්ජන අවම කිරීමට විසඳුම් පවතී:

• පිරිසිදු බලශක්තියට යොමු වීම: බාහිර වාතය පිරිසිදු කිරීමට නම් නගරවල දහන විමෝචනය අඩු කරන පිරිසිදු බලශක්තියට මාරු වීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
• ගොඩනැගිලි ප්‍රමිතීන්: නව සහ පවතින ගොඩනැගිලි තුළ පිරිසිදු වාතය සහතික කිරීම සඳහා දැඩි ගෘහස්ථ වායු ක්‍රියාකාරී ප්‍රමිතීන් හඳුන්වා දිය යුතුය.
• සාමූහික වගකීම: පිරිසිදු වාතය යනු සමාජීය ප්‍රශ්නයකි. ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයින්ට ක්ෂණික දේශපාලන වාසි නොලැබුණද, පිරිසිදු වාතය සඳහා වන දිගුකාලීන අවශ්‍යතාවය හඳුනාගත යුතුය.
  අවසාන වශයෙන්, පිරිසිදු වාතය යනු වරප්‍රසාදයක් නොව අයිතිවාසිකමකි. 2022 වසරේ එක්සත් ජාතීන්ගේ යෝජනාවකින් ද පිරිසිදු වාතය සඳහා ප්‍රවේශය විශ්වීය මානව අයිතිවාසිකමක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. පිරිසිදු වාතය සහතික කිරීමේ වගකීම පුද්ගලයන් සතු නොවන අතර, රජයන් සිය වගකීම ඉටු කරන ලෙස අප සැවොම බල කළ යුතුය.