අසාමාන්ය මතක ශක්තියක් ඇති පුද්ගලයෙකුගේ මනස අභ්යන්තරය ගවේෂණය කිරීමට විද්යාඥයන් සමත්ව තිබේ. එමගින් අපගේ මතක ශක්තිය වර්ධනය කරගත හැකි ආකාරය පිළිබඳව වැදගත් ඉඟි කිහිපයක් අනාවරණය කරගෙන ඇත.
– අලකනන්දා දාස්ගුප්තා (Alakananda Dasgupta)
නෙල්සන් ඩෙලිස් යනු සය වතාවක්ම ඇමරිකාවේ මතක ශක්තිය පිළිබඳ ශූරතාව (USA Memory Championship) දිනාගත් පුද්ගලයෙකි. ඔහුට මිශ්ර කරන ලද කාඩ් පැකට්ටුවක අනුපිළිවෙල තත්පර 40.7ක් වැනි කෙටි කාලයකින් මතක තබා ගත හැකි අතර, ‘පයි’ ($\pi$) අගයේ මුල් දශමස්ථාන 10,000ක් කටපාඩමින් කිව හැකිය. මෑතකදී විද්යාඥයන් විසින් ඔහුගේ මොළය ඉතා සූක්ෂ්ම ලෙස අධ්යයනය කරමින්, ඔහු මෙම දස්කම් පාන්නේ කෙසේද යන්නත්, සාමාන්ය පුද්ගලයෙකුට එම කුසලතා ලබාගත හැක්කේ කෙසේද යන්නත් සොයා බලා ඇත.
ඩෙලිස් පවසන පරිදි වයස අවුරුදු 25 දක්වා ඔහු සතුව තිබුණේ සාමාන්ය මතක ශක්තියකි. ඔහුගේ මිත්තණිය ඇල්සයිමර් රෝගයට ගොදුරු වීමෙන් පසු, එම තත්ත්වය තමාට ඇති නොවීමට නම් මතකය පුහුණු කළ යුතු යැයි ඔහු තීරණය කළේය. එතැන් සිට ඔහු දිනපතා පැය ගණනාවක් ඉලක්කම්, නම් සහ වචන මතක තබා ගැනීමට පුහුණු විය. “මම තවමත් නිතිපතා පුහුණුවීම් කරනවා. මතකය කියන්නේ මාංශ පේශියක් වගේ; ඔබ එය භාවිතා නොකළොත් එය දුර්වල වී යනවා,” ඔහු පවසයි.
පර්යේෂණය සහ සොයාගැනීම්
මිසූරි හි වොෂින්ටන් විශ්වවිද්යාලයේ පර්යේෂකයන් විසින් ඩෙලිස්ගේ මොළය වසර කිහිපයක් පුරා පැය 13කට ආසන්න කාලයක් ස්කෑන් (Scan) පරීක්ෂණවලට ලක් කරන ලදී. මෙහිදී ඔහුට ක්රම දෙකකට මතක තබා ගැනීමට උපදෙස් දෙන ලදී:
- පුනරුච්චාරණ ක්රමය (Rote Memorisation): එනම් යමක් මතක හිටින තෙක් නැවත නැවතත් කීමයි. මෙහිදී ඩෙලිස්ගේ සහ සාමාන්ය මතකයක් ඇති පුද්ගලයන්ගේ මොළයේ ක්රියාකාරිත්වයේ විශාල වෙනසක් දක්නට ලැබුණේ නැත. ඩෙලිස් පවසන පරිදි මෙය ඉතා අකාර්යක්ෂම ක්රමයකි.
- ස්ථානගත කිරීමේ ක්රමය (Method of Loci / Memory Palace): මෙහිදී තමාට මතක තබා ගැනීමට අවශ්ය තොරතුරු, තමා හොඳින් දන්නා නිවසක් වැනි ස්ථානයක විවිධ තැන් සමඟ සම්බන්ධ කර (Associate) සිතින් මවා ගැනීම සිදු කෙරේ.
ඩෙලිස් මෙම දෙවන ක්රමය භාවිතා කරන විට ඔහුගේ මොළයේ ක්රියාකාරිත්වය සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් විය. විශේෂයෙන්ම මතකයට අතිශයින්ම තීරණාත්මක වන හිපොකැම්පසය (Hippocampus) සහ ඉගෙනීමට මෙන්ම මතකය ඒකාබද්ධ කිරීමට වැදගත් වන කෝඩේට් නියුක්ලියයි (Caudate Nuclei) යන කොටස් වඩාත් කාර්යක්ෂමව ක්රියා කරන බව දක්නට ලැබුණි.
පර්යේෂකයන්ට අනුව, සාමාන්ය පුද්ගලයන්ට වඩා ඩෙලිස්ගේ මොළයේ විවිධ ප්රදේශ අතර පවතින සබඳතාව (Functional Connectivity) ඉතා ඉහළ මට්ටමක පවතී. මෙයින් අදහස් කරන්නේ ඔහුගේ මොළයේ විවිධ කලාප ඉතා කාර්යක්ෂමව එකිනෙක සම්බන්ධ වී ක්රියා කරන බවයි.
අපට මෙයින් ගත හැකි පාඩම කුමක්ද?
නෙදර්ලන්තයේ රැඩ්බවුඩ් විශ්වවිද්යාලයේ මාටින් ඩ්රෙස්ලර් පවසන පරිදි, ‘ස්ථානගත කිරීමේ ක්රමය’ (Method of Loci) ඉතා සාර්ථක වන්නේ එය අපගේ පරිණාමීය ශක්තීන් සමඟ බැඳී ඇති බැවිනි. “අපේ මොළය පරිණාමය වුණේ ඉලක්කම් හෝ වචන කටපාඩම් කිරීමට නොවෙයි. නමුත් සොබාදහම මැදින් ආහාර සොයා යන මඟ මතක තබා ගැනීමටත්, විලෝපිකයන්ගෙන් බේරෙන මඟ හඳුනා ගැනීමටත් අපේ මොළය ඉතා දක්ෂයි. මෙම ක්රමවේදය මගින් කෙරෙන්නේ එම සහජ දක්ෂතාව මතක තබා ගැනීමට යොදා ගැනීමයි.”
ඩෙලිස් පවසන පරිදි මතක ශක්තිය වර්ධනයට දැඩි පුහුණුව මෙන්ම සෞඛ්ය සම්පන්න ජීවන රටාවද වැදගත් වේ. “එදිනෙදා මතක ශක්තිය වර්ධනය කර ගැනීමට නම් ඔබේ මව ඔබට නිතර කියන දේ කරන්න – හොඳින් අවධානය යොමු කරන්න, හොඳින් ආහාර ගන්න, හොඳින් නිදාගන්න සහ ව්යායාම කරන්න,” ඔහු අවධාරණය කරයි.
නිව් සයන්ටිස්ට් සඟරාවෙන්
තතු 
ප්රතිචාරයක් ලබාදෙන්න