ජැරඩ් සුලිවන් (Jared Sullivan) විසින් රචිත Valley So Low: One Lawyer’s Fight for Justice in the Wake of America’s Great Coal Catastrophe කෘතිය සහ තවත් පාරිසරික විමර්ශන කිහිපයක් ඇසුරින් සැකසිණි.
වසර සියයකට පෙර, ටී.එස්. එලියට් (T. S. Eliot) තම The Waste Land කාව්යය හරහා එකල සංස්කෘතියේ පිරිහීම නිරූපණය කිරීමට හිස් බෝතල්, සැන්ඩ්විච් කොළ සහ සිගරට් කොට අමුද්රව්ය ලෙස යොදා ගත්තේය. අද වන විට එම අපද්රව්ය දෙස බලන විට ඒවා කෙතරම් අහිංසකදැයි සිතේ. මන්ද, ඒවා සියල්ල ස්වභාවධර්මයට දිරාපත් වී නැවත අවශෝෂණය කරගත හැකි කාබනික ද්රව්ය වූ බැවිනි. නමුත් ඒ 1922 වසරයි; ප්ලාස්ටික් භාවිතය ඉතා සීමිත වූ යුගයයි.
ප්ලාස්ටික් ආක්රමණය
ඇලෙක්සැන්ඩර් ක්ලැප් (Alexander Clapp) තම Waste Wars කෘතියේ පෙන්වා දෙන පරිදි, ප්ලාස්ටික් සහ කෘතිම රසායනික ද්රව්ය නිෂ්පාදනය දෙවන ලෝක යුද්ධයත් සමඟ දරුණු ලෙස ව්යාප්ත විය. 1942 දී එක් ඉතිහාසඥයෙකු අනාවැකි පළ කළේ මෙම නව ද්රව්ය හිට්ලර් හෝ මුසෝලිනීට වඩා අපේ මුණුබුරන්ගේ ජීවිතවලට බලපෑම් කරනු ඇති බවයි.
අද වන විට අප ඒ ප්ලාස්ටික් ඇබ්බැහියට ගොදුරු වී හමාරය. දිනකට පෘථිවිවාසීන් වන අප ප්ලාස්ටික් කෝප්ප බිලියන 1.5ක්, ඇඳුම් රාත්තල් මිලියන 250ක් සහ ටයර් මිලියන 3ක් බැහැර කරමු. අප ඉතිරි කර යන සෑම ප්ලාස්ටික් ටොන් එකක්ම අපට වඩා කල් පවතිනු ඇත. ක්ලැප් පවසන පරිදි, 2050 වන විට සාගරවල ඇති ප්ලාස්ටික්වල බර එහි වෙසෙන සමස්ත මත්ස්ය සම්පතේ බරට වඩා වැඩි වනු ඇත.
ගෝලීය කුණු වෙළඳාම
දියුණු රටවල් තම කුණු ප්රශ්නය විසඳා ගන්නේ ඒවා දුප්පත් රටවලට පැටවීමෙනි. ඉලෙක්ට්රොනික අපද්රව්ය (e-waste), පරණ බැටරි, රසායනික අපද්රව්ය සහ න්යෂ්ටික අපද්රව්ය පවා දකුණු ඇමරිකාව, අප්රිකාව සහ ආසියාවට ගලා එයි.
ඝානාවේ අග්බොග්බ්ලෝෂි (Agbogbloshie) යනු මෙවැනි එක් නිරයකි. එහි වෙසෙන 60,000ක ජනතාව ඇමරිකාවෙන් සහ යුරෝපයෙන් එවන පරණ ජංගම දුරකථන සහ පරිගණක කොටස් ගිනි තබමින් ඒවායේ ඇති තඹ නිස්සාරණය කරති. මේ හරහා නිකුත් වන විෂ දුමාරය නිසා එම ප්රදේශයේ වැසියන්ගේ ආයු කාලය භයානක ලෙස කෙටි වී ඇත. ළමුන් ආහාරයට ගන්නා බිත්තර පවා ලොව විෂ සහිතම බිත්තර බවට පත්ව තිබේ.
නැව් කඩා දැමීම: පාරිසරික බියකරු සිහිනය
තවත් බරපතල ගැටලුවක් වන්නේ පරණ නෞකා කඩා දැමීමේ කර්මාන්තයයි (Shipbreaking). තුර්කිය, බංග්ලාදේශය සහ පකිස්ථානය වැනි රටවල වෙරළ තීරයන්හිදී, දියුණු රටවල සුඛෝපභෝගී සංචාරක නැව් අතින් කඩා බිඳ දමනු ලැබේ. ආරක්ෂිත උපකරණ නොමැතිව වැඩ කරන කම්කරුවන් විෂ වායුවලට ගොදුරු වී හෝ යකඩ තට්ටු වලට යට වී මිය යති.
ටෙනසි නිම්නයේ ගල්අඟුරු අළු ව්යසනය
ජැරඩ් සුලිවන්ගේ Valley So Low කෘතියේ විස්තර වන්නේ ඇමරිකානු ඉතිහාසයේ සිදුවූ විශාලතම කාර්මික කාන්දුවයි. 2008 දෙසැම්බර් මාසයේදී ටෙනසි නිම්න අධිකාරියේ (TVA) ගල්අඟුරු බලාගාරයක වේල්ලක් බිඳී යාමෙන්, විෂ සහිත ගල්අඟුරු අළු (Coal ash) ගැලුම් බිලියන 1.1ක් ගම්මාන සහ ගංගා කරා ගලා ගියේය.
මෙම අළු වල ආසනික්, රසදිය සහ රේඩියම් වැනි විෂ ද්රව්ය අඩංගු විය. පිරිසිදු කිරීමේ කටයුතුවල නිරත වූ කම්කරුවන්ට නිසි ආරක්ෂක ඇඳුම් ලබා නොදුන් අතර, වසර කිහිපයක් ඇතුළත ඔවුන් පිළිකා සහ විවිධ ස්වසන රෝගවලින් පීඩා විඳ මිය ගියහ. මෙම සමාගම් තම ලාභය වෙනුවෙන් මිනිස් ජීවිත කෙතරම් තුට්ටුවකට මායිම් කරන්නේද යන්නට මෙය කදිම උදාහරණයකි.
නිගමනය
මෙම පොත් සියල්ලම අපට පවසන්නේ එකම කටුක සත්යයකි: අප පාරිභෝගිකවාදය හරහා නිර්මාණය කරන කුණු කඳු, අපේ ඇසට නොපෙනී ගිය පමණින් ඒවා විනාශ නොවන බවයි. ප්ලාස්ටික් බෑගයක් හෝ වතුර බෝතලයක් කුණු කූඩයට දැමීමේදී, එය ලෝකයේ කොහේ හෝ තැනක සිටින දුප්පත් දරුවෙකුගේ හෝ සතෙකුගේ ජීවිතය බිලිගන්නා බව අප වටහා ගත යුතුය.
රේචල් කාර්සන්ගේ Silent Spring කෘතියෙන් ඇරඹි මෙම පාරිසරික අනතුරු ඇඟවීම් මාලාව, අද වන විට මරියා බ්ලේක්ගේ They Poisoned the World වැනි කෘති දක්වා පැමිණ ඇත. අප දැන් ජීවත් වන්නේ අප දැන සිටි ලෝකයේ අවසාන භාගයේ විය හැකිය.
සංස්කාරක සටහන: මෙම පොත් විචාර මාලාව මගින් පාරිභෝගික අපද්රව්ය කළමනාකරණය පිළිබඳ පවතින දේශපාලනික සහ ආර්ථික අර්බුදය මැනවින් නිරූපණය කරයි. ඔබ බැහැර කරන සෑම ප්ලාස්ටික් කැබැල්ලක් ගැනම දෙවරක් සිතීමට මෙය කාලයයි.
තතු 
ප්රතිචාරයක් ලබාදෙන්න