“තාත්තාගේ මොළය” (Dad brain) යනු සැබෑවකි

මාපියන්ගේ මොළයේ වෙනස්වීම් පිළිබඳව සිදුකරන බොහෝ පර්යේෂණ අවධානය යොමු කරන්නේ ගර්භණී සමයේදී සහ මුල් මාතෘත්වයේදී සිදුවන වෙනස්කම් පිළිබඳවය. පීතෘත්වයේදී සිදුවන ස්නායුක සහ මානසික වෙනස්කම් කෙරෙහි ලබා දී ඇත්තේ ඉතා අඩු අවධානයක් බව භූෂාන් පවසයි.
2014 වසරේ සිදුකළ අධ්‍යයනයකින්, විෂමලිංගික ප්‍රධාන රැකවරණ සපයන මව්වරුන්, විෂමලිංගික ද්විතීයික රැකවරණ සපයන පියවරුන් සහ සමලිංගික ප්‍රධාන රැකවරණ සපයන පියවරුන්ගේ මොළ සංසන්දනය කෙරිණි. දෘශ්‍ය සැකසුම් සහ සංවේදනය සඳහා කාර්යභාරයක් ඉටු කරන මොළයේ බාහිකයේ (cortex) කොටසකින් සමන්විත වන සංජානන ජාලය (mentalizing network) සහ සුපරික්ෂාකාරීත්වය සහ ප්‍රතිලාභ සැකසීම සම්බන්ධ වන උපබාහික චිත්තවේගීය සැකසුම් ජාලය යන දෙකම ඇතුළත් “මාපිය රැකවරණ ජාලය” (parental caregiving network) තුළ මෙම කණ්ඩායම් තුනේම මොළයේ වෙනස්කම් පෙන්නුම් කළේය. මව්වරුන් චිත්තවේගීය ජාලයේ වැඩි ක්‍රියාකාරීත්වයක් පෙන්නුම් කළ අතර, විෂමලිංගික ද්විතීයික රැකවරණ සපයන පියවරුන්ට සංජානන ජාලයේ වැඩි ක්‍රියාකාරීත්වයක් තිබුණි. සමලිංගික ප්‍රධාන රැකවරණ සපයන පියවරුන්, විෂමලිංගික මව්වරුන් තුළ දක්නට ලැබෙන වෙනස්කම්වලට සමාන චිත්තවේගීය ජාලයේ යම් වෙනස්කම් ප්‍රදර්ශනය කළ නමුත් විෂමලිංගික පියවරුන් තුළ දක්නට ලැබෙන මොළයේ වෙනස්කම්වලට ද යම් සමානකම් පෙන්නුම් කළහ.
ස්පාඤ්ඤයේ සහ කැලිෆෝනියාවේ පිරිමින් සම්බන්ධයෙන් 2023 දී සිදු කරන ලද වඩාත් මෑතකාලීන අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ, පළමු වරට මව්වරුන් බවට පත්වූවන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයන් මගින් පෙන්වා දී ඇති ආකාරයටම, පියවරුන් බවට පත් වූ පසුව ඔවුන්ගේ මොළයේ අළු පැහැති ද්‍රව්‍යවල (gray matter) අඩුවීමක් අත්විඳින බවයි. මෙම සංකෝචනය වීම මගින් මොළයේ ක්‍රියාකාරිත්වයේ අඩුවීමක් නියෝජනය නොකරන අතර, එයින් සිදුවන්නේ රැකවරණය සැපයීමේ අවශ්‍යතා සඳහා මොළය වඩාත් කාර්යක්ෂම කළ හැකි සම්බන්ධතා “කප්පාදු කිරීමක්” (pruning) විය හැකිය.
නව දෙමාපියන් තුළ දක්නට ලැබෙන මොළයේ වෙනස්කම්වලින් සමහරක් හෝ සිදුවන්නේ ගැබ්ගැනීම්, දරු ප්‍රසූතිය සහ මව්කිරි දීම සම්බන්ධ ජීව විද්‍යාත්මක වෙනස්කම් නිසා නොව, රැකවරණය සැපයීම නිසාම බව මෙම සියලු අධ්‍යයනයන් එකට ගෙන බැලූ විට යෝජනා වන බව භූෂාන් සඳහන් කරයි.
දෙමාපියන් බවට පත්වන විට සියලුම ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවයන්ගේ පුද්ගලයින්ගේ මොළයේ වෙනස්කම් සිදුවන බව සැලකීමේදී, මව්වරුන් පශ්චාත් ප්‍රසව විෂාදයට සහ කාංසාවට ගොදුරු වනවා සේම පියවරුන්ටද එවැනිම මානසික සෞඛ්‍ය අරගල ඇතිවීම පුදුමයට කරුණක් නොවිය හැකිය.

පියවරුන්ටද පශ්චාත් ප්‍රසව විෂාදය (Postnatal depression) වැළඳිය හැකිය

පිරිමින් 10 දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකුට පමණ පීතෘත්ව පශ්චාත් ප්‍රසව විෂාදය හෝ කාංසාව අත්විඳීමට සිදුවේ. උදාහරණයක් ලෙස කෝපය හෝ හදිසි හැඟීම් පිටවීම්, නුරුස්සන ගතිය සහ මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතය වැනි රෝග ලක්ෂණ බොහෝ විට පියවරුන් තුළ වෙනස් ආකාරයකින් දිස්වේ. මෙවැනි පශ්චාත් ප්‍රසව විෂාදය පියාගේ යහපැවැත්මට පමණක් නොව මවගේ යහපැවැත්මට මෙන්ම ඔවුන්ගේ දරුවාගේ වර්ධනයටද බලපෑම් කළ හැකි බව භූෂාන් පවසයි.
ඇමරිකානු ළමා වෛද්‍ය විද්‍යා ඇකඩමිය (American Academy of Pediatrics) නිර්දේශ කරන්නේ තම ළදරුවන්ගේ මුල් මාස හය පුරා සෑම වෛද්‍ය හමුවීමකදීම පශ්චාත් ප්‍රසව විෂාදය සඳහා මව්වරුන්ව පරීක්ෂා කළ යුතු බවයි. එඩින්බරෝ පශ්චාත් ප්‍රසව විෂාද පරිමාණය (Edinburgh Postnatal Depression Scale) භාවිතයෙන් මව්වරුන් සාමාන්‍යයෙන් පරීක්ෂාවට ලක් කළද, දරු ප්‍රසූතියක් නොකරන දෙමාපියන් සඳහා භාවිතා කිරීමට මෙය තහවුරු කර නොමැත. කාන්තාවන්ට වඩා පිරිමින්ට අඩු සමාජ ජාලා (social networks) තිබීමට නැඹුරුවක් ඇති බැවින්, මානසික සෞඛ්‍ය අරගල සමඟ කටයුතු කිරීමට ඔවුන්ට මිතුරන්ගෙන් හෝ පවුලේ අයගෙන් ලැබෙන සහයෝගය අඩු විය හැකිය.
පශ්චාත් ප්‍රසව විෂාදය සහ කාංසාව මව්වරුන්ට වඩා පියවරුන් තුළ උච්චතම අවස්ථාවට පත්වන්නේ පසුවය — එනම් දරුවා ඉපදී මාස තුනේ සිට හය දක්වා කාලය ආසන්නයේදීය. මෙයට හේතුව ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ බොහෝ පියවරුන් දරුවෙකු ලැබී සති දෙකක් ඇතුළත නැවත රැකියාවට යාම විය හැකි අතර, මව්වරුන් වැඩි කාලයක් නිවසේ රැඳී සිටීමට නැඹුරු වෙති. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, මව්වරුන් සාමාන්‍යයෙන් මුල් සති සහ මාසවලදී රැකවරණය සැපයීමේ බරෙහි වැඩි කොටසක් දරා සිටින අතර, බොහෝ මව්වරුන් නැවත රැකියාවට යන කාලය වන විට පියවරුන් වැඩි වගකීමක් පසුව භාර ගනු ඇත.
එක්සත් ජනපදයේ මෑත වසරවලදී ළමා රැකවරණ වගකීම්වලින් වඩ වඩාත් විශාල කොටසක් පියවරුන් භාරගෙන ඇති අතර—ඒ සමඟම, ආතතියෙන් සහ බරින් වැඩි කොටසක් ද ඔවුන් වෙත පැවරී ඇත. මාතෘ සහාය පද්ධති, මව්වරුන්ට මෙන්ම පියවරුන්ටද සේවය සපයන මාපිය සහාය පද්ධති බවට ප්‍රතිව්‍යුහගත කළ යුතු බව භූෂාන් පවසයි.

මව්වරුන්ගේ මොළයේ සමහර ප්‍රදේශවල දක්නට ලැබෙන වෙනස්කම්ම පියවරුන්ගේ මොළය තුළත් පෙන්නුම් කරන නමුත්, පියවරුන් මත මාපිය භූමිකාවේ බලපෑම පිළිබඳව ඒ තරම් හොඳින් අධ්‍යයනය කර නොමැත.

පියවරුන්ගේ දිනය යනු ලොව පුරා සිටින පියවරුන්ගේ කැපවීම් අගය කිරීමට ලැබෙන අවස්ථාවකි. නමුත් පියෙකු වීම යනු ජීවන රටාවේ වෙනසක් පමණක් නොවේ—එය කෙනෙකුගේ මොළය ද වෙනස් කරයි.
පීතෘත්වය පිරිමින්ගේ මොළයට බලපාන ආකාරය සහ පියවරුන් මුහුණ දෙන මානසික සෞඛ්‍ය ගැටලු පිළිබඳව Scientific American සඟරාව, ස්ටැන්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලයේ වෛද්‍ය පීඨයේ මහජන සෞඛ්‍ය වෛද්‍යවරියක සහ බාහිර කථිකාචාර්යවරියක වන, ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවය පිළිබඳව අධ්‍යයනය කරන දේවිකා භූෂාන් සමඟ සාකච්ඡා කළේය. භූෂාන් 2022 වසරේදී කැලිෆෝනියාවේ වැඩබලන ප්‍රධාන ශල්‍ය වෛද්‍යවරිය (acting surgeon general) ලෙස ද සේවය කළාය.
පහත ලිපිය පදනම් වී ඇත්තේ භූෂාන් සමඟ කළ එම සාකච්ඡාව මතය.

ටානියා ලුවිස් | ජුනි 21, 2026

Scientific American Magazine poll