මෙය හරියට ‘ඩේවිඩ් සහ ගොලායත්’ අතර වූ ඓතිහාසික සටනට සමාන ය. ලොව දැවැන්තම සමාජ මාධ්ය සමාගම් වන මෙටා (Meta) සහ ගූගල් (Google) වලට එරෙහිව ලොස් ඇන්ජලීස් අධිකරණයක පැවති නඩු විභාගයකින් ඓතිහාසික ජයග්රහණයක් අත්කර ගැනීමට මාර්ක් ලැනියර් (Mark Lanier) නම් දක්ෂ නීතිඥයා සහ ඔහුගේ සේවාදායිකාව වූ කේලී (Kaley) සමත් වී තිබේ.
මෙම නඩු තීන්දුවත් සමඟ, සමාජ මාධ්ය වේදිකාවන් සැලසුම් කර ඇත්තේම දරුවන් සහ තරුණ පරපුර ඊට ඇබ්බැහි කරවා ගන්නා ‘ඇබ්බැහි වීමේ යන්ත්ර’ (addiction machines) ලෙස බවත්, ඉන් ඔවුන්ගේ මානසික සෞඛ්යයට බරපතල හානි සිදුවන බවත් නීතිය ඉදිරියේ ප්රථම වතාවට ඔප්පු වී ඇත. ‘ද ගාඩියන්’ (The Guardian) පුවත්පත වාර්තා කළ මෙම සුවිශේෂී නඩු විභාගයේ තිරය පිටුපස කතාවයි මේ.
සමාජ මාධ්ය යනු ‘ඇබ්බැහි වීමේ යන්ත්ර’ ද?
දැනට 20 වැනි වියේ පසුවන කේලී, වයස අවුරුදු 6 දී යූටියුබ් (YouTube) වෙතත්, වයස අවුරුදු 9 දී ඉන්ස්ටග්රෑම් (Instagram) වෙතත් ඇබ්බැහි වීම හේතුවෙන් දැඩි සිරුරු විකෘතිතා මානසිකත්වය (body dysmorphia), කාංසාව සහ විෂාදයෙන් පීඩා විඳි බව ඇයගේ පැමිණිල්ලේ සඳහන් විය. ඇය මුලින් ස්නැප්චැට් (Snapchat) සහ ටික්ටොක් (TikTok) සමාගම්වලට එරෙහිවද චෝදනා ගොනු කර තිබූ නමුත්, ඔවුන් නඩු විභාගයට පෙර අධිකරණයෙන් බාහිරව එකඟතාවයකට පැමිණ වන්දි ගෙවා තිබුණි.
මෙම නඩුව හරහා පළමු වරට සමාජ මාධ්යවල පළවන අන්තර්ගතයන්ට (content) වඩා, එම වේදිකාවල ගොඩනැගීමේ ආකෘතියම (inherent design) අභියෝගයට ලක් කෙරිණි. ලැනියර්ගේ තර්කය වූයේ ලාභ ඉපැයීමේ අරමුණින් මෙම සමාගම් හිතාමතාම දරුවන් ඊට හිරකර තබාගන්නා ලෙස මෙම යෙදුම් නිර්මාණය කර ඇති බවයි. මෙය ලෝකයේ මහා පරිමාණ දුම්කොළ සමාගම්වලට එරෙහිව එල්ල වූ ඓතිහාසික නඩු තීන්දුවලට සමාන කළ හැකි දැවැන්ත සන්ධිස්ථානයකි.
සකර්බර්ග්ගේ කණ්ණාඩිය සහ අධිකරණයේ උණුසුම
නඩු විභාගය අතරතුර එක් දිනෙක මෙටා ප්රධානී මාර්ක් සකර්බර්ග් සිය ආරක්ෂකයින් ද පිරිවරාගෙන අධිකරණයට පැමිණියේය. ඔවුන් පැළඳ සිටියේ මෙටා සමාගමේ නවතම ස්මාර්ට් කණ්ණාඩි (Meta Ray-Bans) ය. මෙය හුදෙක් තම නිෂ්පාදනයක් ප්රවර්ධනය කිරීමක් නොවීය.
නීතිඥ ලැනියර් පෙන්වා දුන්නේ, මෙම නඩුවේ ජූරි සභාව නිර්නාමිකව තබාගැනීමට තමා දැඩි සටනක් දුන් බවත්, මෙම ස්මාර්ට් කණ්ණාඩි හරහා මුහුණු හඳුනාගැනීමේ තාක්ෂණය (facial identification) භාවිත කර ජූරි සභිකයින් කවුරුන්දැයි හඳුනාගෙන ඔවුන්ගේ පුද්ගලික තොරතුරු සෙවීමට සකර්බර්ග්ට පහසුවෙන්ම හැකි බවත්ය. මෙය ලොව මෙතෙක් දුටු දරුණුතම ඩිජිටල් ඔත්තු බැලීමක් විය හැකි බව ඔහු පැවසීය. ලැනියර්ගේ දැඩි විරෝධය හමුවේ, කිසිදු ඡායාරූපයක් ලබාගෙන නොමැති බවට දිවුරුම් දීමටත්, කණ්ණාඩි ගලවා ඉවත් කිරීමටත් ආරක්ෂකයින්ට විනිසුරුවරයා විසින් නියෝග කරන ලදී.
AI පරාජය කරන්නට AI යොදාගත් අපූරු උපාය
ගූගල් සහ මෙටා වැනි කෘත්රිම බුද්ධිය (AI) අතින් සන්නද්ධ දැවැන්තයින් පරාජය කිරීමට ලැනියර් ද අපූරු උපාය මාර්ගයක් භාවිත කළේය. ඔහු Gemini, Claude, සහ ChatGPT වැනි කෘත්රිම බුද්ධි ආකෘති කිහිපයක් එක්කර සකසා ගත් විශේෂ AI පද්ධතියක් මේ සඳහා යොදා ගත්තේය.
ජූරි සභිකයින්ගේ වයස, රැකියාව, ඔවුන් කැමති අකමැති දේවල් වැනි මූලික දත්ත AI පද්ධතියට ඇතුළත් කර, සෑම ජූරි සභිකයෙකුගේම මනෝවිද්යාත්මක ආකෘතියක් ඔහු විසින් නිර්මාණය කරන ලදී. සෑම දිනකම අධිකරණ කටයුතු අවසානයේ එදින සාකච්ඡා වූ කරුණු මෙම AI ‘සෙවණැලි ජූරිය’ (shadow jury) වෙත යොමුකර, සැබෑ ජූරිය ඊළඟට සිතන ආකාරය සහ ඔවුන්ට අපැහැදිලි වූ තැන් මොනවාදැයි කල්තියාම අවබෝධ කරගැනීමට මෙම දක්ෂ නීතිඥයා සමත් විය.
ඩොලර් මිලියන 6ක වන්දිය
අවසානයේදී ජූරි සභාවේ තීරණය වූයේ ගූගල් සහ මෙටා සමාගම් දෙකම මෙම තත්ත්වයට වගකිව යුතු බවයි. ඔවුන් විසින් කේලීට ඩොලර් මිලියන 6ක වන්දියක් ගෙවිය යුතු බවට නියෝග කෙරුණු අතර, ඉන් ඩොලර් මිලියන 3ක් සාමාන්ය වන්දි ලෙසත්, අනෙක් මිලියන 3 “ද්වේෂසහගත ලෙස සහ වංචනිකව” ක්රියා කිරීම හේතුවෙන් දඬුවමක් ලෙස ගෙවන වන්දියක් (punitive damages) ලෙසත් නියම විය. මෙම වන්දි මුදලින් 70%ක් මෙටා සමාගමත්, 30%ක් ගූගල් සමාගමත් ගෙවිය යුතුය.
කෙසේ වෙතත් මෙය ආරම්භයක් පමණි. මෙම නඩු තීන්දුව පූර්වාදර්ශයට ගනිමින්, මේ වන විටත් දරුවන්ගේ මානසික සෞඛ්යයට හානි කිරීමේ චෝදනාව මත සමාජ මාධ්ය සමාගම්වලට එරෙහිව තවත් නඩු 2,000කට වඩා ගොනු කර ඇත.
යුක්තිය වෙනුවෙන් සටන් වදින ලැනියර්
වසර 42ක නීතිඥ වෘත්තියේ පළපුරුද්දක් ඇති 65 හැවිරිදි මාර්ක් ලැනියර් භක්තිමත් ක්රිස්තියානි ආගමිකයෙකි. ඔහුට දිනකට අවශ්ය වන්නේ පැය 4ක නින්දක් පමණි. දුප්පත් අසරණ ජනතාව සූරාකමින් පොහොසත් වන දැවැන්ත සමාගම්වලට එරෙහිව නීතියෙන් සටන් කිරීම තමාට පැවරී ඇති “ශුද්ධ වූ යුද්ධයක්” (holy war) ලෙස ඔහු සලකයි. මීට පෙර ජොන්සන් ඇන්ඩ් ජොන්සන් (Johnson & Johnson) සමාගමේ ටැල්කම් පවුඩර් නිෂ්පාදනවලින් පිළිකා සෑදුණු කාන්තාවන් වෙනුවෙන් ඩොලර් බිලියන ගණනක වන්දියක් ලබා දීමටද ඔහු පෙරමුණ ගත්තේය.
“දේශපාලනඥයින් කිසිදාක මේ පුද්ගලයින්ව නීතිය ඉදිරියට ගෙන එන්නේ නැහැ. මේ දැවැන්තයින් බිය වන එකම දේ ජූරි සභාව පමණයි,” යනුවෙන් පවසන ලැනියර්, සාමාන්ය මිනිසුන් 12 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත ජූරියකට ලෝකයේ දැවැන්තම බලවේගයන් වුවද පරාජය කළ හැකි බව මෙම ඓතිහාසික නඩු තීන්දුව හරහා මුළු ලොවටම ඔප්පු කර පෙන්වා ඇත.
ගාඩියන් පුවත්පත ඇසුරෙනි
තතු 
ප්රතිචාරයක් ලබාදෙන්න