තීරණයක් ගැනීමේදී “හිතට එකඟව” හෝ ඉංග්‍රීසි ව්‍යවහාරයට අනුව “බඩවැල් කියන දේට ඇහුම්කන් දෙන්න” (Listen to your gut) යැයි කියමනක් තිබේ. බියක් හෝ චකිතයක් දැනුණු විට බඩ පපුව දැවිල්ලක් හෝ බඩ තුළ සමනලුන් පියාඹන්නාක් මෙන් (Butterflies in the stomach) දැනීම අප කාටත් හුරුපුරුදු අත්දැකීමකි. නමුත් මෙය හුදු සාහිත්‍යමය යෙදුමක් පමණක් නොවේ. අපගේ ආහාර මාර්ගය සහ එහි වෙසෙන කෝටි ප්‍රකෝටි සංඛ්‍යාත ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් අපගේ ශාරීරික සෞඛ්‍යය පමණක් නොව, අපගේ මොළයේ ක්‍රියාකාරීත්වය, හැඟීම් සහ තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය පවා පාලනය කරන බව නූතන විද්‍යාව මගින් තහවුරු කරමින් සිටියි.
“Are we Ruled by our Guts?” (අපව පාලනය කරන්නේ අපේ බඩවැල්ද?) යන මැයෙන් පැවති විද්‍යාත්මක සංවාදයක් ඇසුරින් සම්පාදිත මෙම ලිපියෙන්, අපගේ සිරුර තුළ සැඟවී සිටින මෙම අදෘශ්‍යමාන ජීවීන්ගේ ලෝකය පිළිබඳව සරලව විමසා බැලේ.
සංවාද මණ්ඩපයේ විද්වතුන්
මෙම විද්‍යාත්මක කතිකාවත මෙහෙයවනු ලබන්නේ ලෝක ප්‍රකට භෞතික විද්‍යාඥයෙකු සහ මැන්චෙස්ටර් විශ්වවිද්‍යාලයේ මහාචාර්යවරයෙකු වන බ්‍රයන් කොක්ස් (Brian Cox) විසිනි. ඊට සහභාගී වූ විශේෂඥ විද්‍යාඥ කණ්ඩායම මෙසේය:
- මහාචාර්ය ලින්ඩ්සේ හෝල් (Lindsay Hall): බර්මින්හැම් විශ්වවිද්‍යාලයේ ක්ෂුද්‍ර ජීවී පද්ධති (Microbiome) පිළිබඳ පර්යේෂණ අංශයේ ප්‍රධානී. (ඇය මව්වරුන් සහ ළදරුවන්ගේ බඩවැල් ආශ්‍රිත ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් පිළිබඳ විශේෂඥවරියකි).
- ආචාර්ය ජතින් නාග්පාල් (Jatin Nagpal): අයර්ලන්තයේ කෝක් විශ්වවිද්‍යාලයේ (University College Cork) කථිකාචාර්යවරයෙකු සහ APC Microbiome Ireland ආයතනයේ පර්යේෂණ කණ්ඩායම් ප්‍රධානී. (බඩවැල් සහ මොළය අතර පවතින සබඳතාව පිළිබඳ පර්යේෂකයෙකි).
- මහාචාර්ය ෂීනා කෲක්ෂෑන්ක් (Sheena Cruickshank): මැන්චෙස්ටර් විශ්වවිද්‍යාලයේ ප්‍රතිශක්ති විද්‍යාව (Immunology) පිළිබඳ මහාචාර්යවරියකි.
- මහාචාර්ය ග්ලෙන් ගිබ්සන් (Glenn Gibson): රීඩින්ග් විශ්වවිද්‍යාලයේ (University of Reading) ආහාර ක්ෂුද්‍ර ජීවී විද්‍යාව පිළිබඳ මහාචාර්යවරයෙකි. (1995 වසරේදී ‘ප්‍රීබයොටික්ස්’ හෙවත් Prebiotics යන විද්‍යාත්මක සංකල්පය ලොවට හඳුන්වා දුන් පුරෝගාමී විද්‍යාඥයා ඔහුය).
ආහාර මාර්ගය සහ ‘මයික්‍රොබයෝමය’ (Microbiome) යනු කුමක්ද?
මහාචාර්ය ෂීනා කෲක්ෂෑන්ක් පැහැදිලි කරන පරිදි, අපගේ ආහාර මාර්ගය (Gut) යනු මුඛයේ සිට ගුද මාර්ගය දක්වා විහිදෙන දිගු නළයක් වැනි ඉන්ද්‍රියකි. එහි ප්‍රධාන කාර්යය ආහාර ජීර්ණය කර පෝෂ්‍ය පදාර්ථ උරා ගැනීම පමණක් නොවේ. සිරුරට අත්‍යවශ්‍ය ඇමයිනෝ අම්ල (ප්‍රෝටීන තැනීමට අවශ්‍ය මූලික ඒකක) සහ විටමින් වර්ග නිපදවීමටද එය දායක වේ. ඊටත් වඩා වැදගත් කාර්යයක් වන්නේ අපගේ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය (Immune System) පුහුණු කිරීම සහ මොළය සමඟ සෘජුවම පණිවිඩ හුවමාරු කර ගැනීමයි.
ආහාර මාර්ගයේ බිත්ති ආශ්‍රිතව විශාල ස්නායු ජාලයක් පවතී. එහි ඇති එන්ටරොඑන්ඩොක්‍රීන් සෛල (Enteroendocrine cells) නමැති විශේෂිත සෛල මගින් හෝමෝන නිපදවා, අපට කුසගින්න හෝ කුස පිරුණු බව (Satiety) මොළයට දැනුම් දෙයි.
මෙම සංවාදයේදී නිතර කියැවෙන තාක්ෂණික වචන දෙකක් මහාචාර්ය ග්ලෙන් ගිබ්සන් ඉතා සරලව පැහැදිලි කරයි:
- මයික්‍රොබයෝටා (Microbiota): අපගේ බඩවැල් තුළ ජීවත් වන බැක්ටීරියා, වෛරස සහ දිලීර වැනි ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ එකතුවයි.
- මයික්‍රොබයෝමය (Microbiome): එම ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ එකතුව සහ ඔවුන් සතු ජානමය ද්‍රව්‍ය (DNA, RNA ආදිය) යන සමස්ත පද්ධතියයි.
පුදුමයට කරුණ නම්, මිනිස් සිරුරේ ඇති මුළු සෛල සංඛ්‍යාවෙන් 95%ක්ම අයත් වන්නේ මෙම බඩවැල් ආශ්‍රිත ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ට වීමයි. ඒ අනුව ජීව විද්‍යාත්මකව බලන කල අපි මිනිසුන්ට වඩා ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ එකතුවක් වෙමු! මිහිමත මෙතෙක් ජීවත් වූ සහ මතු ජීවත් වන්නට නියමිත මුළු මිනිස් ජනගහනයටත් වඩා වැඩි බැක්ටීරියා සෛල ප්‍රමාණයක් අප එක් අයෙකුගේ සිරුර තුළ ජීවත් වෙයි. සෑම වසරකම මිනිසෙකු තම සිරුරේ බරට සමාන ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් ප්‍රමාණයක් මළපහ මගින් බැහැර කරන අතර, වසර 80ක් ජීවත් වන පුද්ගලයෙකු සිය ජීවිත කාලය තුළ ඇතුන් 12 දෙනෙකුගේ බරට සමාන ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් ප්‍රමාණයක් සිරුරෙන් බැහැර කරයි.
ආචාර්ය ජතින් නාග්පාල් පෙන්වා දෙන පරිදි, පෘථිවියේ බිලියන ගණනක ඉතිහාසය එක් වසරකට හැකිළුවහොත්, ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් බිහි වූයේ මාර්තු මාසයේදීය. මිනිසා බිහි වන්නේ දෙසැම්බර් 31 වැනිදා මධ්‍යම රාත්‍රියට ආසන්නවය. එබැවින් අප පරිණාමය වී ඇත්තේම මෙම ක්ෂුද්‍ර ජීවී ලෝකය සමඟ ගසට පොත්ත මෙන් බැඳී ගත් සබඳතාවක් තුළය. එක් එක් පුද්ගලයාගේ මයික්‍රොබයෝමය ඇඟිලි සලකුණක් මෙන් අනන්‍ය වන අතර, අනාගතයේදී පුද්ගලයාට ගැළපෙන සේ විශේෂිතව ලබා දෙන ඖෂධ ප්‍රතිකාර (Personalized Medicine) සඳහා මෙය ඉතා වැදගත් වේ.
දරු උපත සහ මව්කිරිවල ආශ්චර්යය
බැක්ටීරියා සියල්ලම අහිතකර නැත. උදාහරණයක් ලෙස සැල්මොනෙල්ලා (Salmonella) වැනි බැක්ටීරියා රෝග කාරක වුවද, බොහෝ දෙනා අහිතකර යැයි සිතන ඊ-කෝලයි (E. coli) බැක්ටීරියාව ළදරු අවධියේදී ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය නිසි ලෙස හැඩගැස්වීමට අත්‍යවශ්‍ය මෙහෙයක් ඉටු කරයි.
දරුවෙකුට මුලින්ම හිතකර ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් ලැබෙන්නේ උපතේදීය. ස්වාභාවික ප්‍රසූතියකදී මවගේ උපත් මාර්ගය හරහා දරුවාට මෙම හිතකර ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ පළමු දායාදය (Microbial handshake) හිමිවේ. සිසේරියන් සැත්කමකින් උපදින දරුවන්ට මෙම මූලික ක්ෂුද්‍ර ජීවී ස්පර්ශය මගහැරෙන බැවින් ඔවුන්ගේ බඩවැල්වල වෙසෙන ක්ෂුද්‍ර ජීවී සංයුතිය වෙනස් ස්වභාවයක් ගනී.
මහාචාර්ය ලින්ඩ්සේ හෝල් මෙහිදී මව්කිරි පිළිබඳ විස්මිත කරුණක් හෙළි කරයි. මව්කිරිවල HMOs (Human Milk Oligosaccharides) නමින් හැඳින්වෙන සංකීර්ණ සීනි විශේෂයක් අඩංගු වේ. පුදුමය නම්, ළදරුවාගේ සිරුරට මෙම සීනි ජීර්ණය කළ නොහැකි වීමයි! එසේ නම් මව්කිරිවල එවැන්නක් අඩංගු වන්නේ ඇයි? එය ස්වභාවධර්මය විසින් නිපදවා ඇත්තේ ළදරුවාට නොව, ළදරුවාගේ බඩවැලේ වෙසෙන බිෆිඩෝබැක්ටීරියම් (Bifidobacterium / ‘Bif’) නමැති හිතකර බැක්ටීරියාවන්ගේ ආහාරය සඳහාය. එම බැක්ටීරියා මෙම සීනි ආහාරයට ගෙන දරුවාගේ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය සහ මොළයේ වර්ධනය ආරක්ෂා කරයි. ඊට අමතරව මව්කිරි හරහා ලැබෙන ප්‍රතිදේහ (Antibodies) මගින්ද දරුවාගේ බඩවැලේ යහපත් බැක්ටීරියා ගහනයක් පවත්වා ගැනීමට උපකාරී වේ.
මව්කිරි බොන දරුවන්ට සාපේක්ෂව පිටිකිරි (Formula milk) බොන දරුවන් අතර ආසාදන, දද (Eczema) සහ ඇදුම (Asthma) වැනි ආසාත්මිකතා වැඩි වීමට ප්‍රධාන හේතුවක් වන්නේ මෙම හිතකර බැක්ටීරියා පද්ධතියේ ඇති වන අසමතුලිතතාවයි. ළදරු අවධියේ මුල් වසර දෙක තුළ මොළයේ ස්නායු පරිපථ වර්ධනය වීමටත්, මවගේ ගර්භණී සමයේදී ඇයගේ බඩවැල් බැක්ටීරියා නිපදවන පරිවෘත්තීය ඵල (Metabolites) රුධිරය හරහා කලලයට ගමන් කර දරුවාගේ මොළයේ වර්ධනයට බලපෑම් කරන බවත් සත්ත්ව පර්යේෂණ මගින් තහවුරු වී තිබේ.
ප්‍රෝබයොටික්ස් (Probiotics) සහ ප්‍රීබයොටික්ස් (Prebiotics) යනු මොනවාද?
බඩවැල් සෞඛ්‍යය ගැන කතා කරන විට නිතර ඇසෙන මෙම පද දෙකෙහි වෙනස නිවැරදිව වටහා ගැනීම වැදගත්ය:
| වර්ගය | සරල හැඳින්වීම | ක්‍රියාකාරීත්වය | අඩංගු ආහාර |
|---|---|---|---|
| ප්‍රෝබයොටික්ස් (Probiotics) | ආහාර මගින් අප සිරුරට ඇතුළු කරගන්නා සජීවී හිතකර ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්. | බඩවැල් තුළ ඉඩකඩ සහ ආහාර සඳහා අහිතකර විෂබීජ සමඟ සටන් කරයි. අම්ල සහ විෂබීජ නාශක ප්‍රෝටීන (Antimicrobial peptides) නිපදවා රෝග කාරක මර්දනය කරයි. | යෝගට්, චීස්, මුදවපු කිරි, කෙෆීර් (Kefir) සහ කිම්චි (Kimchi) වැනි පැසවීමට ලක් කළ ආහාර. |
| ප්‍රීබයොටික්ස් (Prebiotics) | අපගේ බඩවැලේ දැනටමත් සිටින හිතකර බැක්ටීරියාවන් වර්ධනය කිරීමට ලබා දෙන පොහොර (ආහාර). | මේවා කාබෝහයිඩ්‍රේට (සංකීර්ණ සීනි) විශේෂයකි (උදා: FOS සහ GOS). හිතකර බැක්ටීරියා මේවා ආහාරයට ගෙන සිරුරට හිතකර රසායනික ද්‍රව්‍ය නිපදවයි. | සුදුළූණු, රතුළූණු, කෙසෙල්, හාතාවාරිය (Asparagus) සහ විවිධ එළවළු හා පලතුරු. |
ප්‍රතිශක්තිය පාලනය කිරීම: අපගේ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියේ ආරක්ෂක පොලිස් නිලධාරීන් ලෙස ක්‍රියා කරන්නේ T-සෛල (T-cells) ය. ඒවා ආගන්තුක විෂබීජ විනාශ කරයි. නමුත් බඩවැල් තුළ මෙම සෛල අනවශ්‍ය ලෙස ක්‍රියාත්මක වුවහොත් බඩවැල්වලට හානි සිදුවිය හැකිය. ප්‍රෝබයොටික්ස් මගින් ‘නියාමන T-සෛල’ (Regulatory T-cells) නිපදවීම උත්තේජනය කරන අතර, එමගින් ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය අනවශ්‍ය ලෙස කලබල වීම පාලනය කර සන්සුන්ව තබා ගනී. එමෙන්ම බඩවැල් බිත්ති ශක්තිමත් කර, අහිතකර ද්‍රව්‍ය රුධිරයට කාන්දු වීම (Leaky gut) වළක්වයි.
කෙසේ වෙතත්, සෑම රෝගයකටම එකම ඖෂධය නොගැළපෙන්නා සේම, සෑම ප්‍රෝබයොටික් වර්ගයක්ම එක හා සමානව ක්‍රියා නොකරන බව මහාචාර්ය ලින්ඩ්සේ හෝල් පෙන්වා දෙයි. එක් එක් රෝග තත්ත්වයට ගැළපෙන විශේෂිත බැක්ටීරියා මාදිලි හඳුනා ගැනීම නූතන විද්‍යාවේ ඉලක්කයයි.
සමාජ ඇසුර සහ නිදන්ගත ප්‍රදාහ තත්ත්වයන් (Inflammation)
අප ජීවත් වන්නේ කා සමඟද යන්න අපගේ මයික්‍රොබයෝමයට සෘජුවම බලපායි. අප කතාබහ කරන සෑම පැයකදීම ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් මිලියන 37ක් පමණ වාතයට මුදා හරිනු ලැබේ! එකම නිවසේ දිගු කලක් ජීවත් වන අඹුසැමියන්ගේ, පවුලේ සාමාජිකයන්ගේ මෙන්ම දිවා සුරැකුම් මධ්‍යස්ථානවල (Nursery) එකට සිටින දරුවන්ගේද බඩවැල් බැක්ටීරියා එකිනෙකා අතර හුවමාරු වේ. වැළඳගැනීම්, ස්පර්ශය මෙන්ම නිවසේ ඇති කරන සුරතල් බල්ලන් හරහාද අපට හිතකර ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් ලැබෙන බව පර්යේෂණවලින් හෙළි වී ඇත.
ප්‍රදාහය (Inflammation): ප්‍රදාහය යනු තුවාලයක් හෝ විෂබීජ ආසාදනයක් වූ විට සිරුර දක්වන ස්වාභාවික ආරක්ෂක ප්‍රතිචාරයකි. නමුත් සිරුරේ යාන්ත්‍රණයන් නිසි ලෙස ක්‍රියාත්මක වී මෙම ප්‍රතිචාරය නතර නොවුණහොත්, එය දිගුකාලීන නිදන්ගත ප්‍රදාහ තත්ත්වයක් (Chronic inflammation) බවට පත්වේ. කොඳු ඇට පෙළට බලපාන Ankylosing Spondylitis හෝ බඩවැල් ආශ්‍රිත IBD (Inflammatory Bowel Disease) වැනි ස්වයං-ප්‍රතිශක්තිකරණ රෝගවලදී (Autoimmune diseases – එනම් සිරුරේ ප්‍රතිශක්තිය විසින් සිරුරේම සෛලවලට පහර දීම) බඩවැල්වල ක්ෂුද්‍ර ජීවී විවිධත්වය අඩු වී ඇති බව නිරීක්ෂණය කළ හැකිය.
කෙසේ වෙතත්, එවැනි රෝග ඇතිවීමට මයික්‍රොබයෝමය පමණක් නොව ජානමය බලපෑම, පරිසර දූෂණය, ආර්ථික මට්ටම සහ පෙර වැළඳුණු ආසාදන යන සමස්ත බාහිර සාධක පද්ධතියම (Exposome) බලපායි.
ප්‍රතිජීවක ඖෂධවල අවදානම සහ ‘මළපහ බද්ධ කිරීම’ (FMT)
ප්‍රතිජීවක (Antibiotics) අනවශ්‍ය ලෙස භාවිත කිරීම බඩවැලේ හිතකර ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ට එල්ල කරන්නේ මරු පහරකි. රෝග කාරක බැක්ටීරියාව පමණක් තෝරා විනාශ කළ හැකි ප්‍රතිජීවකයක් නොමැත. එය හරියට වල් පැළෑටියක් විනාශ කිරීමට මුළු ගෙවත්තටම වස ඉසීමක් වැනිය. විශේෂයෙන්ම ළදරුවන්ට ප්‍රතිජීවක ලබා දුන් විට ඔවුන්ගේ ප්‍රතිශක්තිය ගොඩනගන ‘බිෆිඩෝබැක්ටීරියා’ විනාශ වී යයි. එබැවින් ප්‍රතිජීවක ලබා ගන්නා සෑම විටකම ප්‍රෝබයොටික්ස් හෝ ප්‍රීබයොටික්ස් ලබා ගැනීම ඉතා වැදගත් බව මහාචාර්ය ගිබ්සන් අවධාරණය කරයි.
සමහර අහිතකර බැක්ටීරියා වර්ග ප්‍රතිජීවකවලින් බේරීමට ඉතා සූක්ෂ්ම උපක්‍රමයක් භාවිත කරයි. උදාහරණයක් ලෙස ක්ලොස්ට්‍රිඩියම් ඩිෆිසයිල් (Clostridium difficile / C. diff) වැනි අහිතකර බැක්ටීරියා ප්‍රතිජීවක හමුවේ බීජාණු (Spores) නමැති ඝන ආරක්ෂක කවචයක් තුළ සැඟවී නිද්‍රාශීලී වෙයි. ප්‍රතිජීවක මගින් අනෙකුත් හිතකර බැක්ටීරියා සියල්ල විනාශ වූ පසු, මෙම බීජාණු නැවත අවදි වී මුළු බඩවැලම ආක්‍රමණය කරමින් දරුණු පාචන තත්ත්වයන් සහ විෂ වීම් ඇති කරයි.
මෙවැනි ප්‍රතිජීවකවලට පවා පාලනය කළ නොහැකි මාරාන්තික C. diff ආසාදන සුව කිරීම සඳහා නූතන වෛද්‍ය විද්‍යාව භාවිත කරන විස්මිත ප්‍රතිකාරයක් වන්නේ මළපහ ක්ෂුද්‍ර ජීවී බද්ධය (Faecal Microbial Transplant – FMT) ය. මෙහිදී සිදු කරන්නේ ඉතා නිරෝගී පුද්ගලයෙකුගේ (Super donor) මළපහ විද්‍යාගාර පරීක්ෂාවන්ගෙන් පසුව පිරිසිදු කර, එහි ඇති හිතකර ක්ෂුද්‍ර ජීවී ප්‍රජාව රෝගියාගේ බඩවැලට ඇතුළත් කිරීමයි. මෙම ප්‍රතිකාරය ලබා දුන් පසු දැඩි ලෙස ගිලන්ව සිටි රෝගීන් පසුදිනම පාහේ පූර්ණ සුවය ලබා පිටව යන බවත්, එය දැනටමත් බ්‍රිතාන්‍යයේ ජාතික සෞඛ්‍ය සේවය (NHS) මගින් අනුමත කළ නිල ප්‍රතිකාරයක් බවත් විද්වත්හු පෙන්වා දෙති.
හෝමෝන, මානසික සෞඛ්‍යය සහ වියපත් වීම
අපගේ හෝමෝන සහ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් අතර පවතින්නේද ද්වි-මාර්ගික සබඳතාවකි:
- ගර්භණීභාවය සහ ආර්තවහරණය: ගර්භණී සමයේදී මවගේ සිරුරේ ඉහළ යන ප්‍රොජෙස්ටරෝන් (Progesterone) හෝමෝනය මගින් ‘බිෆිඩෝබැක්ටීරියා’ වර්ධනය වේගවත් කරයි. එය උපදින දරුවාට ලබා දීමට මවගේ සිරුර සූදානම් වීමකි. එමෙන්ම කාන්තාවන්ගේ ආර්තවහරණය (Menopause) සමඟ ඊස්ට්‍රජන් (Estrogen) හෝමෝනය අඩුවීම මුඛයේ සහ යෝනි මාර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ජීවී සංයුතිය වෙනස් වීමට බලපායි.
- ස්ථුලතාව (Obesity): කුසගින්න සහ කුස පිරුණු බව පාලනය කරන හෝමෝන හැසිරවීමට බඩවැල් බැක්ටීරියාවන්ට හැකියාව ඇති බැවින්, ස්ථුලතාව සහ දියවැඩියාව වැනි පරිවෘත්තීය රෝග පාලනයටද මෙම පර්යේෂණ යොදා ගැනේ.
බඩවැල් සහ මොළය අතර සන්නිවේදනය (Gut-Brain Axis): ආචාර්ය ජතින් නාග්පාල් පැහැදිලි කරන අන්දමට බඩවැලේ සිටින ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් ප්‍රධාන මාර්ග හතරක් ඔස්සේ අපගේ මොළයට සහ මනසට බලපෑම් කරයි:
- වේගස් ස්නායුව (Vagus Nerve): මොළයේ සිට උදරය දක්වා විහිදෙන ප්‍රධානතම ස්නායු මාර්ගය මෙයයි. බඩවැලේ බැක්ටීරියා නිකුත් කරන සංඥා මෙම ස්නායුව හරහා ක්ෂණිකව මොළයට ගමන් කරයි.
- රුධිර සංසරණය: බැක්ටීරියා කර්මාන්තශාලාවක් මෙන් නිපදවන විවිධ රසායනික අණු (Metabolites) රුධිරයට එක් වී මොළය කරා ගමන් කරයි.
- ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය: බැක්ටීරියා මගින් උත්තේජනය වන ප්‍රතිශක්තිකරණ සංඥා මොළයේ ක්‍රියාකාරීත්වයට බලපායි.
- ස්නායු සම්ප්‍රේෂක (Neurotransmitters): අපගේ සතුට, මානසික සැහැල්ලුව සහ හැඟීම් පාලනය කරන සෙරොටොනින් (Serotonin), ඩොපමින් (Dopamine) සහ ගැබා (GABA) වැනි රසායනික ද්‍රව්‍ය විශාල වශයෙන් නිපදවෙන්නේ බඩවැල් තුළ සිටින මෙම ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් මගිනි.
2016 වසරේ සිදු කළ පර්යේෂණයකදී, දැඩි විශාදයෙන් (Depression) පෙළෙන රෝගීන්ගේ බඩවැල් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් නිරෝගී මීයන්ගේ සිරුරට ඇතුළු කළ විට, එම මීයන් තුළද විශාදයේ සහ කාංසාවේ (Anxiety) ලක්ෂණ මතු විය. මින් පැහැදිලි වන්නේ මානසික සෞඛ්‍යය යනු හුදෙක් මොළයට පමණක් සීමා වූවක් නොව, බඩවැල් සමඟ සෘජුවම බැඳී පවතින්නක් බවයි. ඖෂධ ලබා ගැනීමට තරම් දරුණු මට්ටමක නොමැති නමුත් එදිනෙදා මානසික ආතතියෙන් හා කාංසාවෙන් පෙළෙන මිලියන සංඛ්‍යාත ජනතාවට ආහාර රටාව මගින් බඩවැල් බැක්ටීරියා උත්තේජනය කිරීමෙන් විශාල සහනයක් ලබා දිය හැකි බව මහාචාර්ය ගිබ්සන් පෙන්වා දෙයි.
වියපත් වීම සහ ස්නායු පරිහානිය: දරුවෙකුට වයස අවුරුදු 2-3ක් වන විට වැඩිහිටියෙකුට සමාන මයික්‍රොබයෝමයක් නිර්මාණය වන නමුත්, මහලු වියට පත්වන විට මෙම ක්ෂුද්‍ර ජීවී විවිධත්වය ක්‍රමයෙන් පිරිහීමට ලක්වේ. ඒ සමඟම ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියද දුර්වල වී සිරුර තුළ සියුම් ප්‍රදාහ තත්ත්වයන් ඇති කරයි.
පාකින්සන් (Parkinson’s) රෝගීන්ගේ අත් පා වෙව්ලීම වැනි රෝග ලක්ෂණ මතුවීමට වසර ගණනාවකට පෙර සිටම ඔවුන්ගේ බඩවැල් බැක්ටීරියා සංයුතියේ වෙනස්කම් (Biomarkers) හඳුනාගත හැකි බව මෑතකාලීන පර්යේෂණ මගින් හෙළි වී තිබේ. එමෙන්ම ඇල්සයිමර් (Alzheimer’s) රෝගීන්ගේ මළපහ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් තරුණ මීයන්ට බද්ධ කළ විට, එම තරුණ මීයන්ගේ මතක ශක්තිය සහ බුද්ධිය පිරිහීමට ලක් වූ බව කෝක් විශ්වවිද්‍යාලයේ පර්යේෂණ මගින් පෙන්වා දී ඇත.
අනාගත බලාපොරොත්තු සහ අප කළ යුත්තේ කුමක්ද?
අතීතයේදී විද්‍යාගාර තුළ පෙට්‍රි දීසි (Petri dishes) භාවිත කරමින් ඉතා අපහසුවෙන් සිදු කළ බැක්ටීරියා පරීක්ෂණ, අද වන විට නවීන ජාන කේත හඳුනාගැනීමේ තාක්ෂණය (Sequencing technologies) සහ වර්ණාවලිමාන (Mass spectrometry) තාක්ෂණය නිසා ඉතා පහසු සහ නිරවද්‍ය වී තිබේ.
වර්තමානයේදී මළපහ බද්ධ කිරීම (FMT) වෙනුවට, එහි සිටින අත්‍යවශ්‍යම හිතකර බැක්ටීරියා කාණ්ඩ පමණක් වෙන් කරගෙන කරල් (Capsules) වශයෙන් ලබා දීමේ සායනික පරීක්ෂණ සාර්ථකව සිදු කෙරේ. වඩාත්ම සුවිශේෂී සොයාගැනීමක් වන්නේ පිළිකා ප්‍රතිකාර (Cancer Immunotherapy) සඳහා රෝගියෙකුගේ සිරුර ප්‍රතිචාර දක්වන ආකාරය තීරණය කිරීමට බඩවැලේ සිටින ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් බලපාන බවයි. ඒ අනුව පිළිකා ඖෂධ ලබා දීමට පෙර රෝගියාගේ බඩවැල් බැක්ටීරියා සංයුතිය යහපත් තත්ත්වයට පත් කිරීමෙන් පිළිකා ප්‍රතිකාරවල සාර්ථකත්වය ඉහළ නැංවීමට දැන් අවස්ථාව උදා වී ඇත.
වයස, මානසික ආතතිය සහ ව්‍යායාම යන සාධක සියල්ලටම වඩා අපගේ බඩවැල් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් පාලනය කරන ප්‍රබලතම සාධකය වන්නේ අප ගන්නා ආහාරයයි. “අප යනු අප ගන්නා ආහාරයයි; එලෙසම අපගේ මයික්‍රොබයෝමය යනුද අප ගන්නා ආහාරයයි” යනුවෙන් මහාචාර්ය ග්ලෙන් ගිබ්සන් පවසන්නේ එබැවිනි.
සංවාදය අවසානයේ විද්වතුන් පෙන්වා දෙන්නේ, වෙළඳපොළේ පවතින අතිශයෝක්තියෙන් යුත් ප්‍රචාරණවලට (Hype) නොරැවටී, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් තහවුරු කෙරෙන සැබෑ බලාපොරොත්තු (Hope) වෙත අවධානය යොමු කළ යුතු බවයි. එළවළු, පලතුරු සහ තන්තු බහුල ස්වාභාවික ආහාර රටාවකට හුරුවීමෙන් අපගේ කුස තුළ වෙසෙන මෙම කෝටි සංඛ්‍යාත ක්ෂුද්‍ර ජීවී මිතුරන් රැකබලා ගැනීම, අපගේ කායික හා මානසික නිරෝගීභාවය උදෙසා කළ හැකි හොඳම ආයෝජනයයි.
ප්‍රතිචාරයක් ලබාදෙන්න